Wetenschap - 14 mei 1998

Op naar het Foster Parents-varken

Op naar het Foster Parents-varken

Op naar het Foster Parents-varken
Wil de consument milieuvriendelijk en gevarieerd voedsel? De markt zorgt ervoor via afspraken in de keten, is de laatste jaren steevast de remedie. Maar die ketenbenadering is onvoldoende om het vertrouwen van de Nederlandse bevolking terug te winnen. De landbouw moet bijdragen aan de kwaliteit van de samenleving, bijvoorbeeld door gelukkige varkens af te mesten
De onderzoeks- en productiemanagers in de agrosector hebben de afgelopen drie jaar hun hart kunnen ophalen aan een forse serie rapporten van de Nationale Raad voor Landbouwkundig Onderzoek (NRLO). De raad heeft een ingenieus web van voor-, deel- en achtergrondstudies gespannen, waarbinnen bedrijven, onderzoeksinstellingen en overheid en enkele wetenschappelijke vrijbuiters hun zegje konden doen over de toekomst van de agrosector. Die notities, bij elkaar zo'n vijftig stuks, werden dit jaar geintegreerd tot vijf themarapporten en daaruit is weer een slotrapport gedestilleerd dat op 7 mei is gepresenteerd. Daarmee is de NRLO-cyclus rond
Het frappante is dat de NRLO zichzelf met zijn slotbeschouwing in de staart bijt. De raad heeft drie jaar lang het toenemende belang van de productieketen benadrukt. Daarin moesten de wensen van de wispelturige consument vertaald worden naar het teeltplan van boer en tuinder. De milieu-eisen moesten in de productieketen worden meegenomen. En het Wageningse onderzoek moest worden afgestemd op het internationale bedrijfsleven in de voedselketen
In zijn slotbeschouwing laat de NRLO dit ketenkorset weer los. We zitten middenin het proces van ketenvorming, stelt de raad, maar we missen iets: maatschappelijke waarden. We hebben op papier allerlei ontwikkelingen en knelpunten aan elkaar geknoopt en gedacht dat de keten - boeren, agroindustrie, detaillisten en supermarkten - ervoor zorgt dat de schone, duurzame landbouw er komt. Maar daarmee worden de maatschappelijke wensen nog steeds te veel geformuleerd vanuit het productieproces
In de volgende eeuw wil de Nederlander zien dat de landbouw een bijdrage levert aan de kwaliteit van de samenleving, denkt de NRLO. Dat wordt het referentiekader waarop de agrosector wordt afgerekend. De landbouw moet niet alleen waren produceren, maar ook maatschappelijke waarden
Adopteren
Bijvoorbeeld in de varkenshouderij. In het verleden was het welzijn van het varken geen item, tegenwoordig zijn de ergste uitwassen uitgebannen en komt de sector met een keurmerk voor iets beter behandelde varkens. De marktketen lost het op. Maar de varkenshouderij is niet actief bezig het welzijn van het varken te verbeteren. De varkenshouder legt het dan onherroepelijk af tegen het dierbewustzijn van de honden- en katteneigenaar
Dit voorbeeldje uit de losse pols is nodig om de deftige taal van de NRLO levendig te maken. Die spreekt over ecologische, culturele en sociaal-psychische waarden die in toenemende mate de landbouwpraktijk zullen dicteren. Om daarop in te spelen moet de landbouw nieuwe horizontale netwerken creeren met andere sectoren in de maatschappij, in plaats van strak georganiseerde ketens, concludeert de NRLO. De samenleving moet als het ware varkens in een diervriendelijke omgeving adopteren
Uiteraard zijn de concrete aanbevelingen van de NRLO nog niet op dit niveau aanbeland - die hebben nog betrekking op het ketendenken. Zo moet er een innovatieprogramma Ketens & Logistiek komen, een informatie- en kennisnetwerk Nieuwe Markten, een innovatieprogramma Milieugerichte Systeeminnovaties en drie programma's voor de diergezondheid - de varkenspest heeft de nodige impact gehad
Mooie voorstellen, maar tussen de regels door valt de angst te lezen dat dergelijke constructies niet de gewaagde vernieuwing brengen die eigenlijk nodig is. Afstemming en integratie van kennis en onderzoekers is nu eenmaal wat anders dan het formuleren van nieuwe uitgangspunten voor de landbouw en wetenschap.Albert Sikkema

Re:ageer