Wetenschap - 23 februari 1997

Promoties

Promoties

Promoties
Visdieven en eidereenden hebben last van PHAK's
Visdieven en eidereenden die zijn blootgesteld aan polyhalogeen aromatische koolwaterstoffen (PHAK's) hebben een lager vitamine A-gehalte in de lever. Tevens groeien de vogels minder goed en leggen ze minder en later eieren naarmate de concentratie PHAK's in het lichaam toeneemt
Dit concludeert dr A.J. Murk, die op 14 januari promoveerde bij prof. dr J.H. Koeman van de vakgroep Toxicologie
PHAK's zijn stoffen die in het verleden op grote schaal zijn geproduceerd, vaak als ongewenste bijproduct van incomplete verbrandingen in de aanwezigheid van chloor. Door hun persistentie komen ze nog steeds in het milieu voor. PHAK's zijn niet acuut schadelijk, maar kunnen via onverwachte routes in het lichaam schadelijke effecten op sublethaal niveau veroorzaken
Bij laboratoriumdieren als ratten en muizen zijn de effecten en werkingsmechanismen van PHAK's reeds nauwkeurig in kaart gebracht. In de praktijk komen hoge PHAK-concentraties echter niet voor bij ratten en muizen, maar vooral bij aquatische toppredatoren als visetende vogels en zoogdieren. Daarom is Murk in haar onderzoek nagegaan in hoeverre ook wilde dieren negatieve biochemische effecten ondervinden van blootstelling aan PHAK's. Ze nam toppredatoren als visdiefjes en eidereenden als toetssteen. Murk vond inderdaad een verband tussen blootstelling aan PHAK's en verandering in het lichaam. Het vitamine A-gehalte in de lever was significant gedaald. De PHAK's worden in het lichaam omgezet in een hydroxy-metaboliet die de schildklierhormoonhuishouding verstoort. Dit leidt tot een verminderde productie van retinol, een vorm van vitamine A
De PHAK-concentratie in het lichaam van de eidereenden en visdieven vertoonde tevens een verband met negatieve effecten als verminderde groei- en loopactiviteit, latere eileg, langere broedduur en kleinere eieren en kuikens. Het kan zijn dat andere milieufactoren als voedselkwaliteit of andersoortige verontreinigingen ook debet zijn aan deze verschijnselen, maar in ieder geval is er een duidelijk verband met blootstelling aan PHAK's
Murk concludeert dat verandering in vitamine A-gehaltes in de lever gebruikt kan worden als een brede, fysiologische biomarker voor het meten van effecten van PHAK's. Op deze manier kan snel een indicatie gekregen worden van de ernst van de PHAK-verontreiniging voor organismen in een bepaald milieu. (ASm)

Re:ageer