Wetenschap - 29 februari 1996

Post

Post

Het Vpro-programma Noorderlicht besteedde afgelopen maandag aandacht aan het menselijk ras. Zijn mensen in te delen in verschillende rassen?

Oh jee, dat is een mijnenveld. Als ik tijdens mijn colleges taxonomische problemen behandel, benader ik die vanuit menselijke en dierlijke voorbeelden. Het toekennen van taxonomische verschillen aan groepen mensen stuit op weerstand, veelal politiek gemotiveerd.

Wat is een ondersoort, wat is een ras precies? Het gaat om relevante taxonomische verschillen die samenhangen met een heel specifieke geografische of ecologische verspreiding. Op het practicum laat ik studenten hun eigen genetisch materiaal analyseren. We vergelijken het met dat van studenten uit Madrid. Dan zie je grote verschillen... Wat betekent dat? Is er een Wageningse en een Madrileense ondersoort van de mens? Ze bewonen goed te onderscheiden geografische gebieden: de universiteit van Wageningen en die van Madrid. Maar iedereen voelt op zijn klompen aan dat dat niet veel kan betekenen. Wat gebeurt er met die genetische kenmerken in de gebieden tussen Madrid en Wageningen? Wat zijn de genetische verschillen tussen de bestudeerde groepen en die in Segovia en Amsterdam?

Je moet op zoek gaan naar biologisch significante kenmerken en verschillen. En dat heeft dan te maken met de ecologische niche. Spanjaarden hebben bijvoorbeeld hariger vingers, maar dat heeft ecologisch geen betekenis. Hetzelfde geldt voor kenmerken als oorlelletjes of het kunnen rollen met je tong. Ook aan verschillen in neusvorm bij mensen kan ik geen ecologische betekenis toekennen.

De meeste kenmerken op basis waarvan menselijke rassen worden onderscheiden, zijn niet erg consistent. Zo zijn er typisch Europese blanken die een donkerder huid hebben dan sommige Afrikanen. Verschillen in bepaalde kenmerken vertegenwoordigen dus lang niet altijd taxonomische verschillen. Vaak zelfs niet.

Je mag van alles beweren over dieren en indelingen van het dierenrijk, omdat dat niemand wat kan schelen. Bij uitspraken over de mens moet je voor honderd procent zeker zijn. Je wordt heel snel verkeerd begrepen of bewust verkeerd geinterpreteerd.

Biologisch voel ik niet zo veel voor een indeling in verschillende menselijke rassen, maar aan de andere kant heeft dat ook te maken met de voorkeur van de onderzoeker. De een verdeelt de groep die hij bestudeert in tal van sub-genera; de andere ziet daarvan af. En hoe dichter je bij de mens komt, hoe meer onderscheid we maken. Dat is zonder twijfel antropocentrisch.

Re:ageer