Wetenschap - 29 juni 1995

Rozen verwelken, telers vergaan

Rozen verwelken, telers vergaan

Rozenteelt in Afrika beconcurreert Nederland

De produktie van rozen in Afrikaanse landen is sterk in opkomst. In Afrika bestaat nauwelijks afzet voor de bloemen. Daarom komen de rozen naar Nederland om hier geveild te worden. De gigantische aanvoer heeft de prijzen onder druk gezet. Nederlandse kwekers eisten een veilverbod. Toch blijven de bloemen komen en vinden ze hun weg in Europa. Het is de vraag of de Nederlandse roos de concurrentie zal overleven.


Misschien zal het de rozen in Nederland net zo vergaan als wat jaren geleden de textiel", zegt dr ir P.A. van der Pol van de vakgroep Tuinbouwplantenteelt. Hij is een van de begeleiders van J. van den Berg, die afstudeerde op de concurrentiepositie van de Nederlandse rozenteelt.

De studie kwam op het juiste moment, want in de Nederlandse bloemensector woedt een hevige discussie over de gigantische import van rozen uit Afrika. D. van Dam, contactmedewerker buitenland bij de Bloemenveiling Aalsmeer: Grote hoeveelheden bloemen komen naar Nederland om via ons veilsysteem in Europa afgezet te worden. Hierdoor komen de prijzen onder druk te staan. Daarom heeft de ledenvergadering besloten om per 1 juni geen importrozen meer te veilen. We zijn een cooperatie en als de leden iets willen, dan gebeurt dat. Maar de vraag is of het een juiste beslissing is. Je ziet namelijk dat de rozen toch naar Europa blijven komen, ondanks ons veilverbod. Ze worden geteleveild, of ze vinden rechtstreeks hun weg naar Duitsland of Engeland. Het bestuur van de veiling heeft voorgesteld om te gaan samenwerken met een aantal Afrikaanse kwekers, op basis van afspraken over te leveren hoeveelheden, leverperiodes en kwaliteit. Maar de leden-kwekers hebben dit voorstel weggestemd."

Statussymbool

Student J. van den Berg bestudeerde de Afrikaanse rozenteelt in opdracht van ABN-AMRO, die te maken kreeg met verontruste rozentelers. In Afrikaanse landen geldt de rozenkwekerij als een gouden business. Naast blanke telers hebben ook enkele hoge piefen een rozenfarm, met een blanke manager. Het is een statussymbool waar ze graag met gasten even langs rijden. Bloemen zijn natuurlijk prachtig om te zien."

De produktie van rozen in Afrika is iets van de laatste jaren. Tot nu toe zitten de telers vooral in Kenia, Zimbabwe en Zambia, maar landen als Oeganda, Malawi en Tanzania zijn sterk in opkomst. De omvang van het areaal valt volgens de student niet met zekerheid te bepalen. Schattingen komen uit op tweehonderd hectare in Kenia, honderdtwintig hectare in Zimbabwe en zestig hectare in Zambia. Ter vergelijking: in Nederland beslaat de rozenteelt negenhonderd hectare.

Dat de groei er goed inzit, is af te lezen aan de aantallen rozen die de afgelopen jaren zijn geimporteerd. In 1993 kwamen 171 miljoen rozen naar Nederland; in 1994 zijn volgens de statistieken 247,5 miljoen Afrikaanse rozen hier verkocht.

Met name door de produktie-omstandigheden doen de Afrikanen het zo goed in de rozenteelt. Van den Berg: Het klimaat in Kenia is zeer geschikt voor de teelt van rozen. De lichtintensiteit en de temperatuur zijn hoog. De telers gebruiken alleen plastic kassen om de bloemen 's nachts te beschermen tegen te lage temperaturen."

De situatie in Nederland is een stuk ongunstiger. De temperatuur is vaak te laag voor de produktie van rozen en van oktober tot maart of april is ook de lichtintensiteit te laag. Daarom worden de Nederlandse rozen in kassen gekweekt. Door die te verwarmen en te verlichten met assimilatielampen worden de omstandigheden waaronder de rozen groeien geoptimaliseerd," stelt Van den Berg.

Op aandringen van Nederlandse rozentelers zocht Van den Berg ook naar financiele gegevens van Afrikaanse rozenprojecten. De telers zien al die rozen uit Afrika komen en niemand weet wat zich daar eigenlijk afspeelt. Voor enkele rozenkwekers vormde die onwetendheid zelfs voldoende reden om een vakantie naar Kenia te boeken om de situatie daar eens te bekijken", vertelt de student. Hij sprak met vele mensen uit de sector en verzamelde zo in Nederland zijn materiaal. Het cijfers over Afrikaanse rozenprojecten kreeg Van den Berg opgestuurd door iemand wiens naam hij niet mag noemen. Ik heb met handelaars gesproken en met mensen van importbedrijven. Het vrijgeven van financiele gegevens betekent voor die mensen een kans op broodroof."

Transport

Uit de scriptie valt op te maken dat een goede Keniaanse rozenteler een omzet van 89 gulden per vierkante meter haalt, waarvoor hij 67,88 aan kosten moet maken. Per vierkante meter een winst van ruim twintig gulden. De Nederlandse collega die teelt met belichting draait gemiddeld een omzet van 104,80 gulden met een kostenpost van 110,61 gulden, zodat zijn bedrijfsresultaat ruim vijf gulden negatief is.

Van den Berg laat zien dat de kostenverdeling voor rozenkwekerijen in Afrika totaal anders ligt dan in Nederland. Voor de Afrikaanse telers vormen transport en vermarkting met zo'n vierendertig gulden de helft van de kosten. In Nederland gaan de kosten vooral zitten in arbeid, energie en afschrijvingen. Zo geeft de Nederlandse kweker al gauw dertig gulden per vierkante meter aan arbeid uit, een post die in Kenia niet meer dan 9,50 gulden bedraagt. Veilig-medewerker Van Dam, die regelmatig Kenia bezoekt: De factor arbeid is in Nederland gigantisch groot. In Afrika bedragen de kosten van arbeid slechts een a twee dollar per dag. Dat is een schaal van een op honderd, als je het vergelijkt met hier. Gevolg is dat daar per hectare zo'n twintig personen werken terwijl het er hier niet meer zijn dan twee a vier."

Ook het hoge gasgebruik breekt de Nederlandse rozenteler op. Waar de Afrikaanse kweker nog geen gulden aan energie uitgeeft, verstookt de Nederlandse teler per jaar zo'n vijftien gulden per vierkante meter. Tot slot zijn de Nederlandse telers per hectare veel meer geld kwijt aan investeringen en rente.

Als de Afrikaanse roos uiteindelijk naast haar Nederlandse zusje op de veiling ligt, blijkt zij aanzienlijk minder te kosten, ondanks de hoge transportkosten. Kleine Afrikaanse rozen kosten ongeveer twintig cent en zijn daarmee al snel een dubbeltje goedkoper. Afrikaanse kwekers kunnen grootbloemige rozen leveren voor gemiddeld zo'n 45 cent; de Nederlandse teler heeft 45 tot 65 cent nodig.

Winter

Van den Berg: Afrika is een geduchte concurrent, een grote bedreiging voor de Nederlandse rozentelers. De goede bedrijven daar hebben de teelt en het management goed onder controle en weten hoge produkties te halen. Bottleneck blijft voor hen het luchttransport. Soms gebeurt er iets in de vliegtuigen, bevriezing of koken, of zijn de vluchten vertraagd, waardoor de kwaliteit sterk achteruit gaat."

Van Dam is het met deze optiek meer dan eens, blijkt uit zijn woorden: De bloemen uit Afrika zijn een aantal dagen minder vers. Maar met name in de winter is de kwaliteit van de Afrikaanse roos beter. Ze zijn steviger en hebben grotere knoppen."

Toch zal de Nederlandse rozenteelt volgens Van den Berg de slag niet structureel verliezen. De komende jaren kan er een verschuiving in de concurrentieverhouding plaatsvinden. In Afrika slinken de huidige watervoorraden snel. Nu al is een voorbeeld te noemen van een rozenkweker in de buurt van Nairobi die leidingwater gebruikt voor de irrigatie van planten. De rozen kunnen volop drinken, terwijl enkele kilometers verder in grote delen van de stad de kraan droog blijft. De kwekerij is in handen van een invloedrijk persoon, maar de vraag is hoelang deze kwekerij blijft bestaan."

Ook wordt er onder druk van de internationale gemeenschap gewerkt aan het introduceren van milieunormen, waaraan kwekers in Afrika door klimatologische omstandigheden moeilijk kunnen voldoen. Bovendien dreigen er in de toekomst maatregelen om de groei van de luchtvaart terug te brengen. Hogere luchtvrachttarieven zullen van grote invloed zijn op de kostprijs van de Afrikaanse roos", aldus de student Tuinbouwplantenteelt.

Van Dam van de bloemenveiling is er minder gerust op: Ik kom vaak in Afrika. Zeker als het gaat om het milieu, zijn de verschillen volgens mijn niet zo heel erg groot. Ik zie de kwekers daar dezelfde middelen gebruiken als hier. Het enige verschil is dat ze daar nog methyl-bromide mogen gebruiken om de grond te ontsmetten. Verder komt het aardig overeen."

Van den Berg: Ze gebruiken misschien wel ongeveer dezelfde middelen, maar als je praat over hoeveelheden dan gaat de vergelijking al gauw mank. Grote hoeveelheden worden gebruikt in gebieden die eigenlijk zijn aangewezen als natuurreservaat."

Honger

Iedereen lijkt redelijk zeker dat Afrikaanse rozen naar Europa blijven komen. Het grote discussiepunt is of wij daarvoor onze veiling beschikbaar moeten stellen", zegt Van Dam. En of je, als je dat doet, je telers niet stimuleert om naar Afrika te gaan en daar te gaan telen. Nu al is praktisch elke rozenkweker blank; het merendeel is daar geboren. Er zijn echter ook voorbeelden van Nederlandse ondernemers die er enkele jaren geleden heen zijn gegaan, omdat in Afrika meer te verdienen valt dan hier. Van den Berg vermoedt dat de vorming van een rozenimperium door blanken in Afrika op termijn een sterk negatief effect kan hebben op de afzet van de Afrikaanse roos. In Duitsland en Oostenrijk zijn er al consumentenbewegingen tegen bloemen uit Afrika. De blanke elite gebruikt de meest vruchtbare gebieden voor de bloementeelt, terwijl de bevolking honger lijdt."

Re:ageer