Wetenschap - 22 oktober 1998

Russische connectie levert doctorstitel

Russische connectie levert doctorstitel

Russische connectie levert doctorstitel
Van Mansvelt geeft aanzet tot biologische plantenveredeling
Plotseling is Jan Diek van Mansvelt, medewerker van de voormalige leerstoelgroep Ecologische landbouw, gepromoveerd. Dit voorjaar opperde een Russische collega dat hij wel eens zou kunnen promoveren bij haar instituut. Hij zette zijn visie op de ecologische landbouw op papier en vatte zijn onderzoek samen. Op 1 oktober veroverde hij in Moskou de titel doctor habilitas
Zelfs naaste medewerkers werden volledig verrast door de mededeling dat Jan Diek van Mansvelt op 1 oktober is gepromoveerd in Moskou. En twee dagen na zijn terugkeer uit Moskou vertrok de kersverse doctor voor drie maanden naar Zuid-Amerika, velen in verbijstering achterlatend met alleen een Russische versie van het proefschrift. Alleen de landbouwattache in Moskou kan bevestigen dat Van Mansvelt werkelijk een nieuwe titel heeft gehaald. Hij was bij de plechtigheid aanwezig, laat Van Mansvelt schertsend weten
De eerste reactie van velen is er een van ongeloof. Niemand kan lezen wat de man geschreven heeft; niemand kent Russisch. Daarnaast is er niemand die weet wat voor onderzoek hij nou gedaan heeft. En waarom is hij niet gewoon in Wageningen gepromoveerd?
Van Mansvelt is niet gewoon maar doctor, hij is doctor habilitas. Rusland kent, net als Duitsland, twee vormen van promotie. De eerste is de bekende PhD. Normaliter word je dat op basis van een aantal experimenten. De volgende stap is habilitas, waarbij iemand promoveert op zijn hele oeuvre. Daarbij is het niet nodig veel experimenten te doen. Veel belangrijker is dat iemand visie heeft. Igor Uschapovski, afkomstig uit Rusland en zelf PhD-gepromoveerd, is op dit moment gastmedewerker bij Plantenveredeling. Hij legt uit: Je moet met een allesomvattende theorie komen. Je moet alle gegevens uit je eigen onderzoek kunnen verklaren, er als het ware boven staan.
Vertaling
De eerste stap tot de promotie van Van Mansvelt was de samenwerking met de Moskouse afdeling van het gerenommeerde Russische instituut voor plantenverdeling VAVILOV. Dit instituut benaderde Van Mansvelt in 1989 met de vraag of hij mogelijkheden zag voor de biologische landbouw in Rusland. Sinds die tijd is er een vorm van samenwerking, die dit jaar uitmondde in het bezoek van hoogleraar Sonja Temirbekova aan Nederland. Zij nodigde Van Mansvelt uit om in Moskou te promoveren. Volgens haar had de wetenschapper al voldoende publicaties op zijn naam staan om een promotie te rechtvaardigen. En ik dacht, ja, waarom niet, zegt Van Mansvelt. Het resultaat is een folderachtig boekje waarvan in januari de Engelse vertaling klaar zal zijn, verwacht de wetenschapper
Uschapovski is onder de indruk van het proefschrift. Hij vindt het ook helemaal niet gek dat de promotie zo ver van thuisbasis Wageningen heeft plaatsgevonden. Ze hebben acht jaar samengewerkt. Dat is al best indrukwekkend. En verder is de landbouw in Rusland, met weinig kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen en overige inputs, goed te vergelijken met de landbouw die Van Mansvelt voorstaat.
De helft van het proefschrift heeft dan ook betrekking op deze visie. Van Mansvelt legt uit: Biologische landbouw is het cultiveren van de mogelijkheden van de natuur in een ecologische samenhang. Je kunt de natuur dwingen en je kunt de natuur uitnodigen. In beide gevallen kan de natuur voldoen aan je wensen. Nu zit de landbouwwetenschap te veel op de afdwingtoer. Daarmee heb je de kans dat je de kip met de gouden eieren slacht. Ik laat in dit proefschrift een andere weg zien.
Vervolgexperimenten
De andere weg heeft betrekking op de plantenveredeling. Ik geef een richting aan die als alternatief kan dienen voor genetische manipulatie. Van Mansvelt maakt gebruik van wat hij de latente variabiliteit van de plant noemt. Zo heeft hij in Rusland een varieteit wintertarwe uitgezaaid die in Nederland jarenlang vermeerderd is. Een groot deel hiervan bleek niet bestand tegen de strenge winter, maar een deel overleefde het. In vervolgexperimenten bleek deze tarwe multiresistent te zijn tegen onder andere meeldauw en roest
Van Mansvelt concludeert dat de omgeving ervoor zorgt dat een plant een ander deel van zichzelf tot expressie laat komen. Door dat proces te stimuleren, door bijvoorbeeld te varieren met grondsoort, zaaitijd, zaaidiepte of verschillende geografische zones, haal je de eigenschappen naar voren die zijn toegerust op die specifieke omstandigheden. Bij deze manier van veredelen zijn geen grote multinationals nodig. De macht blijft dus in handen van de boeren, een belangrijke voorwaarde, vindt Van Mansvelt
Deze benadering is niet nieuw. In de ecologie is ze zelfs heel gebruikelijk. Prof. dr Jos van Damme van het Nederlands Instituut voor Oecologisch Onderzoek in Heteren bevestigt dat. Als je genetisch identieke planten opkweekt in verschillende milieus, dan krijg je andere reacties. Dat is een heel normaal verschijnsel. Maar in de landbouw probeer je juist te ontkomen aan die verschillen, door kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken. Bovendien is het een kostbare manier van veredelen: je zal toch moeten veredelen in zes verschillende milieus.
Van Mansvelt benadrukt dat zijn methode in de landbouw nog niet voldoende is uitgewerkt. Ze geeft wel een richting aan.
Voor Van Mansvelt is de waarde van de promotie groot. Ik voel het nog steeds een beetje als grap, maar het werk is wel degelijk serieus. Al die hoogleraren die unaniem besloten mij die doctorstitel te geven, zitten daar ook met hun naam en titel. Het is een erkenning voor mij als persoon, maar belangrijker is dat het een erkenning is voor mijn benadering. Een erkenning dat deze benadering van de landbouw ook wetenschappelijk gedegen is en aan strenge eisen voldoet.

Re:ageer