Wetenschap - 19 september 1996

Schar geschikt voor meten mariene vervuiling

Schar geschikt voor meten mariene vervuiling

De schar is in principe geschikt om de vervuiling van het zoute milieu met pcb's en verwante stoffen in kaart te brengen. Vooral metingen in de herfst bij mannetjes geven betrouwbare gegevens. Dit concludeert ir H. Sleiderink, die op 23 september promoveert bij prof. dr J.H. Koeman van de vakgroep Toxicologie.

In het marien milieu komen allerlei giftige stoffen voor. Door chemische analyses proberen onderzoekers nauwkeurig de mate van verontreiniging te bepalen. Maar die methode is kostbaar en niet altijd even makkelijk. Vaak gaat het om een cocktail van verbindingen die moeilijk van elkaar zijn te onderscheiden en die elkaars giftigheid kunnen versterken of verzwakken.

Daarom bekijken onderzoekers sinds enkele jaren of organismen zicht geven op de mate van verontreiniging, de zogenaamde biomonitoring. Een verandering in het lichaam kan een maat zijn voor de blootstelling aan een stof.

Bij de schar is dat het P450-enzym uit de lever. Dit enzym wordt actief wanneer de platvis wordt blootgesteld aan pcb-achtige verbindingen in het zoutwatermilieu. Het enzym is namelijk betrokken bij de verwijdering van de giftige stoffen uit het lichaam.

Sleiderink, die op verschillende locaties in de Noordzee volwassen en jonge scharren heeft verzameld, vond een duidelijke relatie tussen de concentraties pcb's in het water en de activiteit van het P450-enzym. Maar alleen bij volwassen mannetjes. De promovenda vermoedt dat het P450-enzym bij vrouwtjes ook sterk wordt beinvloed door de hormoonhuishouding, waardoor moeilijker onderscheid is te maken tussen de invloed van pcb's en van hormonen.

De mannelijke scharren moeten echter wel in de herfst worden verzameld. In het voorjaar en de zomer zijn te veel storende invloeden waargenomen op de enzymactiviteit - voeding en temperatuur - en in de winter verandert de schar te vaak van locatie vanwege de paai. Sleiderink meent dat de schar daarom vooral geschikt is als biomonitor in havens en estuaria. In de Noordzee zijn de omstandigheden te wisselend om een serieuze bio-indicator te kunnen zijn", aldus Sleiderink.

Re:ageer