Wetenschap - 26 juni 1997

Rampenprof moet ons bevrijden van micro-analyses

Rampenprof moet ons bevrijden van micro-analyses

Rampenprof moet ons bevrijden van micro-analyses
Complexe conflicten vereisen interdisciplinaire aanpak
Is Wageningen klaar voor een oorlog? Dat is de zorgwekkende titel van het debat over de missie van Nederland en de LUW in een wereld van conflicten, dat donderdag 19 juni werd gehouden. Eigenlijk zou de titel moeten zijn Is Wageningen klaar voor de vrede?, vindt dr ir Georg Frerks. Vanaf september gaat hij aan de LUW als bijzonder hoogleraar rampenmanagement een dag in de week de preventie van rampen en de rehabilitatie van rampgebieden bestuderen
Jarenlang hebben onderzoekers hun ogen gesloten voor conflicten, zegt Sietse Vellema, oud-LUW-student en onderzoeker bij de werkgroep Technologie en agrarische ontwikkeling (TAO). Zelfs als er conflicten waren in een land waar onderzoek plaatsvond, bijvoorbeeld Vietnam, was daar geen aandacht voor. Nu brengen de schijnwerpers van CNN de conflicten voor het voetlicht. Daardoor kan de vakgroep niet meer om de conflicten heen. Studenten hebben echter al veel eerder geprobeerd conflicten op de agenda van de LUW te krijgen. Vellema bekritiseert de plotselinge aandacht voor rampen en conflicten. Voorheen was het een aandachtsgebied waar de LUW weinig oog voor had. Met haar ontwikkelingsonderwijs en -onderzoek richtte de LUW zich vooral op structurele hulp
Conflicten zijn zeker niet iets van de laatste tijd en het zijn er ook niet meer dan vroeger, vindt ontwikkelingssocioloog dr Jan den Ouden. Maar door de verbeterde communicatie weten we eerder wat er aan de hand is. Bovendien kunnen en willen we ook helpen. We zijn nu zover dat we alle Menschen Bruder willen laten worden. We willen meer gelijkheid, democratische verkiezingen en participatie van Jan met de pet. Maar vergeet niet dat dat natuurlijk ook conflicten en zelfs geweld oplevert, zo relativeert Den Ouden de hang naar meer hulp en meer ingrijpen
Hij benadrukt de complexiteit van conflicten, bijvoorbeeld in Sierra Leone. Welke partij moet je in zo'n conflict helpen? Toch vindt hij dat de LUW meer aandacht mag hebben voor conflictsituaties; niet met als doel relief workers op te leiden maar om zich meer te richten op de rampenzorg en de nazorg. De nieuwe hoogleraar moet ons bevrijden van de micro-analyses, want het gaat hier om ruimere verbanden, meent Den Ouden
Milieudegradatie
Dr ir Georg Frerks bezet vanaf september de bijzondere leerstoel rampenmanagement aan de LUW. De stichting Nationaal Erfgoed Hotel de Wereld betaalt zijn salaris. Volgens Frerks is Wageningen al bezig met onderwerpen die van belang zijn in conflictsituaties. Thema's als leiderschap, schaarste, overbevolking en milieudegradatie staan al op de Wageningse agenda. Maar ze worden nog niet verbonden aan de conflictproblematiek
De rampenprof noemt als voorbeeld de door Wageningse sociologen veel gebruikte actorbenadering, die de nadruk legt op de persoonlijke keuze van de actor waarop hij zijn handeling baseert. Zo'n actorperspectief kun je ook toepassen op een situatie waarin dertig of veertig noodhulporganisaties aan het werk zijn. Wat voor conflicten kunnen daaruit ontstaan? Of genderstudies, dat kan je ook benutten bij een onderzoek naar vrouwelijke slachtoffers in rampsituaties en bij kwetsbaarheidsanalyses. En in situaties van schaarste is onderzoek naar bijvoorbeeld grazing rights essentieel om te kunnen begrijpen waarom conflicten ontstaan. Aan dat soort thema's wordt in Wageningen wel aandacht gegeven maar ze worden niet gefocused op noodsituaties. Dat moet beter, vindt Frerks. Anders neemt de bruikbaarheid en toepasbaarheid van het Wageningse onderwijs en onderzoek af. Crises beinvloeden immers de resultaten van ontwikkelingswerk en bovendien komen steeds meer LUW-afgestudeerden terecht in de noodhulpsector
Algemeen directeur dr Marinus Verweij van ZOA Vluchtelingenzorg, een hulporganisatie die onder andere programma's in Afrika en Azie uitvoert, is blij met de aandacht van de universiteit voor noodhulp. Er zou zelfs een aparte postgraduate vakopleiding voor hulpverleners moeten komen, vindt Verweij, waarin een wetenschappelijke analyse is opgenomen. De eisen die de hulporganisaties aan hulpverleners stellen, worden immers steeds hoger en de professionaliteit neemt toe. De hulp wordt getoetst aan zware criteria. Onderzoek is daarom nodig op het gebied van efficiency en effectiviteit, de langetermijneffecten en natuurlijk de politieke factoren die verbonden zijn aan het geven van hulp. Als hulporganisatie grijp je immers van buiten af in een politiek beladen situatie in, waar je zelf deel van gaat uitmaken
Het cultuurverschil dat nog steeds tussen ontwikkelingswerkers en hulpverleners bestaat, waarbij ontwikkelingswerkers met dedain neerkijken op het vluchtige en korte werk van hulpverleners, is volgens Verweij wel te overbruggen
Onthechting
Moeilijker samen te brengen zijn de verschillende disciplines die juist moeten samenwerken in conflictsituaties met zowel sociale als technische problemen, oppert student Jacco Lower. Hij doelt op de onthechting tussen Rurale ontwikkelingsstudies en Tropisch landgebruik, waardoor een interdisciplinaire aanpak naar achtergrond dreigt te verdwijnen. Toch hebben de richtingsonderwijscommissie ontwikkelingsstudies, de vakgroep Agrarisch recht en TAO samen een interdisciplinair afstudeervak over dit thema ontwikkeld, ondanks de steeds kleinere ruimte voor interdisciplinaire visies, vertelt dr Otto Hospes van Agrarisch recht. Het vak is beperkt en gebaseerd op slechts drie voorbereidende vakjes. Maar dergelijke ontwikkelingen moeten worden uitgebouwd.
Ook Frerks pleit voor betrokkenheid van verschillende richtingen bij de conflictproblematiek. Als vluchtelingen bijvoorbeeld terugkeren naar hun geboortegrond, krijgen ze niet alleen te maken met sociale problemen maar ook met technische problemen: verwaarloosde grond, gebrek aan zaaigoed en werktuigen. Voor de leerstoel rampenmanagement wordt nog een wetenschappelijk medewerker aangesteld. Misschien moet ik die meer in de technische hoek zoeken, om de samenwerking tussen de technische en sociale disciplines een aanzet te geven.

Re:ageer