Wetenschap - 31 oktober 1996

Seksferomoon van twee Zuid-Amerikaanse motten ontrafeld

Seksferomoon van twee Zuid-Amerikaanse motten ontrafeld

De larven van de mot Symmetrischema tangolias brengen in Peru en Bolivia schade toe aan de aardappelteelt. En in Brazilie, Peru en Chili verminderen de larven van Scrobipalpuloides absoluta de opbrengst van tomatenplanten. Seksferomonen, de stoffen waarmee insecten een partner lokken, bieden een aanknopingspunt om deze plagen te bestrijden. Frans Griepink vond de chemische structuur en de verhouding van de werkzame stoffen in de seksferomonen van de twee mottensoorten. Op 6 november hoopt hij te promoveren bij prof. dr . de Groot van de vakgroep Organische chemie.

Elk insect heeft zijn eigen specifieke mengsel van stoffen dat dienst doet als seksferomoon. Als je weet welk mengsel een bepaald insect aantrekt, kun je daarmee het beestje naar een kleverige massa of naar een dodelijke hoeveelheid insecticide lokken. Ook kan een overdosis seksferomoon ervoor zorgen dat de mannetjes de vrouwtjes niet meer vinden, zodat er geen larven geboren worden. Vergeleken met traditionele pesticiden is het voordeel van een seksferomoon dat het soortspecifiek is en in een lage dosering gebruikt kan worden. Ook is het onwaarschijnlijk dat insecten resistentie ontwikkelen tegen hun eigen seksferomonen.

Om de werkzame stoffen uit de klieren van motten in handen te krijgen, scheidde Griepink het mengsel met een gaschromatograaf, waarbij hij het reukorgaan van de mot zelf als detector gebruikte. Met chemische analysemethoden, zoals massaspectroscopie en nucleaire magnetische resonantie, vond hij de structuur van de werkzame stoffen. Die kon Griepink in het laboratorium goed synthetiseren.

Windtunneltests toonden aan door welke verhouding van gesynthetiseerde verbindingen de motten zich het meest voelen aangetrokken. Het beste mengsel had ook bij veldproeven in Peru grote aantrekkingskracht op de motten-mannetjes. Voor goedkope, grootschalige synthese van de seksferomonen is nog verder onderzoek nodig. Ze bevatten componenten die lastig op grote schaal te synthetiseren zijn.

Re:ageer