Wetenschap - 26 september 1996

Rasbestuurder Jager neemt afscheid van het burgemeesterschap

Rasbestuurder Jager neemt afscheid van het burgemeesterschap

Mensen zijn heel goed in staat hun eigen leven te leiden

Burgemeester mr M.J.E.M. Jager neemt afscheid van het burgemeestersambt, na zeven jaar Culemborg en zeven jaar Wageningen. Deze rasbestuurder kwam naar Wageningen zonder doelen, zoals dat hoort voor een niet-gekozen bestuurder. Hij bewaakte de lokale democratie, soms op felle wijze. Gedreven als Jager is, greep hij de kans om zich met de verbouwing van de Junushoff bezig te houden, de aansluiting bij het stedelijk knooppunt Arnhem-Nijmegen te bepleiten bij iedereen die het horen wilde en de samenwerking met LUW en DLO te bevorderen.


U had zich bij uw komst geen doelen gesteld. Toch heeft u zich intensief bemoeid met de ontwikkeling van een nieuwe Junushoff als schouwburg met bioscoop. Dat is niet gelukt. Bent u niet enorm teleurgesteld over de gang van zaken?

Een lijdensweg was de vijf jaar durende planontwikkeling voor de Junushoff zeker. Ik heb me bijzonder ingespannen, net als wethouder Blankestijn, om bioscoopeigenaar Kuipers bij het plan te houden. Zonder succes. Toch is er een belangrijk winstpunt. Dat is het groeiende zelfbewustzijn binnen de gemeente over wat Wageningen moet zijn: een adequate vestigingsplaats voor de Landbouwuniversiteit en de Dienst Landbouwkundig Onderzoek."

Jager ziet de Junushoff als een bouwsteen van die adequate vestigingsplaats. Ook het mislukte streven om als stad aansluiting te zoeken bij het - inmiddels ter ziele - stedelijke knooppunt Arnhem-Nijmegen is zo'n bouwsteen, net als de forse investeringen in de openbare ruimte en in het centrum. Ondanks het feit dat Wageningse ondernemers weigeren daaraan middels een baatbelasting bij te dragen, vindt Jager dat de gemeente op de ingeslagen weg moet doorgaan. Alles komt nu in samenhang bij elkaar in Wageningen 2000-plus, de discussie over de toekomst van de stad. De eerste signalen, uit de besloten discussies met allerlei actoren, zijn positief. Het besef groeit dat de lokale overheid en de niet-overheden, waaronder LUW, DLO en ook het Marin, gezamenlijk moeten investeren. Persoonlijk vind ik dat de gemeente Wageningen in dat kader veel middelen inzet."

Wat betekent dat concreet?

Heel binnenkort zal het idee naar buiten komen om voor drie jaar een Stichting Kennisstad in het leven te roepen. Daarin participeren LUW en DLO, maar ook de provincie en het Marin. Verder zal, in de geest van een publiek-private samenwerking, het aanbod aan cultuurvoorzieningen en winkels een kwalitatieve impuls moeten krijgen. Ten derde zal de werkgelegenheid, anders dan de kennisintensieve van LUW en DLO, versterkt moeten worden. In het bijzonder denk ik aan investeringen in de haven."

Jager noemt het idee om de jachthaven te verplaatsen naar de locatie van de huidige bedrijfshaven. Die bedrijfshaven zou dan verhuizen in de richting van de jachthaven en daarmee tegen het bedrijventerrein in de Nude komen te liggen. Er zijn mensen die in de 2000-plus-discussie stellen dat een Wageningse haven geen toekomst heeft, met de beoogde realisering van een haven en terminal in het nabij gelegen Betuwse Valburg. Anderen stellen juist dat bulktransport per rail of over water zo sterk zal groeien dat dit perspectief biedt voor de Wageningse haven met haar achterland. Het is vervolgens aan de raad om goede scenario's te maken, gevolgen in kaart te brengen en risicoanalyses te maken. Vervolgens komt dan de politieke afweging."

Is het cultuurtoerisme ook een bouwsteen?

Tot mijn verbazing hebben nogal wat informanten bij 2000-plus gesteld dat daarvoor kansen bestaan. Dan moet je niet denken aan verblijfstoerisme maar aan dagjesmensen. Die zijn geinteresseerd in de bijzondere, natuurlijke omgeving van Wageningen. Aansluitend kunnen ze in Wageningen, leunend op wat LUW, DLO en anderen te bieden hebben, hun kennis verdiepen. Belangrijk aspect daarbij is dat op die manier het publieksdraagvlak voor LUW en DLO groeit. Maar het moet nu niet alleen bij mooie ideeen blijven. Het is belangrijk dat partijen commitment tonen."

Van dat commitment is de eerder genoemde Stichting Kennisstad een belangrijk voorbeeld, meent Jager. De groeiende samenwerking leidde in Wageningen tot de A-route, de bewegwijzering die wijst naar belangrijke agronomische gebouwen van LUW, DLO en agrobedrijven. In samenhang daarmee prijkt Wageningen nu op de ANWB-borden bij afritten van de snelwegen A50 en A12. Verder werd na vijf jaar soebatten een convenant gesloten op het gebied van milieuvergunningen en interne milieuzorg. Tenslotte werd tijdens het 75-jarig LUW-jubileum in 1993 het startsein gegeven voor het project Univercities, een netwerk dat Europese agrarische faculteiten en hun vestigingssteden moet laten samenwerken.

Hoe vergaat het dat project?

Het blijkt verrekte lastig. Het is te veel een Wageningse aangelegenheid. En ik begrijp wel waarom; iedereen is op zichzelf betrokken, ook LUW, DLO en de gemeente Wageningen. Toch vindt iedereen het een leuk en goed idee." Jager vertelt dat de initiatiefnemers uit LUW- en gemeentelijke kring zich hebben beraden op de toekomst van Univercities. We dachten erover de zaak af te blazen. Maar ik geloof dat steden of regio's en hun universiteiten, niet alleen de agrarische, wat voor elkaar kunnen betekenen. Daarom gaan we nu met een beperkt aantal Nederlandse stad-universiteitcombinaties en hun buitenlandse partners onderzoeken wat de betekenis van het product Univercity kan zijn. En dan niet alleen in economisch opzicht, zoals voorzitter Florax van de universiteitsraad in zijn proefschrift al onderzocht, maar ook zeker in sociaal-cultureel opzicht."

Een voorbeeld van zo'n meerwaarde is voor Jager de sterke internationale orientering die Wageningen kent. Daarom lopen mijn ambtenaren in het Hongaarse Godolloy rond."

En daarom viel het particuliere initiatief om een school in het Servisch-Kroatische Laslovo te herbouwen in vruchtbare aarde. Moet de gemeente de stedenbanden, die niet gedragen worden door de bevolking, daarom maar laten schieten? Bijvoorbeeld de band met het Duitse Morfelden-Walldorf?

Nee. Wij willen dat in Laslovo, over de conflicten heen, weer een samenleving wordt opgebouwd tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Dat ideaal kunnen wij niet verkopen als we zelf geen contacten kunnen onderhouden met de voormalige bezetter." Jager wijst op de zorgen die er bestaan over de beeldvorming van de relatie Nederland-Duitsland en het feit dat die relatie in de praktijk zeer verweven is. Verschillende stedenbanden hebben daarom verschillende doelen, aldus Jager, die maandag 30 september in Hotel De Wereld een discussie zal voorzitten, georganiseerd door de stichting Nederlands-Duitse Dialoog.

Toch heeft u zich als lid van het Nationaal Comite 4 en 5 mei opgewonden over premier Koks uitlating dat Duitsers aanwezig moesten zijn bij de herdenking in 1995.

Het feit Wageningen bevrijdingsstad is, geeft kansen en bedreigingen. De beperking is dat je als gastheer rekening moet houden met organisaties van veteranen. Maar in discussie met hen is nu geaccepteerd dat het thema verbreed wordt. Dat is een langzaam proces, waarvan ook ik vind dat vijftig jaar er te lang voor is."

Naast het positieve effect van de internationale belangstelling die univercity Wageningen met zich meebrengt, speelt een ander aspect de burgervader parten: het grote aantal hoog opgeleide burgers die weten via welke wegen ze hun doelen kunnen bereiken. Jager noemt de ruim vierduizend bezwaarschriften die eind jaren tachtig tegen de sloop van de vleugels van het voormalige hoofdgebouw van de LUW werden ingediend. Maar ook het voorbeeld van de twee inwoners van Wageningen-Hoog die geen juridische mogelijkheid onbenut gelaten hebben om de rechtsgeldigheid van het asielzoekerscentrum met succes te tackelen.

Dat was toch hemeltergend?

Ik heb daar best problemen mee gehad. Niet met deze twee mensen, maar wel met de toenemende mate van juridificering van het bestuur. De rechter doet de bestuurlijke besluitvorming van de gemeenteraad nog eens dunnetjes over. En begrijp me goed. Mijn partij, D66, staat voor de bescherming van het individu tegen bijvoorbeeld overheidswillekeur. Maar de volksvertegenwoordiging is er voor de afweging van het algemeen belang tegen het individueel belang, hoe vaag dat begrip ook mag zijn. Bovendien is het langzamerhand ongeloofwaardig voor andere burgers dat uitvoering van plannen zes tot acht jaar op zich laat wachten."

De gang van zaken rond de ijsbaan is een voorbeeld waarbij groepen burgers tegenover elkaar staan. Ondanks een meerderheid in de raad is de aanleg van een kunstijsbaan op de Wageningse Berg zeker drie jaar vertraagd. Een verkeerde letter in het bestemmingsplan, de V van Veldsporten, leidde tot een provinciale afkeuring.

Inspraak of niet, het politieke bestuur moet toch kwaliteit leveren?

Jager fel: Dat verhaal van die letter is de stok om de hond (lees wethouder Geenen van D66, A.B.) te slaan. Het college is in een laat stadium verzocht de mogelijkheid tot aanleg van een kunstijsbaan mee te nemen in het toen al vergevorderde bestemmingsplan Landelijk Buitengebied Oost. Een kunstijsbaan expliciet in het bestemmingsplan opnemen kon niet meer. In de procedure was al sprake van een sportbestemming. We hebben de raad en de provincie een positieve uitspraak willen ontlokken. De raad stemde in grote meerderheid in. De provincie weigerde dat."

Jager hoopt dat de gemeenteraad het dagelijks gemeentebestuur beter gaat controleren zoals de Tweede Kamer dat met de regering doet. Dan kan de raad een rol krijgen als echte volksvertegenwoordiging en niet, zoals nu, als een onderdeel en representant van de lokale overheid.

Jager verruilt die lokale overheid, die dicht bij de burger staat, voor het provinciale en wordt Commissaris van de Koningin in Flevoland.

Voelde u zich ongelukkig met de kritiek dat u geen echte burgervader was?

Als mensen in de knel zaten, als er persoonlijk leed was bij een brand, het hoogwater een paar jaar geleden of de overstroming van seniorenwoningen in de Tarthorst vorig jaar, dan was ik er om medeleven en steun te geven als eerste representant van het gemeentebestuur. Ik was zeker niet het type burgervader." Vaak kreeg Jager de kritiek dat hij geen man van het volk was. Maar dat is volgens hem ook niet de taak van een burgemeester. Je kunt de rol van burgervader ook verkeerd invullen. Ik geloof dat mensen heel goed in staat zijn hun eigen leven te leiden."

Re:ageer