Wetenschap - 11 april 1996

Otten

Otten

De IMx HIV-test levert in slechts vier van de 250 duizend gevallen een verkeerde conclusie. Statistisch gezien lijkt dat dus een vrij betrouwbare test. Zijn de commotie en het besluit de test uit de handel te nemen terecht?


Je hebt hier te maken met een soort bevolkingsonderzoek, waarbij je heel veel monsters neemt en de aandoening bijna niet voorkomt. Of zo'n uiterst geringe foutenmarge ernstig is, hangt af van de verhouding waarin de aandoening voorkomt in een groep. Als die verhouding fifty-fifty is, is dit inderdaad een heel goede test. Bij een andere verhouding kan zo'n afwijking vrij ernstig zijn. Maar bij vier op de 250 duizend krijg je toch bijna het gevoel dat je je handen dicht mag knijpen. Uiteraard is nog wel van belang wat de oorzaak van de vals-negatieve uitslagen is.

Je moet zo'n foutenmarge afzetten tegen fouten die door andere oorzaken ontstaan. Bij zulke enorme aantallen bestaat de mogelijkheid van menselijke fouten, het verwisselen van monsters, administratieve vergissingen enzovoorts, waardoor uitslagen worden toegeschreven aan verkeerde personen. Het kan haast niet anders dan dat dergelijke vergissingen af en toe voorkomen, naast het technisch feilen van het middel.

De moderne kwaliteitszorg is allang afgestapt van het beoordelen van de eindkwaliteit via monsters van de produkten. De kans dat je bij het openen van de verpakking van bijvoorbeeld steriele chirurgenhandschoenen een besmetting veroorzaakt, is immers vele malen groter dan de kans dat je een werkelijk verkeerd produkt te pakken hebt. Je moet dus het produktieproces bekijken en analyseren. Nagaan waar risico's kunnen optreden, bijvoorbeeld door het aantal micro-organismen in steriele kamers te analyseren.

Op basis van uitsluitend de tests beweren dat het bloed in de bloedbanken veilig is, vind ik nogal riskant. Daarvoor moet je de hele procedure in ogenschouw nemen en ik geloof dat er in deze hele discussie nogal wat onder tafel wordt geveegd.

Ik vrees zelfs dat als de HIV-tests nu allemaal moeten worden herhaald, de kans op fouten veel groter is dan de kans op de vals-positieven of -negatieven bij de omstreden test. In Utrecht is sprake van het inhuren van externe bureaus, maar dan moeten alle goed vastgelegde protocollen opnieuw worden uitgelegd. Ook de reguliere instellingen zelf moeten bij- en tussendoor tests herhalen.

Maar goed, uit psychologisch oogpunt ontkomen we waarschijnlijk niet aan herhaling. Als iemand het gevoel heeft dat er iets mis was met zijn test, wordt hij daar niet gelukkiger van. Dat voorkomen is ook wel wat waard.

Re:ageer