Wetenschap - 16 maart 1995

Protesterende boeren verstoren confrontatie tussen wetenschap en praktijk en verjagen de minister

Protesterende boeren verstoren confrontatie tussen wetenschap en praktijk en verjagen de minister

Laat ik een korrel graan op de akker vallen, dan krijg ik geld

Jammer dat we er niet echt uit zijn gekomen, zegt een student in de pauze voor het afsluitende deel van het jongerencongres over de toekomst van de landbouw. Het was leuk geweest als we de minister hadden kunnen adviseren hoe het verder moet." Het blijkt achteraf niet uit te maken, want een uur later bezet een groep demonstrerende boeren de zaal. De pogingen van de minister hen van zijn gelijk te overtuigen mislukken en onder politiebegeleiding blaast hij de aftocht, waarbij rake klappen vallen.


Als de cooperatie maar groot genoeg is, dan heb je macht

Als ik zaterdag 's morgens de Dreijen op fiets, regelen vier jongens, met walky talkies in de hand, in de groene truien van het Wagenings landbouwdebat het verkeer. In het Wiskundegebouw hebben zich inmiddels een kleine tweehonderd jongeren verzameld. Een twintigtal jonge boeren heeft zich afgemeld", vertelt Onno-Frank van Bekkum, oud-voorzitter van het Wagenings Landbouwdebat. De weersomstandigheden zijn dusdanig, dat op het land gewerkt moet worden." Een kleine teleurstelling, want de organisatoren hadden gehoopt op meer dan vierhonderd inschrijvingen.

De bedoeling is dat jongeren tot een leeftijd van dertig jaar vandaag greep op hun eigen agrarische toekomst krijgen. Niks luisteren naar verhalen van mensen die het menen te weten.

Na een kort welkom worden video's getoond over vier mogelijke toekomstscenario's. Scenario een gaat over landbouw met natuur en landschapsproduktie; scenario twee heeft als doelstelling een volledig ecologische landbouw; doelstelling van scenario drie is produktmaximalisatie binnen door de overheid opgestelde randvoorwaarden en scenario vier beoogt een zo hoog mogelijke produktie en winst door laag houden van de produktiekosten. Na de video gaat de zaal als vanzelfsprekend uiteen om een van te voren gekozen thema te bespreken.

Afwachtend

Bij de workshop milieu is in eerste instantie niet duidelijk wat de bedoeling is. Iedereen moet een scenario kiezen dat als kapstok voor de discussie dient. Mensen zijn echter niet voldoende op de hoogte wat de scenario's inhouden; de video heeft hen onvoldoende duidelijkheid verschaft. De milieudiscussianten verdelen zich schoorvoetend, waarna de zes mensen die kozen voor scenario drie elkaar afwachtend aanstaren. Een student neemt het voortouw: Laten we beginnen met een namenrondje". Vervolgens begint iedereen te klagen dat ze het gekozen scenario eigenlijk helemaal niet kennen. Dat had van te voren wel eens opgestuurd mogen worden. Een leespauze wordt ingelast.

De discussie moet beginnen", roept iemand, waarna een akkerbouwer begint over niet-functionerend overheidsbeleid als het gaat om bestrijdingsmiddelengebruik. We kunnen niet werken met een middelenbeleid, de overheid moet doelen stellen. Van alles verbieden is onverantwoord als er geen alternatieven zijn."

Een student Milieuhygiene meent, dat door een ruime rotatie en gewassen door elkaar te zetten ecologisch telen toch mogelijk moet zijn. De akkerbouwer legt uit dat dat zo niet werkt. Ik heb biologische wortelen geteeld vorig jaar. De afnemer neemt daarbij geen risico; die wil dat het produkt aan de meetwaarden voldoet. Zo niet, dan nemen ze het produkt niet af. Als nou vooraf de meetwaarden worden bepaald, en een beperkt middelenpakket beschikbaar blijft, dan zorgt de ondernemer zelf wel dat hij spaarzaam met zijn middelen omgaat. Helemaal geen middelen is onverantwoord." Een student vult aan dat dat vooral nu niet kan, omdat de marges in de akkerbouw te klein zijn om risico's te nemen. De discussie is op gang.

Bij de workshop over de concurrentiepositie van de Nederlandse agrarische sector zitten 23 mensen. Een groep discussieert heftig over de gevolgen van toetreding van Oost-Europa tot de Europese Unie. Een agrarier vindt toetreding niet zo'n probleem: Overheden hebben daar het zaakje niet in de hand. Regulering werkt niet, want er is daar geen controle. Je hebt zelf gezien hoe dat in Italie werkt met de melkquota." Een student vindt dat de discussie de verkeerde kant opgaat. We moeten veel meer praten over wat onze mogelijkheden daar zijn. We kunnen er zoveel naar exporteren. De handel moet vrij, want met Oost-Europa erbij valt veel prijssteun niet meer op te brengen."

Boereninkomen

Bij de workshop over kosten, opbrengsten en inkomsten op bedrijfsniveau denken de jongeren daar duidelijk anders over. Het boereninkomen moet op peil blijven en om dat te bereiken is produktiebeheersing noodzakelijk. Een melkveehouder: Nu krijg je geld als je mais hebt staan, dat is belachelijk; het produkt moet betaald worden. Dat kan alleen als de produktie op de vraag is afgestemd." Eerder op de dag had een akkerbouwer het inkomensondersteuningsbeleid ook al bekritiseerd. Laat ik een korrel graan op een akker vallen, dan krijg ik geld. Boeren moeten daar niet langer van afhankelijk zijn, want dan ben je teveel overgeleverd aan de grillen van de overheid."

In de lunchpauze staat een lange rij jongeren bij de kantine van het Biotechnion. In de rij, maar ook onder het eten wordt flink door gediscussieerd. Een jonge agrarier: Als je hier niet bent, kun je nooit meer je stem laten horen, daarom ben ik hier. We hebben een goede discussie gehad." Een ander vindt het jammer dat er weinig mensen van milieuorganisaties zijn. Maar menigeen vindt de confrontatie tussen praktijk en wetenschap waardevol.

Een studente vertelt enthousiast over haar bijeenkomst over dierenwelzijn. We hadden een paar mensen van de Warmonderhof in de groep. Ze kennen verhalen uit de praktijk waar varkens op de percelen geoogste mais en aardappelen worden losgelaten. Ook vinden ze dat de varkens terug het bos in moeten. Goed voor natuur en dierenwelzijn zeggen ze. Alles wordt met elkaar in verband gebracht, ze gaan daarin echt heel ver."

Meer dierenwelzijn kan wel", zegt een ander, maar de consument moet daarvoor betalen, en die doet dat niet."

De klacht over niet betalende consumenten heb ik vanochtend al vaker gehoord; reden om vanmiddag eerst eens bij de workshop over consumentengedrag te kijken. Ik ben nog wat te vroeg, maar gelukkig draait in het wiskundegebouw de voorlichtingsfilm van de Landbouwuniversiteit, medesponsor van de dag. Een groep studenten staat bij de video te klagen. De video richt zich te sterk op ecologische landbouw. Op die manier richten ze zich op een doelgroep, die vervolgens zal schrikken."

Ja", zegt een ander, hier komt duurzaamheid naar voren, die vervolgens in het onderwijs ver te zoeken is."

Als ik kijk in mijn eigen studie, heb ik weinig van milieu meegekregen", zegt een student Tuinbouw, maar de poster Wageningen Werelduniversiteit is wel weer waar."

Afdwingen

Bij consumentengedrag klagen aanwezigen over de scenario's. Er staan punten in het scenario die volgens ons niet kloppen. Het scenario waar ik bij zit gaat ervan uit dat consumenten meer willen betalen voor milieuvriendelijke produkten, maar dan hebben we nog een hele lange weg te gaan." Om het probleem van slecht betalende consumenten te weerleggen adviseert de groep cooperatievorming onder boeren, waardoor marktmacht ontstaat en prijzen kunnen worden afgedwongen.

Een jongen die zegt dat hij in het groepje superliberalen zit vindt dit onzin. Je moet niet denken dat een cooperatie veel in te brengen heeft. De inkooporganisatie, die stuurt het aan. Die heeft de macht en bepaalt wat geteeld wordt."

Een melkveehouder: Als de cooperatie maar groot genoeg is, dan heb je macht. Dat zie je bij de drie zuivelcooperaties van Nederland."

De liberaal: Onzin. Cooperaties richten zich ook op IKB-vlees (integraal ketenbeheer) en proberen daar een betere prijs voor te krijgen, maar Albert Heijn haalt Greenfields uit het buitenland."

Een studente: Wat heeft dat er nou weer mee te maken?"

Liberaal: Probleem is dat de consument de toegevoegde waarde niet wil betalen. Ook niet van EKO-produkten. Milieuvriendelijke produktie is een collectief belang, dus moet het collectief worden opgelost. Eco-tax via de belastingen heffen en daarmee ecologische landbouw stimuleren is een oplossing."

Studente: Inderdaad, we moeten niet weer gaan subsidieren. Dan gaan alle boeren ecologisch produceren. Als dan uiteindelijk de overheid niet meer bereid is te subsidieren en consumenten willen nog steeds niet betalen dan komen we in dezelfde problemen als nu."

Is het landschap van de boer of van de burger

In het zaaltje ernaast klinkt luid gelach, er wordt gepraat over landgebruik, daar maar eens kijken.

De discussie over natuur op het platteland en verloopt chaotisch. Iedereen is voor natuur, de vraag is hoe het betaald moet worden. En mag een boer daaraan verdienen of niet. Alle aanwezigen vinden dat landbouw en natuur wel samengaan. Maar de vraag bij de invulling van het landelijk gebied blijft: Is het landschap van de boer of burger."

Iedereen wil wel wat vragen aan de minister, maar vervolgens weet een ander al dat daar toch een nietszeggend antwoord op zal komen. Men komt er niet uit, en besluit maar gewoon te vragen of natuur in Nederland met of zonder boeren moet.

Rake klappen

Na de pauze verzamelt iedereen zich weer in de wiskundezaal. Er verschijnen ook mensen van ruim boven de dertig die voor de minister van Landbouw zijn gekomen. Van Aartsen is immers mede in Wageningen op uitnodiging van de organisatoren van de cyclus Beleid en universiteit. Het eerste uur verloopt ordelijk. Vragen uit de workshop worden voorgelegd aan het forum, waarin jongeren van NAJK (Nederlands agrarisch jongeren kontakt), Rabobank, JMO (jongeren milieu organisatie) en het ministerie van LNV. Sommigen vragen worden doorgespeeld aan de in de zaal aanwezige minister die om vier uur het woord zal voeren. Al voordat hij het spreekgestoelte heeft bestegen, lopen voorlichter van de minister, maar ook leden van het college van bestuur de zaal in en uit.

Binnen enkele minuten is duidelijk waarom. In de hal klinkt een strijdlied en luttele seconden later dringen boeren, boerinnen en kinderen met spandoeken de wiskundezaal binnen. Honderd procent, honderd procent. De boeren uit het rivierengebied willen een volledige vergoeding voor de schade als gevolg van de evacuatie. Zij vinden dat ze geen ondernemersrisico kunnen dragen voor een overheid die haar dijken niet op sterkte heeft.

De minister weet de boeren niet tevreden te stellen. En provoceert als hij zegt dat de overheid geen verzekeringsmaatschappij is en dat de dijken het toch hebben gehouden. De vierhonderd boeren worden dreigend onrustiger, waarna de aanwezige politie besluit de minister tussen de boeren door af te voeren. De boeren bestormen de minister, waarbij rake klappen worden uitgedeeld. Maar binnen zeer korte tijd is de Haagse afgezant verdwenen.

Nog zijn de boeren niet tevreden. Ze willen het woord richten tot de studenten en jongeren. De organisatoren hebben daar echter geen trek in. Jullie hebben onze dag al genoeg verknald." De afsluitende borrel moet na enkele minuten worden afgelast. Er staan meer boeren dan congresgangers te drinken. Voorzitter Marc Jansen is teleurgesteld. Dat ze ons niet de mogelijkheid gaven onze dag, waaraan lang is gewerkt af te sluiten vind ik het ergste. We gaan de schade op het actiecomite verhalen."

Re:ageer