Wetenschap - 12 september 1996

Oorzaak en risico

Oorzaak en risico

Hanke Boer, vakgroep Huishoudstudies

Eigenlijk dacht Hanke Boer er vijf jaar geleden over Frans te gaan studeren Maar met die studie zou ik waarschijnlijk alleen leraar kunnen worden." Het werd daarom een studie Huishoudwetenschappen in Wageningen. Lekker concreet en je komt dagelijks met de materie in aanraking."

De thans vijfdejaars studente raakte gedurende de studie vooral geinteresseerd in de besteding van inkomens door de consument. Omdat een groot deel hiervan opgaat aan wonen, was dat het onderwerp van stage en afstudeervakken.

Vanmiddag geeft Boer een colloquium naar aanleiding van haar jongste afstudeervak, een onderzoek naar oorzaken en risico's van de gedwongen hypotheekbeeinding. In 1995 werd in Nederland een record aan nieuwe hypotheken verstrekt: ruim 390 duizend. Bij de verstrekking van hypotheken wordt in ieder geval altijd gekeken naar de persoonlijke situatie van de aanvrager. In de toekomst kijken is natuurlijk onmogelijk, maar toch zou het fijn zijn te weten wanneer en waarom sommigen hun hypotheek (moeten) stopzetten. In tegenstelling tot in Nederland is in de Verenigde Staten reeds veel onderzoek gedaan naar dit fenomeen. Een nadeel is alleen dat de Amerikanen de zaak louter economisch-rationeel proberen te verklaren, vanuit de optiek van de consument die zijn nut probeert te maximaliseren. Kosten en baten dus; veel minder aandacht is er voor de persoonlijke omstandigheden waarin de gedwongen hypotheekbeeindiger verkeert.

De consument met financiele problemen kan volgens de gangbare theorie kiezen uit vier strategieen. Delinquency: hij verzuimt gewoon een tijdje te betalen. Prepayment: hij verkoopt zijn huis en betaald de rest van de hypotheek vooruit. Of hij betaalt op de een of andere manier toch door. En als vierde de default-optie: hij doet niets, zodat de zaak in het honderd loopt en uiteindelijk de hypotheekverstrekker ingrijpt.

Bij de keuze voor een van deze vier houdt de consument - nog steeds volgens de theorie - rekening met transactiekosten zoals die van makelaar en notaris en met de equity-factor: de verschilwaarde tussen de resterende hypotheekschuld en de verkoopwaarde van de woning. Is de waarde groter dan schuld en verkoopkosten samen, dan zal de eigenaar kiezen voor verkoop. Bovendien spelen de reputatiekosten van de consument, weliswaar wat minder in harde dollars dan wel florijnen uit te drukken, een rol.

Optie vier is verreweg het meest interessant en is dan ook onderzocht door Boer. Het blijkt dat het risico op default het grootst is in de eerste jaren van de looptijd. Hoe groot die kans is, kwam Boer niet te weten; wel dat na zo'n zes, zeven jaar de defaultprobability afneemt.

Belangrijkste conclusies van Boers onderzoek: beeindigingen vinden vooral rond het zesde en zevende loopjaar van de hypotheek plaats. Macro-economische factoren zoals werkloosheidscijfer, huizenprijzen en rentestand houden geen verband met de oorzaak van individuele gedwongen beeindiging van de hypotheek, maar wel met het risico daarop bij grotere groepen. Zeer voor de hand liggend bleek dat bij stijging van het inkomen de kans op default afneemt. Daarentegen zorgen persoonlijke strubbelingen als echtscheiding en werkloosheid wel voor een grotere defaultprobability, evenals faillissementen en overcreditering. Het is maar dat u het weet.

Na een half uur is ze klaar. De co-referent heeft nog enkele vragen, de begeleider is tevreden. Vooral over de door Boer gehanteerde econometrische analysemethode met behulp van het computerprogramma LIMDEP is hij goed te spreken, want dat is voor studenten geen geringe prestatie.

Na vanmiddag houdt Boer huizen en hypotheken even voor gezien. Voor ze volgend jaar juni hoopt af te studeren gaat ze hoogstwaarschijnlijk eerst nog voor een afstudeervak Marktkunde en marktonderzoek naar het hoge noorden, naar de huishoudelijke poot van Philips. Boer: Ik heb veel met instellingen te maken gehad en wil wel eens naar een bedrijf. Heel wat anders dan tot nu toe. Ik ga me daar namelijk bezighouden met de manier van maaltijdbereiding en hoe daar met keukenapparaten op kan worden ingespeeld. "

Re:ageer