Wetenschap - 5 januari 1995

Roken van vezelhennep veroorzaakt vooral hoofdpijn

Roken van vezelhennep veroorzaakt vooral hoofdpijn

Promotieonderzoek naar eigenschappen van cannabis

Dr ir E. de Meijer promoveerde kort voor kerst 1994 op een onderzoek naar de verschillende eigenschappen van hennep. Hij bouwde een cannabis-collectie op van ruim 200 herkomsten. Voor elk wat wils; de variatie in eigenschappen tussen populaties is groot. Een Mekka voor hennepveredelaars: van drugsplanten, voor eigen gebruik of de farmaceutische industrie, tot vezelgrondstoffen. Voor de Veenkoloniale akkerbouwer biedt het echter weinig perspectief: de papierindustrie wil of kan niet en de alternatieve markt is te klein.


Het heeft weinig zin om de veredeling van vezelhennep te richten op een verlaging van het THC-gehalte, de geestverruimende stof hasj en marihuana. Voor gebruikers van deze middelen is een uitgebreid assortiment aan drugtype hennep verkrijgbaar dat in kwaliteit ver uitsteekt boven de gangbare vezelhenneprassen. Er zijn wel rassen die een hoog bastvezelgehalte combineren met een aanzienlijk gehalte aan psychoactieve stoffen, maar vergeleken met de in kassen gekweekte typen, bezorgt het roken van vezelhenneppreparaten je toch vooral hoofdpijn."

Dit zegt dr ir E. de Meijer; hij promoveerde donderdag 22 december bij dr ir E. Jacobsen, hoogleraar in de Plantenveredeling aan de Landbouwuniversiteit op het proefschrift Diversity in Cannabis. Met name in andere landen spannen veredelaars van vezelhennep zich ontzettend in om het THC-gehalte te verlagen, omdat de angst voor misbruik ontzettend groot is. Het is ook een imagokwestie. Het verbouwen van een akkerbouwgewas waarvan men denkt dat het een drug is ligt ontzettend gevoelig. Daarom ook is de teelt van vezelhennep in landen als Duitsland en de Verenigde Staten categorisch verboden. In de Oekraine, Rusland en Frankrijk is teelt van vezelhennep wel toegestaan. Daar doen veredelaars verschrikkelijk hun best om het toch al lage THC gehalte van bijna niets naar niets te reduceren. Uit gesprekken met veredelaars uit de Oekraine en Rusland blijkt dat mensen daar de nuances tussen soft en harddrugs niet kennen. Daar gelooft men nog dat je er via een glijdende schaal ui
teindelijk aan gaat als je eenmaal hennep hebt gerookt."

Duf en ellendig

De Meijer vindt al die inspanning onzin. Zeker in een land als Nederland, waar je voor zeven a acht gulden per gram een goede kwaliteit marihuana kan kopen met een THC-gehalte van tien procent. Waarom zou je dan al die inspanning verrichten voor een vezelhennep, waarvan je toch alleen maar duf en ellendig wordt." Hij toonde aan dat binnen de vezelhenneprassen het THC- en CBD-gehalte kan varieren van 0,01 tot 1,77 procent van de droge stof; vergeleken met hennepprodukten uit het koffieshop-circuit lage THC-gehaltes. Telers van marihuana gebruiken de beste individuen, die ze stekken en opkweken onder kunstlicht in kassen. Bovendien gebruiken ze alleen vrouwelijke planten die zonder de aanwezigheid van mannelijke planten, door blijven bloeien. Je krijgt dan een mooie bloeiwijze, en juist in de bloemblaadjes accumuleren de psychoactieve stoffen. Zodoende worden gehaltes bereikt van tien tot twaalf procent in het eindprodukt."

De Meijer bracht op het Centrum voor Plantenveredeling- en reproduktieonderzoek (CPRO-DLO) de genetische variatie van verschillende eigenschappen van henneppopulaties in kaart. Hij verzamelde 160 populaties vanuit verschillende landen. Bijna alles is schriftelijk aangevraagd vanuit genenbanken, botanische tuinen en andere universiteiten die ook bezig zijn geweest met henneponderzoek. Ook heb ik monsters gekocht in dierenwinkels, waar hennepzaad als voer voor vogels en knaagdieren wordt verkocht. Officieel moet het zaad uit dierenwinkels gestoomd of sterk verhit zijn zodat het niet meer kiemkrachtig is, maar uit mijn proeven bleek het zaad goed op te komen. Verder heb ik tijdens mijn werk diverse mensen leren kennen die bezig zijn met het veredelen van drugtypen. Van hen heb ik ook zaad gekregen."

De Meijer heeft de verschillende hennepherkomsten onder standaardcondities opgekweekt in veldproeven en onderzoek verricht naar de stengelopbrengst en stengelkwaliteit, de psychoactiviteit en de resistentie tegen bodemziekten. In de collectie blijkt een aanmerkelijke variatie voor deze kenmerken aanwezig. Het praktisch nut van mijn werk is dat ik een goede basis heb gelegd voor iedereen die hennep wil veredelen. Het materiaal is opgeslagen in een genenbank. Afhankelijk van het doel dat je voor ogen hebt kan je die populatie uitzoeken waarvan de eigenschappen je het best bevallen. Het feit dat ik veel variatie vond, wijst erop dat je via veredeling ook echt wat kunt bereiken. Voor drugtoepassing gaat de voorkeur uit naar hennep met een hoog THC- en laag CBD-gehalte, maar in mijn collectie zaten ook een paar herkomsten die juist een hoog CBD- en een laag THC-gehalte hebben. Als iemand geinteresseerd is in de stof CBD als astma-medicijn is dat een interessante eigenschap, en kan
ik zo twintig populaties noemen waarmee je de produktie ervan kunt optimaliseren. Het is in dit opzicht zinvol om henneprassen te ontwikkelen die een omgekeerd cannabinoidprofiel hebben."

Farmacologische toepassing

Ben je geinteresseerd in textiel, dan is een hoog gehalte aan primaire bastvezel van belang. Ook daarvoor vind je geschikte populaties in het werk van De Meijer.

Ook individuen die zich toeleggen op de drug THC hebben baat bij het werk van De Meijer. Ik zou er niet wakker van liggen als mijn collectie gebruikt wordt door individuen die geinteresseerd zijn in de drug. THC is trouwens niet alleen te gebruiken als psychoactieve stof. Ook farmaceutische toepassingen zijn mogelijk; tegen oogziektes als staar en als eetlustopwekker na bijvoorbeeld een chemotherapie blijkt de stof werkzaam." De Meijer zegt mensen te kennen waarvan hij de naam niet wil noemen die erover denken THC uit hennep, als farmacologische toepassing op de markt te brengen. Nu nog is synthetische THC in omloop, maar dat is erg duur. Voor hen en vele anderen kan mijn werk als basis dienen."

De Meijer hoopt dat het resultaat van zijn promotie daadwerkelijk als genenbank gebruikt gaat worden. Dat betekent dat het materiaal in kleine monsters vrij opvraagbaar is, voor iedereen met een serieus verzoek. Tot nu toe is dat niet bekend. Het materiaal is eigendom van het CPRO, dat kan het werk naast een genenbankcollectie ook aanmerken als een werkcollectie en dan wordt het materiaal puur voor intern gebruik bewaard.

Diversity in Cannabis vormde een onderdeel van het Nederlands Henneponderzoekprogramma, waarbinnen van 1990 tot 1994 de haalbaarheid van Nederlandse hennepteelt ten behoeve van papierpulpproduktie werd onderzocht. Hennep lijkt een aantrekkelijk akkerbouwgewas dat goed past binnen een duurzaam bedrijfssysteem. Het vereist nauwelijks bestrijdingsmiddelen en onderdrukt onkruiden en enkele belangrijke bodemziekten.

De Meijer: Doelstelling was om met name de Veenkoloniale akkerbouwers een vierde gewas in het nauwe bouwplan te bieden. Die doelstelling is niet gehaald. Het is mijn persoonlijke opvatting dat de papierindustrie niet staat te trappelen om een nieuwe grondstof. Men heeft kringlooppapier en dunningshout uit de Nederlandse bossen, en dat schijnt te voldoen. Daarnaast is de papierindustrie mijns inziens niet erg flexibel: een ander grondstofje op dezelfde machines kan niet zomaar. Je ziet in de praktijk dat nergens iets gebeurt en dat is voor mij voldoende reden te zeggen dat de doelstelling niet is gehaald. Toch zie ik het niet helemaal zwart. In Engeland en Duitsland is er wel aandacht voor hennep met een andere toepassing dan voor drugs. Het betreft kleine particuliere initiatieven waar hennep wordt gebruikt als grondstof voor papier en textiel en farmacologische doeleinden. Ook in Amsterdam is enkele maanden een winkel geopend waar henneptextiel en papier wordt verkocht. Er li
ggen perspectieven op de wat alternatievere markt. Het zal echter altijd blijven gaan om kleine oppervlaktes."

Re:ageer