Wetenschap - 28 mei 1998

Publiek is massale slacht bij varkenspest beu

Publiek is massale slacht bij varkenspest beu

Publiek is massale slacht bij varkenspest beu
EU schaart zich voorzichtig achter markervaccin
De Europese Unie lijkt om: bij steeds meer lidstaten is het inenten van varkens tegen varkenspest niet langer onbespreekbaar. Daarmee lijkt de zegetocht van de publieke opinie een feit
De meest afschrikwekkende beelden van overvolle hokken en dode varkens op een hoop waren al weer enige tijd geleden te zien. Nederland is zelfs sinds 8 mei vrij van varkenspest. Maar de varkenssector is de ellende van de afgelopen vijftien maanden allerminst vergeten. Integendeel, de roep om bij een volgende uitbraak te mogen vaccineren is alleen maar groter geworden
Verboden is vaccineren tegen varkenspest niet. En er is ook een goed vaccin. De Europese Unie verbiedt echter bij een ziekte als varkenspest het exporteren van gevaccineerde varkens. Doordat er geen onderscheid te maken is tussen besmette en gevaccineerde dieren is het niet zeker of een varken niet toch varkenspest verspreidt. Aangezien tweederde van de Nederlandse varkensstapel de grens over gaat, is de vaccinatie-optie voor Nederlandse boeren niet erg reeel
Er is inmiddels een nieuw vaccin ontwikkeld. Dit zogenaamde markervaccin maakt wel onderscheid mogelijk tussen een besmet en een geinjecteerd beest. Het Instituut voor Dierhouderij en Diergezondheid (ID-DLO) wil samen met Bayer het vaccin op de markt brengen en ook Intervet, een dochter van Akzo Nobel, wil met het markervaccin komen. Beide hopen het dit jaar ter registratie in te dienen bij de EU
Hoe lang het duurt voor de procedure van indiening is afgelopen is onduidelijk. Stan van der Meijs, de hoogste veterinaire ambtenaar van het ministerie van Landbouw, schat dat het zeker twee jaar duurt voordat een geneesmiddel de toelatingsprocedure heeft doorlopen. In de tussentijd kan het ID-DLO de testkit verder ontwikkelen. Want het markervaccin is pas nuttig als er een betrouwbare methode is om de vaccinatie aan te tonen. Het ID is er bijna mee klaar
Veldproef
Hoewel het markervaccin zo goed als gebruiksklaar is, zijn nog niet alle vragen eromheen beantwoord. Dat is voor de registratie niet noodzakelijk, maar voor de politiek wel. Het is nog niet bekend hoe veilig en effectief het vaccin is onder veldomstandigheden. Omdat een veldproef in EU-landen niet uitgevoerd mag worden zoeken zowel Intervet als Bayer naar mogelijkheden daarbuiten
Ook al is het markervaccin gebruiksklaar, dan is het nog de vraag of het ingezet mag worden. Op dit moment is de EU nog tegen. Maar het politieke tij verandert. Het publiek wil niet nog een keer het onnodig afslachten van negen miljoen varkens meemaken. Was Nederland voor de uitbraak van varkenspest tegen het gebruik van een markervaccin, nu heeft minister Van Aartsen in april in de Raad van Ministers van Landbouw een voorstel ingediend om het markervaccin onder bepaalde voorwaarden toe te staan
Het idee is om het markervaccin niet preventief in te zetten maar alleen bij eventuele uitbraken. De EU moet nu bepalen onder welke voorwaarden vaccineren wordt toegestaan. Ook moet zij nagaan wanneer handelspartners vaccinatie zullen accepteren. Acht landen schaarden zich achter het voorstel. Engeland, Denemarken en Finland zijn pertinent tegen
Voorstanders van gebruik van een markervaccin wijzen erop dat het massaal vernietigen van varkens niet meer nodig zal zijn. Daardoor zullen ook de kosten van een uitbraak beperkt blijven. Dr. Rob Moormann, ontwikkelaar van het vaccin bij het ID-DLO, rekent voor. Nu heeft de hele uitbraak in Nederland bijna vijf miljard gulden gekost, alles meegerekend. Bijna tien miljoen varkens zijn gedood, waarvan negentig procent onbesmet
Stel dat tien miljoen varkens na de eerste signalering van pest waren ingeent. Vleesvarkens hebben aan een dosis genoeg, zeugen moeten twee maal een dosis krijgen. Een maal vaccineren kost circa 2,50 gulden. Analyseren of de varkens besmet zijn moet gebeuren bij twintig procent van de biggen en bij alle zeugen. Zo'n analyse kost circa drie gulden per keer. Totaal kost de vaccinatie zo'n 35 miljoen gulden
Schijntje
Daar komen nog allerlei organisatorische en uitvoerende kosten bij. Ook komen er kosten bij omdat er toch altijd besmetting plaatsvindt. Het huidige vaccin beschermt pas na twee weken. Moormann: Laten we zeggen dat je zo op honderd miljoen uitkomt. Dat is nog een schijntje van wat het nu gekost heeft. En dan heb je niet die lange leegstand van bedrijven. Voorwaarde is wel dat dieren die vrij zijn van het pestvirus normaal mogen worden verhandeld.
Zo bezien is niet te begrijpen waarom er zoveel aarzeling is om vaccineren toe te staan. De directe kosten zijn veel lager en het publiek blijft rustig. Dat wordt niet meer plotseling op zijn geweten aangesproken doordat het ziet hoe varkens leven en gedood worden
Maar er staan meer belangen op het spel, die te maken hebben met de exportpositie. Prof. dr ir Aalt Dijkhuizen verwoordt het tegenargument: Wie vaccineert heeft wat uit te leggen. Wie niet vaccineert, en ook geen varkenspest heeft, hoeft niemand te overtuigen van de kwaliteit van een markervaccin en de bijbehorende test. Dijkhuizen is hoogleraar Agrarische bedrijfseconomie en lid van het Wetenschappelijk Veterinair Comite van de Europese Unie. Hij doelt met zijn uitspraak op handelspartners die varkens willen ontvangen die absoluut vrij zijn van varkenspest
Die eis is ook het achterliggende motief waarom een land als Denemarken, dat veel varkens exporteert, tegen versoepeling van het non-vaccinatiebeleid is. Zelf heeft Denemarken al jaren geen uitbraak van varkenspest gehad. Laat de EU vaccinatie toe, dan vreest Denemarken dat handelspartners, bijvoorbeeld Japan, gaan uitwijken naar Amerika. Dat kost de Denen geld
Dijkhuizen voegt nog een element aan de discussie toe. Er zijn andere manieren om de kosten van een uitbraak laag te houden en de periode ervan te verkorten. Dat blijkt uit een simulatieprogramma van Dijkhuizens groep. In dit model zitten de dertigduizend varkensbedrijven met exacte locaties, bedrijfsgegevens, gemiddelde contacten met derden en gemiddelde transportafstanden. Ook de werkelijke verspreiding van de pestuitbraak is opgenomen. Hiermee rekende de vakgroep uit hoe de uitbraak zou zijn verlopen als op een andere manier was ingegrepen. Het model bleek de werkelijkheid aardig te benaderen. In werkelijkheid waren op moment van doorrekenen 429 bedrijven besmet. Het model kwam op 381
Ontruimen
Bij de Belgische methode was de uitbraak veel eerder onder controle geweest. Belgie heeft bij de laatste uitbraak alle bedrijven in een straal van een kilometer rondom het besmette bedrijf en de contactbedrijven onmiddellijk preventief geruimd. De pest was snel onder de duim. Nederland is vorig jaar pas na twee maanden streng gaan ontruimen
Had Nederland de Belgische variant toegepast, dan waren slechts zeventig bedrijven besmet. Ook het aantal preventief geruimde bedrijven is met 451 veel lager dan het werkelijke aantal van 737. Bovendien is de tijd dat de pest voortwoekerde teruggebracht tot vijf in plaats van vijftien maanden. De totale kosten liepen terug van 4,6 miljard gulden in werkelijkheid tot slechts 1,2 miljard gulden bij de Belgische variant
Welk effect het markervaccin zou hebben gehad bij de uitbraak van afgelopen jaar weet Dijkhuizen niet. Op dit moment verzamelt de groep alle relevante gegevens van het markervaccin van Intervet, dat gevraagd heeft om een doorrekening
Toch is ook bij de effectiefste, Belgische variant doden en vernietigen van niet-besmette varkens nodig. Daar draait uiteindelijk de discussie om: de belangen van de export versus publieke verontwaardiging over het onnodig doden van dieren. Het lijkt erop dat die verontwaardiging het gaat winnen
Natuurlijk komen er wel allerlei voorwaarden voor het gebruik van het vaccin. Zo kan er verschil zijn tussen gebieden. Vaccinatie is mogelijk niet zo zinvol in een dunbevolkt gebied met veel gesloten bedrijven en weinig vleesvarkensbedrijven, die een groter risico lopen op insleep van ziekten
Als de discussie op EU-niveau volgens plan verloopt, zal begin volgend jaar de politiek conclusies kunnen trekken. Dijkhuizen verwacht een positieve beslissing over het vaccin. Ik schat in dat het wel gaat gebeuren. Maar niet altijd en niet overal. Technisch en economisch zeg ik: ja. En hoe meer wetenschappelijke zekerheid er is, hoe minder ruimte voor de politiek om nee te zeggen.
Werken aan het markervaccin
Raakt een varken besmet met varkenspest dan produceert het antilichamen. Deze antilichamen zijn gericht tegen twee oppervlakte-eiwitten die zich in de mantel van het virus bevinden, E-RNS en E2. Het conventionele vaccin tegen varkenspest veroorzaakt antilichamen tegen beide eiwitten, het markervaccin van het ID-DLO alleen tegen E2
Het gebruikte E2-eiwit is afkomstig uit insectencellen. Onderzoekers hebben gesleuteld aan een baculovirus, een insectenvirus waar varkens ongevoelig voor zijn. Een deel van het genoom is uit het baculovirus gehaald en daar is E2 voor in de plaats gezet. Het virus wordt teruggezet in losse insectencellen, die vervolgens op grote schaal E2 gaan produceren. Is er een bepaald niveau van E2-eiwitten bereikt, dan wordt de cultuur beeindigd. Aan de eiwitten wordt een zogenaamde adjuvans toegevoegd, een substantie die ervoor zorgt dat in het varken een afweerreactie tot stand komt. Het markervaccin is gereed. De productie van een markervaccin met bijbehorende test heeft het ID-DLO en Bayer zo'n zeven tot acht miljoen gulden gekost
Het ID-DLO heeft het vaccin tot nu toe alleen getest op laboratoriumschaal. Daar geeft het markervaccin vanaf twee weken bescherming tegen het pestvirus, tot zes maanden na inenting. De gevaccineerde dieren worden niet ziek als ze in aanraking komen met het virus. De controlegroep zonder inenting gaat onder dezelfde omstandigheden binnen twee weken dood. Ook dragen geente dieren het pestvirus niet meer over op andere varkens. Bij de tests beschermt het markervaccin tevens tegen overdracht van het pestvirus van de placenta naar de ongeboren big
Het ID-DLO werkt inmiddels aan een tweedegeneratie-markervaccin. Dit is gebaseerd op het conventionele vaccin, dat bestaat uit een afgezwakt varkenspestvirus. Door hieraan te sleutelen verwacht het ID-DLO een goed en sneller werkend vaccin te krijgen, dat bovendien goedkoper is dan het eerste markervaccin

Re:ageer