Wetenschap - 9 april 1998

Op zoek naar sporen van de reuzenpanda

Op zoek naar sporen van de reuzenpanda

Op zoek naar sporen van de reuzenpanda
Karen Bouwman, Natuurbeheer
Drie maanden rondwandelen in een natuurreservaat in het midden van China, op zoek naar sporen van een met uitsterven bedreigde, wereldwijd bekende reuzenpanda. Het klonk Karen Bouwman in de oren als het echte biologenwerk. Natuurlijk was ze voor aanvang van haar afstudeeronderzoek gewaarschuwd dat onderzoekers soms maanden in een reservaat werken zonder zelfs maar een glimp van de schuwe dieren te zien. Maar je hoopt toch dat jij de mazzel hebt er eentje tegen te komen.
In het Wolong Nature reservaat in de provincie Sichuan wonen behalve reuzenpanda's ook vierduizend boeren. De boeren kappen in het reservaat stukken bos om landbouwveldjes aan te leggen, ze zoeken medicijnen, hakken bomen voor brandhout en zoeken naar voedsel voor hun varkens. In opdracht van het International Institute for Aerospace Survey and Earth Sciences (ITC) in Enschede en de sectie Natuurbeheer onderzocht Bouwman wat de invloed is van deze menselijke activiteiten op de verspreiding van de panda's in het gebied
Voor haar onderzoek moest Bouwman niet alleen de activiteiten van de boeren in kaart brengen, maar ook op zoek gaan naar bewijzen van de aanwezigheid van panda's: aangevreten bamboe, uitwerpselen - eenvoudig te herkennen aan de onverteerde bamboestelen die er uitsteken - en geplette bamboestelen op plekken waar een panda even een dutje heeft gedaan
Na drie weken op een in het reservaat gelegen veldstation en de nodige verkenningstochten met veel geklauter en geglij op steile berghellingen kwam Bouwman tot de conclusie dat het ondoenlijk was om zelf de bossen in te gaan. Om voldoende materiaal te verzamelen voor een statistisch relevante analyse zou ze een aanzienlijk deel van het leefgebied moeten doorkruisen. Daar had ze geen goede uitrusting voor, ook al omdat haar onderzoek plaatsvond in de zomer, als de panda's hoog in de bergen vertoeven. Het was bovendien niet ondenkbeeldig dat Bouwman en haar uit de stad afkomstige tolk zonder goede gids hopeloos zouden verdwalen
Bouwman bedacht een noodplan. Ze interviewde 120 boeren en vroeg hen welke activiteiten ze in welke delen van het gebied uitvoerden. Ook informeerde ze naar de hoeveelheid bamboe op de door de boeren aangegeven plaatsen en naar de diameter van de dikste bomen. Ten slotte vroeg ze de boeren of ze op die plaatsen sporen van panda's hadden gezien
Op die manier slaagde Bouwman er toch in een kaart te maken van het gebied die ze kon gebruiken voor haar analyse. Uit haar resultaten trekt ze voorzichtig de conclusie dat de aanwezigheid van mensen op zich niet zo veel invloed heeft op de verspreiding van de dieren. Het lijkt niet zo veel uit te maken of een plek dicht bij een hoofdweg is of vlak bij een boerderij. Belangrijker voor de aanwezigheid van panda's is de beschikbaarheid van voldoende voedsel en de aanwezigheid van bomen die sterk genoeg zijn om bij gevaar te dienen als vluchtplaats voor de ongeveer honderd kilo zware panda's. Een van de aanbevelingen van Bouwman is dan ook: verder onderzoek naar de mate waarin de activiteiten van de boeren het leefgebied van de panda's aantasten
Ondanks de tegenslagen is Bouwman toch tevreden over de hoeveelheid data die ze heeft verzameld. Haar begeleider sputterde nog wel even toen hij bij een bezoek hoorde van de gewijzigde onderzoeksaanpak. We hadden toch ook niet gezegd dat het makkelijk zou zijn, was volgens Bouwman zijn eerste reactie. Maar ook hij zag al snel in dat het oorspronkelijke plan te ambitieus was. We hebben het werk in het begin gewoon heel erg onderschat, vertelt Bouwman
Zij was niet de enige student van die voor het ITC in het Wolong Nature reservaat verbleef. Ze deelde haar hotelkamer met een student van de leerstoelgroep Ontwikkelingseconomie, Bertien Bos. Bouwman was erg blij met de aanwezigheid van Bos, want de communicatie met de andere onderzoekers was verre van optimaal. Niet alleen spraken de onderzoekers zeer gebrekkig Engels, ze toonden ook nauwelijks interesse in het werk van de Nederlandse studenten
Ook hadden Bouwman en Bos de eerste maanden geen geld voor het veldwerk, zoals het regelen van het vervoer naar de dorpen. Dat geld kregen ze pas na zeven weken bij het bezoek van hun begeleiders. Voor die tijd was het erg lastig om faciliteiten te regelen. De beoogde tolk van Bos, een onderzoeker van het station, weigerde zelfs zijn medewerking. Vervelend was ook dat Bouwmans tolk geen Engels sprak. Hij kon het wel lezen en schrijven, maar niet verstaan. De communicatie verliep daarom aanvankelijk via briefjes
Tijdens haar drie maanden durende verblijf in het gebied heeft Bouwman geen panda's in het wild gezien. Wel kon ze de dieren bewonderen in het fokcentrum in het dorp, overigens een populaire bezienswaardigheid bij Chinese toeristen. Het meest concrete bewijs voor de aanwezigheid van panda's zag Bouwman bij een boer uit haar steekproef. Een panda had de dag ervoor een maisveldje van de boer bezocht. Overal lagen afgekloven maiskolven en uitwerpselen. Best spannend. Toen heb ik wel even gewenst dat we daar een dag eerder waren geweest.

Re:ageer