Wetenschap - 2 oktober 1997

Podium

Podium

Podium
Rechtzetting van misverstanden
Door openbaarmaking van het visitatierapport Verhoeff zijn helaas een aantal misverstanden over de vakgroep Ecologische landbouw in de wereld gekomen en een aantal vooroordelen versterkt. Wij willen de slecht onderbouwde bevindingen en vermoedens in dit rapport, waardoor medewerkers zich beschadigd voelen, graag rechtzetten
Het evaluatierapport Verhoeff voldoet niet aan minimale eisen: geen beoordelingscriteria geexpliciteerd, alleen criteria uit de hoek van het kritisch rationalisme gehanteerd, onvoldoende expertise aangaande andere paradigma's, te weinig tijd uitgetrokken, niet onafhankelijk van de belangen van de beoordeelden. Geen internationale deskundigheid op het gebied van ecologische landbouw
De vakgroep Ecologische landbouw heeft vergeleken met anderen, al jaren een structurele onderbezetting (circa twee fte), maar wordt in concept bezuinigingsvoorstellen extra getroffen (bijna halvering), terwijl de vakgroepen met een jarenlange overbezetting in die concepten worden uitgebreid. Als alle vakgroepen op grond van hun onderwijsverplichtingen fte's kregen toegewezen, dan zou de bezuiniging rond zijn zonder dat de minimale kritische massa van de vakgroepen gevaar loopt
De vakgroep is mede door externe financiering in staat de financiele tekorten die door andere vakgroepen via overbezetting in jaren gecreeerd zijn mede te financieren uit eigen middelen
Ondanks onderbezetting, grote onderwijsbelasting en maatschappelijke functies, publiceert de vakgroep als geheel heel aardig, en wel in tijdschriften van een behoorlijk niveau
Het is onwaar dat speciaal de groep fenomenologie alleen in Prana en niet in ISI-tijdschriften publiceert. Medewerkers van de vakgroep hebben de afgelopen jaren gepubliceerd in vele tijdschriften, waarvan er acht op de ISI-lijst staan met scores tussen 0.134 en 1.621
Het aantal publicaties van de vakgroep groeit de laatste jaren met een rate van veertig procent per jaar. In 1996 was het aantal publicaties 75, waarvan 19 wetenschappelijk, 20 vakpublicaties, 16 populariserend en 20 abstracts
Vakgroepen kunnen in de eerste fase van hun bestaan nooit een hoge productie/personeelsratio hebben. Er is een gemiddelde vertraging van vier a vijf jaren tussen de uitbreiding met nieuw personeel en toename van wetenschappelijke output. Een inwerkperiode van slechts enkele jaren is voor nieuwe medewerkers (Bosecologie, voormalig ARL) nogal kort om te bewijzen dat ze op een voor hen nieuw vakgebied ook wat waard zijn
Het is moeilijk om interdisciplinair werk in de gangbare, disciplinair georienteerde media gepubliceerd te krijgen. Vandaar dat relatief veel van de productie plaats vindt in de vorm van interim-rapporten, discussienota's, vakpublicaties, populariserende publicaties. Gelukkig begint de VCW eindelijk in te zien dat vakgebieden als geschiedenis, ecologie en sociologie ieder hun eigen beoordelingscriteria vereisen
Er zal in de komende jaren een grote vraag ontstaan naar ecologisch onderwijs, voorlichting en onderzoek. De ecologische en biologisch-dynamische landbouw is de laatste jaren gegroeid met meer dan tien procent per jaar, van ongeveer 450 ha in 1972 via 2724 ha in 1984 tot 14334 ha in 1996. Een voorgestelde halvering van de vakgroep Ecologische landbouw staat in schril contrast met die toenemende vraag
Ook minister Van Aartsen heeft zijn steun uitgesproken voor een versterking van het ecologisch onderwijs en onderzoek aan de LUW. Dit moet niet worden uitgelegd als de toepassing van het proliferatiemodel (de versnippering van ecologische expertise over Wageningen), maar als een versterking van een interdisciplinaire sociaal-ecologische groep. Wellicht zouden ruraal-sociologische groepen daar ook bij betrokken kunnen worden, zodat niet in de valkuil van ecologische landbouw in een niet-ecologische maatschappij wordt getrapt
Ecologische landbouw is nog steeds in toenemende mate in trek bij studenten, niet omdat ze zich zo gemakkelijk mogelijk door hun studieperiode heen willen werken, maar omdat ze zeer gemotiveerd voor deze afstudeerorientatie hebben gekozen. Er is dan ook onder studenten de roep om een geheel eigen studierichting Ecologische Landbouw ontstaan. Bij de vakgroep Ecologische landbouw winnen studenten C.T. de Wit-prijzen
De vakgroep werkt in het onderwijs volgens een aangepast Maastrichts model van probleemgestuurd onderwijs (voorbereidingsvak projectonderwijs, PGO, systeemanalyse). Wij menen daar een zekere expertise in te hebben opgebouwd door jarenlange ervaring. Een van de onderdelen daarvan is dat studenten zelf met probleemstellingen komen en leren die zelf te formuleren. Het zou de moeite waard zijn om binnen de LUW een discussie te voeren of deze eigenschappen van belang zijn. Dit werd overigens door de visitatiecommissie als negatief beoordeeld
Anders dan uit het evaluatierapport Verhoeff blijkt uit de zogenaamde Muggen-enquetes dat het onderwijs van de vakgroep van goede kwaliteit is. Uit een evaluatie door een internationale commissie komt het MSc-onderwijs van de vakgroep uitstekend naar voren
De evaluatiecommissie verwijt de vakgroep dat ze zich op het vakgebied van anderen (bijvoorbeeld bodemkundigen) begeeft. De bodemkunde is echter zo centraal bij ecologische landbouw dat het onvermijdelijk is dat wij ons (samen met specialisten) met dit onderwerp bezig houden. We komen er ook niet onder uit om ons voor sommige probleemstellingen op het terrein van andere relevante vakgebieden (agronomie, phytopathologie, bodemscheikunde, economie en sociologie) te begeven. Wij zijn trouwens van mening dat wij dat ook moeten omdat wij ons volgens de leeropdracht met een integratie van die vakgebieden bezig moeten houden. Wij doen dat dan ook in samenwerking met deze vakgebieden (zie ook de brief van Brussaard in WUB nr 28)
Wij hebben de indruk dat de visitatiecommissie Verhoeff in het geheel niet heeft gekeken naar materiaal in de pipeline en naar onderzoekprogramma's, maar dat zij vooral naar het verleden heeft gekeken. Gezien het korte bestaan van de vakgroep is deze aanpak kortzichtig
De medewerkers van Ecologische landbouw gaan de discussie over controversiele zaken niet uit de weg. Als dat mocht worden uitgelegd als polarisatie, het zij zo. Wij zijn van mening dat je niet een angstvallige scheiding tussen politiek en wetenschap moet handhaven, zeker niet als je je daarnaast volop door de agro-industrie laat financieren. Wij vinden wel dat je de waarden (en hun ingewikkelde vervlechting met de feiten) zo expliciet mogelijk moet maken om zo consistent en controleerbaar mogelijk te kunnen argumenteren
We krijgen de indruk dat de evaluatie bedoeld is om de fenomenologische benadering bij de LUW weg te snijden. Juist de fenomenologie is een van de wetenschaps-filosofische benaderingen die studenten leert om disciplinaire informatie te integreren tot maatschappelijk relevante kennis. Door diverse bestuurders (zie ook Veerman, Van Aartsen in diesrede) is het juist die kennis waaraan het op de universiteit ontbreekt. Het zou een onvergeeflijke actie zijn om deze benadering bij de LUW weg te bezuinigen. Maar er zijn zelfs hoogstaande beleidsmakers die publiekelijk verklaren dat in Wageningen helemaal geen filosofie hoort voor te komen (de rector bedoelt: geen andere filosofie dan het kritisch rationalisme)
Bronnen: CBS, wetenschappelijke jaarverslagen van de LUW en de vakgroep, Millennium. Meer gedetailleerde informatie is bij de vakgroep beschikbaar
Beroerde bul-uitreiking
Met verbazing heb ik de zeer matige kwaliteit gade geslagen van de bul-uitreiking voor Milieuhygiene op vrijdag 26 september om 11 uur in de Aula. Dit stuk is vooral bedoeld voor de personen die verantwoordelijk zijn voor de organisatie en uitvoering van de buluitreikingen
Tijdens de betreffende zitting ging er een aantal zaken goed fout. Ten eerste was er een schandalige verwisseling van de diploma's van twee personen met dezelfde achternaam. Hierdoor kon een student zijn bul niet op het moment supreme in ontvangst nemen en moest met lege handen de zaal verlaten. De uitreikende professor ging laconiek met de situatie om. Echter op dat moment staat zowel de prof als de universiteit gigantisch voor Lul. Niets om laconiek over te doen! Dit is helaas geen incidenteel geval. In september 1996 deed zich een identieke gebeurtenis voor waarbij twee diploma's verwisseld waren
Mij is ter ore gekomen dat tijdens de zitting van de studie Voeding van de mens op 26 september vier personen met lof waren afgestudeerd. Echter de professoren verzuimden dit te vermelden bij het uitreiken van de diploma's. Dat is toch schandalig! Binnen een professionele?? organisatie als een universiteit mogen dergelijke grote blunders niet voorkomen!
Ten tweede verbaasde ik me over de zeer beperkte informatie die ter beschikking stond van de prof over een groot aantal afgestudeerden. Meerdere malen was de professor genoodzaakt te zeggen: Helaas heb ik geen informatie over je ontvangen, zou je misschien zelf wat kunnen vertellen? Waarop niet-voorbereide studenten, soms zenuwachtig, moesten reageren voor een zaal met een paar honderd toeschouwers. Niet echt een relaxte gebeurtenis voor de gedupeerde studenten. Is het niet de verantwoordelijkheid van de universiteit zelf een fatsoenlijke presentatie neer te zetten van de afgestudeerden voor familie en geinteresseerden?
De oorzaak en schuld voor het ontstaan van deze belachelijke vertoning ligt mijns inziens bij meerdere personen. Ten eerste ligt de eindverantwoordelijkheid bij de personen van de organisatie van de uitreiking, hierbij hoort zeker ook de rector magnificus. Ten tweede ligt de inhoudelijke verantwoordelijkheid bij de begeleiders van de studenten. Een aantal van hen is te beroerd om even de tijd te nemen een stukje te schrijven over de student(en) die ze begeleid hebben. Vooral medewerkers van de vakgroep Ecologische landbouw (en ook anderen) nemen hiervoor niet de moeite. Ik zie het als een plicht van de begeleiders fatsoenlijke en bruikbare informatie te verschaffen voor de buluitreiking. Alle medewerkers binnen de universiteit moeten hier maar eens grondig over nadenken!
Ik verwacht overigens dat velen die in de zaal zaten het met mij eens zullen zijn. Mijn ouders hebben veel kritiek van toeschouwers in de zaal waargenomen
Tijdens mijn studie heb ik het nut en de techniek geleerd van het evalueren, ik raad daarom de verantwoordelijke personen aan een grondige evaluatie uit te voeren naar de gang van zaken. Ik ben bereid hieraan mee te werken als dat gewenst is
Tot slot nog dit: de buluitreiking is bestemd voor de afgestudeerden, familieleden en geinteresseerden. Ze hebben recht op een waardige en fatsoenlijke afsluiting van de studieperiode. Ik vertrouw erop dat studenten na mij een kwalitatief hoogwaardige buluitreiking tegemoet kunnen zien!
Het is waar dat de hoogleraren bij de diploma-uitreiking van Voeding en gezondheid niet vermeld hebben dat vijf studenten met lof zijn afgestudeerd. Door omstandigheden was dit niet aan hen doorgegeven. Zij betreuren deze gang van zaken
Kop op Veeger
Een paar mensen die anders denken dan jij,
dat kan toch niet zo erg zijn?
Waar ben je bang voor?
Is het beetje academische vrijheid dat hier
heerst je al te veel?
Is het kaartenhuis zo wankel?
Laten we er eens over praten,
dan zul je zien dat het allemaal
best meevalt
Ecologische landbouw is namelijk
hartstikke interessant
Kom maar kijken
Ecologisering van de landbouw
Alle vakgroepen van Nederlandse universiteiten worden periodiek beoordeeld op kwaliteit van onderwijs en onderzoek. Zo ook onlangs de vakgroep Ecologische landbouw van de Landbouwuniversiteit, die wordt geleid door prof. Goewie. De beoordeling was helaas kritisch en dat hebben we geweten. Geeft een goede beoordeling reden tot vreugde, een slechte leidt tot vele reacties varierend van grote verontwaardiging dan wel doffe berusting tot het mobiliseren van de buitenwacht. Volgens dit laatste beginsel heeft Goewie in verschillende krantenartikelen en in radiointerviews in een ware media-blitz min of meer de indruk gewekt dat de ecologisering van de landbouw in Wageningen niet meer een belangrijk onderwerp van studie zou zijn en dit heeft zelfs tot kamervragen geleid. Niets is echter minder waar en het lijkt me gewenst om nog eens aan te geven dat juist dit onderwerp een topprioriteit is in onderzoek en onderwijs. Twee algemene constateringen
De ecologisering van de landbouw betekent dat een economisch haalbare en kwalitatief hoge productie wordt gerealiseerd zonder aantasting van natuur en milieu. Dat betekent het ontwerpen van nieuwe bedrijfssystemen, waarbij belangen van natuur en milieu even belangrijk zijn als de economische belangen en waarbij vele keuzen moeten worden gemaakt op het punt van onder andere gewassen en gewasrotaties, bemesting, gebruik van bestrijdingsmiddelen tegen ziekten en plagen danwel gebruik van biologische methoden. Voor de veehouderij en gemengde bedrijven komen daar nog veel vragen bij op het punt van de diergezondheid en -voeding. Dit ontwerpen van nieuwe systemen door groepen onderzoekers vanuit verschillende disciplines neemt een grote vlucht in het Wageningse onderzoek - het wordt zelfs ons handelsmerk! - en iedere discipline dient zich vooral ook af te vragen hoe de beste bijdrage kan worden geleverd aan het teamwerk
Het tweede algemene punt heeft betrekking op de wijze waarop onderzoek tot stand komt en wordt uitgevoerd. Het klassieke model, waarbij fundamenteel en basisonderzoek werd verricht aan universiteiten en onderzoekinstituten, dat vervolgens werd doorgegeven aan proefstations en voorlichting, gevolgd door communicatie met agrarische ondernemers, is niet meer actueel. Nu wordt veel directer gewerkt met boeren: de boer heeft niet meer een probleem dat door onderzoekers wordt opgelost, maar er is sprake van een gemeenschappelijk probleem dat alleen in onderlinge interactie en door mobilisatie van bestaande kennis en door nieuw onderzoek kan worden opgelost
Voorbeelden zijn het onderzoek op proefboerderij De Marke in Hengelo, Gelderland, waar een nieuw gemengd bedrijfssysteem wordt ontwikkeld voor onze arme zandgronden. Hier wordt samengewerkt door het Praktijkonderzoek Rundvee, Schapen en Paarden (PR), het CLM (Centrum voor Landbouw en Milieu), het AB-DLO (Instituut voor Agrobiologisch en Bodemvruchtbaarheidsonderzoek) en enkele onderzoekscholen. In enkele jaren kon hier het kunstmestgebruik en de uitspoeling van nitraat naar het grondwater met 75 procent worden verminderd, waarbij eigen teelt van voer de aanvoer van nutrienten met 50 procent kon verminderen. Een ander voorbeeld zijn de succesvolle ecologische akkerbouwbedrijven in Flevoland, die deelnemen aan een groot, door de EU gefinancierd Europees project dat wordt gecoordineerd door dr. Pieter Vereijken van het AB-DLO, een echte pionier van de ecologische landbouw. Ook op de Minderhoudhoeve in Flevoland wordt interdisciplinair onderzoek verricht aan gemengde bedrijven, mede door de vakgroep Ecologische landbouw. Ook via verschillende proefstations is al eerder belangrijk werk gedaan. Zelfs de uit de USA afkomstige moderne precisielandbouw (Star Wars in the polder), die resulteert in het efficienter gebruiken van natuurlijke hulpbronnen bij de agrarische productie, wordt nu op het bedrijf van de gebroeders Van Bergeijk in Voorne Putten onder praktijkomstandigheden getest door de onderzoekschool Productie-Ecologie en het Mansholt Instituut
Deze nieuwe onderzoekbenadering in teamverband, waarbij de boer lid is van het team, zal naar mijn mening de noodzakelijke nieuwe bedrijfssystemen opleveren voor de volgende eeuw. Daarbij moeten we bedenken dat objectieve indicatoren en grenswaarden moeten worden opgesteld voor de productie, maar ook voor de kwaliteit van zowel producten als milieu. Die waarden bepalen de beschikbare ruimte voor ieder ontwerp en maken objectieve wetenschappelijke discussies mogelijk die worden bemoeilijkt door het plakken van ecologische, biologische, geintegreerde of gangbare etiketten. Bij dit praktijkgericht, ontwerpend onderzoek is overigens dringend behoefte aan aanvullend basisonderzoek dat kan worden geformuleerd op basis van de zich ontwikkelende ontwerpen. Willekeurige voorbeelden zijn het toonaangevende werk in Wageningen op het gebied van de geintegreerde gewasbescherming en van de omzettingen van organische stof. Honderden onderzoekers zijn bij dit ontwerpend onderzoek betrokken, afkomstig van proefstations, onderzoekinstituten van het ministerie van Landbouw en van de Landbouwuniversiteit. Laatstgenoemde onderzoekers maken vaak deel uit van onderzoekscholen. Allen zijn nu verenigd in het Kennis Centrum Wageningen (KCW), dat per 1 september door minister Van Aartsen formeel op de rails is gezet
Ik vind het weinig collegiaal van Goewie dat hij aan een meer dan willig gehoor lijkt te suggereren dat kritiek op de leerstoelgroep Ecologische landbouw van de LUW impliceert dat onderzoek naar de ecologisering van de Nederlandse landbouw vanuit Wageningen niet meer prioriteit zou bezitten
Er gebeurt erg veel op het gebied van de ecologisering van de Nederlandse landbouw. Wellicht zijn we niet effectief genoeg in het communiceren van de resultaten naar de buitenwacht: dat dient dus verbeterd te worden. Prof. Goewie heeft in het verleden een zeer belangrijke rol gespeeld bij het plaatsen van de ecologisering op de onderzoekagenda en hij is een effectieve spreekbuis. Maar ecologisering staat nu al enkele jaren luid en duidelijk op de agenda. De tijd van orale hoogstandjes is voorbij. Goewie moet nu gaan bestuderen hoe zijn klein groepje medewerkers op de meest effectieve wijze een rol kan spelen in het brede ecologische onderzoekveld van KCW, waar al veel onderzoekers en onderwijzers actief en succesvol zijn. Daarbij gelden voor hem dezelfde afwegingen en kwaliteitscriteria als voor ieder van ons

Re:ageer