Wetenschap - 10 april 1997

Parenco wil watergebruik terugdringen

Parenco wil watergebruik terugdringen

Parenco wil watergebruik terugdringen
Milieutechnologen werken aan biologische zuivering van warm proceswater
De vakgroep Milieutechnologie haalde onlangs een onderzoeksproject binnen om een biologische zuiveringsmethode te ontwikkelen voor warm proceswater uit de papierindustrie. Als dat lukt, kunnen papierproducenten wellicht hun waterkringloop helemaal sluiten. Ook de Renkumse papierfabrikant Parenco probeert in zijn productieproces zoveel mogelijk het proceswater te hergebruiken. Zo'n twintig LUW-studenten brachten vorige maand een bezoek aan Parenco, gelegen langs de Rijn
Iets meer dan een half uur besteedt de gemiddelde volwassene dagelijks aan het lezen van een krant. Zo'n krant begint en eindigt in de papierfabriek. Jaarlijks verschijnen er wereldwijd achtduizend verschillende kranten, waarvoor een productie van dertig miljoen ton papier nodig is. Daarvan is vierhonderdduizend ton afkomstig van de Renkumse papierfabriek Parenco, de enige fabrikant van krantenpapier in Nederland. Het bedrijf is een dochter van het Duitse Haindl Papier te Augsburg
Met zevenhonderd personeelsleden, van wie vierhonderd in ploegendienst, maakt Parenco op twee papiermachines volcontinu papier. Uit een pulpbrij ontstaat in minder dan tien seconden nieuw papier. Met een snelheid van zeventig kilometer per uur rolt het van de machines
Parenco maakt krantenpapier van tachtig procent oud papier en twintig procent hout. De houtlijnen worden gebruikt omdat ze nog niet zijn afgeschreven. Maar omdat papierpulp goedkoper is dan hout zal Parenco uiteindelijk helemaal overgaan op oud papier. Wellicht werkt het bedrijf al volgend jaar met meer dan negentig procent pulp
Dat er heel wat komt kijken bij het recyclen van papier toonde Parenco dinsdag 18 maart aan zo'n twintig studenten die het vak Economische aspecten van het milieubeleid volgen
Een geschikte vezel maken van oud papier is een proces dat water en stroom vreet. Het begint in vier grote, ronddraaiende vervezeltrommels, waarin dagelijks duizend ton oud papier met water en chemicalien wordt gemengd. Centrifuges en zeven scheiden de pulp van het vuil: plastic, piepschuim, nietjes en paperclips. Daarna vindt in dezelfde trommels de ontinkting plaats. In de buurt van de ronddraaiende trommels is het warm en ruikt het naar zeep. Via scheikundige processen wordt de inkt gebonden aan de zeep. Een blik in een trommel toont een kolkende, zwarte schuimlaag van inkt, die drijft op de lichtgrijze pulpsoep
De schuimlaag wordt afgescheiden, ontwaterd en vervolgens als as verbrand. De pulpsoep, gebrouwen uit papiervezels, wordt chloorvrij gebleekt, verder gereinigd en ingedikt tot tenslotte een pulp van de juiste consistentie ontstaat
Via pulpleidingen komt de pulp in de hal waar de eigenlijke papierproductie plaatsvindt. Een zogenaamde loopkast spuit een dunne pulpmassa, voor 99 procent bestaande uit water, zo homogeen en gelijkmatig mogelijk op een zeefdoek. Dan voeren zo'n honderd rollen het zeefdoek door de papiermachine, afwisselend over de rollen heen en er onderdoor. Water sijpelt van de rollen af, maar verder verloopt het proces te snel om het papier te zien ontstaan
Papierbaan
In het eerste deel van het traject wordt het water door het zeefdoek heengezogen en blijven de vezels erop liggen. De papierbaan die zo ontstaat, bevat nog 85 procent water. De perspartij verwijdert nog meer water, tot het blad nog 55 procent water bevat. Op de laatste vijftig rollen van het traject brengen droogcilinders, verhit door middel van hete stoom, het vochtgehalte terug tot negen procent. Dit gedeelte is met een glazen wand afgeschermd. Desondanks heerst in de hal een oorverdovende herrie. Tot slot strijken hete walsen het papier glad. De uiteindelijk moederrollen papier, 8,5 meter breed, worden op de juiste breedte gesneden en ingepakt. Het hele proces is geautomatiseerd. Het personeel bewaakt het proces met behulp van computers, in kamertjes afgeschermd van het geluid. Slechts een enkeling loopt door de fabriek
Grondwater
Het inzamelen en recyclen van oud papier is in Nederland inmiddels vanzelfsprekend. Het gebruik van papierpulp in plaats van houtvezels spaart immers bossen en daarmee het milieu. Desondanks betekent een papierfabriek een zware belasting voor het milieu. De studenten zijn daarvan op de hoogte en hun eerste vraag gaat over het waterverbruik van de fabriek. Parenco gebruikt per ton papier 250 kuub water, ofwel 250 duizend liter. De fabriek hergebruikt het water vijftien keer, waardoor het nettoverbruik op vijftien kuub per ton papier komt. Voor Parenco betekent dit een jaarverbruik van zes miljoen kuub water, ongeveer evenveel als het watergebruik van de stad Wageningen
Wellicht is het voor velen schrijnend om te weten dat het gaat om schoon grondwater dat Parenco oppompt uit eigen bronnen aan de rand van de Veluwe, die dreigt te verdrogen. Daarvoor heeft Parenco een vergunning voor onbegrensde duur. Volgens ir Binne Sikma, hoofd Milieuzaken, heeft Parenco al veel geld geinvesteerd om het watergebruik zo ver mogelijk terug te dringen. We hebben de waterkringloop al vergaand gesloten. Nu staan we op het punt waar we moeten besluiten of we proberen de kringloop nog verder te sluiten, of dat we over gaan op het gebruik van oppervlaktewater. Samen met het nutsbedrijf Nuon, dat voor de drinkwaterwinning eveneens water betrekt uit bronnen op de Veluwe, bekijkt Parenco of het mogelijk is een gemeenschappelijke waterfabriek te beheren die oppervlaktewater uit de Rijn zuivert
Het Rijnwater is van zichzelf niet schoon genoeg om er papier mee te maken. Zelfs het water dat Parenco op de Rijn loost is schoner. Volgens Sikma is dat nog slechts vervuild met een te hoge concentratie aan sulfaten
Om het water te zuiveren is op het terrein een zuiveringsinstallatie gebouwd. Die maakt geen deel uit van de excursie, maar de studenten willen de installatie toch bekijken. Veel valt er echter niet te zien. De voorbezinkers en indikkers van de afvalwaterzuivering zijn voorzien van een stalen afdekking ter voorkoming van stankoverlast. Het slib bezinkt in open bassins. Het afvalwater stroomt uiteindelijk met een temperatuur van 36 tot 39 graden Celsius naar de Rijn
Afkoelen
De vakgroep Milieutechnologie van de Landbouwuniversiteit heeft onlangs een onderzoeksproject binnengehaald met als doel de waterkringloop in een papierfabriek sluitend te maken. Volgens het projectvoorstel kan dat met een biologische zuiveringsmethode voor warm proceswater. Invoering van die methode zou de totale Nederlandse papierfabrieken een jaarlijkse besparing opleveren van dertig miljoen kubieke meter schoon water en drie miljoen Gigajoules aan energie
Bij hergebruik van proceswater is de ophoping in het water van organische stoffen uit het oud papier een belemmering. Als de concentratie aan organisch materiaal te hoog is, gaat de papierkwaliteit achteruit en ontstaat stankoverlast in de buurt. Volgens onderzoeker dr ir Jules van Lier van Milieutechnologie is volledige reiniging van het water ook met bestaande zuiveringstechnieken mogelijk, maar dan moet het water eerst afkoelen naar een temperatuur van 35 tot 36 graden Celsius. Na reiniging moet het vervolgens weer worden verwarmd tot 50 a 60 graden Celsius, de optimale temperatuur voor de papierproductie. Dat vergt erg veel energie; reden om te zoeken naar een waterzuiveringsmethode bij hoge temperatuur
Frappant is dat tijdens de excursie blijkt dat Parenco papier maakt bij een temperatuur van 40 graden en uiteindelijk gezuiverd water met een temperatuur van 36 tot 38 graden loost op de Rijn. Heeft Van Lier in zijn projectvoorstel de zaken misschien negatiever afgeschilderd dan ze zijn? Van Lier: Een temperatuur van 50 tot 60 graden is voor papiermachines optimaal om een hoog rendement te halen. Je kan wel bij een lagere temperatuur papier maken, maar dan komt er veel minder papier per uur van de machines. Verder ligt de temperatuur die Parenco gebruikt voor de zuivering erg dicht bij de 40 graden, de kritieke temperatuur voor biologische zuivering. Als de temperatuur van het water in de zuivering een graad of twee omhoog gaat, ligt de biologische zuivering meteen op z'n gat. Sikma van Parenco beaamt dat de fabriek geen optimale watertemperaturen hanteert, maar benadrukt dat het afkoelen en later weer verwarmen van proceswater veel extra kosten met zich meebrengt. De optimale temperatuur en de kosten daarvan zijn factoren die Parenco tegen elkaar afweegt
Volgens LUW-onderzoeker Van Lier is Parenco ook niet zomaar vergelijkbaar met andere papierfabrieken. Wat precies mogelijk is, verschilt per proces. Sluiting van de proceswaterkringloop kan makkelijk bij de fabricage van karton en verpakkingspapier. Voor hoogwaardig wit papier is sluiting een stuk moeilijker.
Energierekening
De vakgroep gaat samen met papierproducent KNP-BT en het milieu- en biotechnologiebedrijf Pacques een zuiveringsinstallatie bouwen bij de papierfabriek van KNP-BT in Hoogeveen. Van Lier: Momenteel draait die fabriek met een gesloten kringloop, maar die moeten ze weer openen omdat het water toch te veel vervuild raakt. Hierdoor daalt de kwaliteit van het papier. Dat betekent dat de fabriek het water voor de zuivering moet afkoelen en vervolgens weer moet opwarmen. Dat alleen al kost een miljoen gulden per jaar aan energie.
Ook Parenco heeft een hoge energierekening. Om de kosten enigszins binnen de perken te houden heeft de fabriek een warmtekrachtkoppelinginstallatie laten bouwen. Een derde tot de helft van de benodigde energie wordt opgewekt uit warmte die vrijkomt bij onderdelen van het productieproces. Milieumanager Sikma vertelt dat in principe meer energie op te wekken valt. Het is echter de vraag hoe aantrekkelijk dat financieel is, aangezien een overcapaciteit op de stroommarkt voorlopig zorgt voor een lage stroomprijs
Een andere milieukwestie voor de toekomst waar Parenco op studeert, is de bouw van een koeltoren voor het water dat de fabriek nu nog met 36 tot 38 graden loost op de Rijn. Voorlopig gebeurt er echter niets, aangezien de overheid het bedrijf geen verplichtingen oplegt. Wellicht hopen Renkumse vissers dat het ook niet zo ver komt. Want op de plek waar het water in de Rijn in stroomt, schijnt de meeste vis te zitten. Een student redeneert dat de vissen op die plek misschien bedwelmd zijn. Sikma is er echter van overtuigd dat de vissen die warme temperatuur gewoon behaaglijk vinden

Re:ageer