Wetenschap - 26 februari 1998

Ritzen heeft ambitieus regeerakkoord nauwelijks waargemaakt

Ritzen heeft ambitieus regeerakkoord nauwelijks waargemaakt

Ritzen heeft ambitieus regeerakkoord nauwelijks waargemaakt
Minister Jo Ritzen is er niet in geslaagd de ambitieuze plannen van het paarse kabinet met het hoger onderwijs te realiseren. Het kabinet wilde meer maatwerk aan de universiteiten, maar door de prestatiebeurs van Ritzen is een grotere uniformiteit ontstaan. Het probleem van de minister was wel dat hij anderhalf miljard gulden moest bezuinigen. Dat is hem bijna gelukt. Alleen de universiteiten hangt nog een bezuiniging boven het hoofd
PvdA-fractievoorzitter Jacques Wallage zei een half jaar geleden nog net niet dat het paarse hogeronderwijsbeleid mislukt was, maar het scheelde niet veel. Het regeerakkoord beoogde meer maatwerk tot stand te brengen in het hoger onderwijs, meer differentiatie in inhoud en duur van opleidingen, zei hij tijdens een symposium over marketing in het hoger onderwijs. Maar wat er gebeurd is, is het tegenovergestelde.
Er moest een miljard gulden op de studiefinanciering bezuinigd worden, zo schetste Wallage de gang van zaken, en daarom voerde Ritzen de prestatiebeurs in. Die dwingt studenten binnen zes jaar een diploma te halen, want wie halverwege de studie besluit iets anders te gaan doen, wordt opgezadeld met een hoge schuld. Niet maatwerk, maar grotere uniformiteit is het gevolg.
Wallage bleef er opgewekt bij kijken, maar daarvoor was nauwelijks reden. Het paarse kabinet had tenslotte hoog ingezet in het regeerakkoord, waarvan Wallage een van de opstellers was. Het hoger onderwijs moest op de schop. Er zou een Angelsaksisch model komen, met basisopleidingen van drie jaar en vervolgstudies die alleen voor een select gezelschap toegankelijk waren. Zo moest het hoger onderwijs inspelen op de steeds uiteenlopender verwachtingen van studenten
Tamtam
Deze maand behandelde de Tweede Kamer wat er rest van deze plannen. In de afgelopen vier jaar heeft het kabinet - eerst staatssecretaris Nuis, daarna minister Ritzen - scheutje voor scheutje water bij de wijn gedaan. Er kwam uiteindelijk wel een wetsvoorstel, maar, zei VVD-Kamerlid Monique de Vries vorige week een beetje schamper, dat was vooral omdat er na alle tamtam van 1994 tenminste nog iets overeind gehouden moest worden.
Nu was het regeerakkoord, merkte Wallage terecht op, van meet af aan belast met bezuinigingen. Ritzen moest niet alleen een miljard zien te vinden op de post studiefinanciering, ook de hogescholen en universiteiten waren voor een half miljard gulden aangeslagen
Ook dit deel van het regeerakkoord is maar ten dele uitgevoerd. Voor de bezuinigingen op de studiefinanciering won hij tijd door de invoering van de prestatiebeurs. Kregen studenten eerst een beurs die, afhankelijk van het studietempo, kon worden omgezet in een lening, onder de prestatiebeurs is dat precies andersom. Omdat leningen niet op de rijksbegroting drukken, had Ritzen zijn miljard in een klap binnen. Althans voorlopig, want uiteindelijk wordt het grootste deel van het geld dat nu als lening te boek staat, ook daadwerkelijk uitgegeven
Kinderbijslag
Voor de langere termijn moest Ritzen echte bezuinigingen bedenken. En dat heeft hij ook gedaan. Nu studenten vier in plaats van vijf jaar beurs krijgen, levert dat hem (of eigenlijk: zijn opvolger) een half miljard op. Nog eens honderd miljoen vond hij bij de kinderbijslag. De rest, zo'n vierhonderd miljoen, wilde hij verdienen door een goedkopere OV-studentenkaart
Alleen dat laatste is niet geheel gelukt. Het contract dat Ritzen afgelopen zomer met de openbaar-vervoerbedrijven sloot, pakte zo'n 150 miljoen duurder uit dan hij gepland had. Een deel daarvan heeft hij bij elkaar weten te scharrelen door zijn eigen begroting nog eens zorgvuldig uit te kammen. De eerste begroting die zijn opvolger moet maken, vertoont nog een gat van negentig miljoen. Maar wie een miljard moet bezuinigen, beschouwt dat misschien als een detail
Studeerbaarheid
Ook over de stand van zaken bij de universiteiten en hogescholen kan Ritzen tevreden zijn. Die moesten vijfhonderd miljoen gulden inleveren, schreef het regeerakkoord voor. Toen vond de minister eenmalig vijfhonderd miljoen extra. Er was wat geld over, zei zijn woordvoerder destijds cryptisch, er was her en der wat geschoven. Hoe dan ook, het hoger onderwijs mocht een half miljard besteden aan projecten op het gebied van kwaliteit en studeerbaarheid
Dat neemt niet weg dat er tegelijkertijd ook bezuinigd moest worden. En dat is nog niet gelukt: 250 miljoen, de helft van het bedrag uit het regeerakkoord, moet nog gevonden worden. De universiteiten hangt nog een bezuiniging van tweehonderd miljoen gulden boven het hoofd. Dit wordt een zwaar punt bij de formatie van het volgende kabinet, stelde Ritzen onlangs in de Tweede Kamer
Is de minister nu zelf tevreden over wat er is terecht gekomen van het regeerakkoord, vroeg de oppositie hem vorige week in de Tweede Kamer. Ritzen sloeg een laconieke toon aan. Ach, zei hij, zo'n akkoord is niet meer dan een soort houtskoolschets waarin met heel grove streken de ruwe lijn is aangegeven

Re:ageer