Wetenschap - 13 maart 1997

Onverteerbaar zetmeel bevordert de stoelgang, niet de gezondheid

2

Onverteerbaar zetmeel bevordert de stoelgang, niet de gezondheid

Onverteerbaar zetmeel bevordert de stoelgang, niet de gezondheid
Bij een hoge dosis wordt de gasvorming in de darmen echt onplezierig
Het eten van extra onverteerbaar zetmeel heeft geen grote positieve effecten op de gezondheid. De verlaging van het cholesterolgehalte die onderzoekers bij ratten vonden, treedt bij mensen niet op. De hoeveelheid ontlasting neemt wel toe en proefpersonen hebben meer last van winderigheid. Dit blijkt uit het door Unilever gefinancierde onderzoek van ir Marie-Louise Heijnen, waarop ze 2 april hoopt te promoveren
Yoghurt moesten ze eten, de proefpersonen van Marie-Louise Heijnen, drie maal daags. Geen gewone yoghurt, maar yoghurt waaraan onverteerbaar zetmeel was toegevoegd. Daarnaast konden ze alles eten wat ze altijd al aten. Drie keer in de week haalden ze de bakjes yoghurt op bij de vakgroep Humane voeding. Als de proefpersonen die leeg aten, bijvoorbeeld tussen twee colleges door of op wandelweekend met een stel vrienden, reageerden omstanders verbaasd. Onverteerbaar zetmeel, wat is dat nou weer?
Tot vijftien jaar geleden dachten onderzoekers dat enzymen in de dunne darm al het zetmeel in stukjes konden knippen, zodat het bloed het als glucose op kon nemen. Een jaar of tien geleden lieten laboratoriumtests met menselijke spijsverteringsenzymen echter zien dat een deel van het zetmeel in voeding niet verteerd wordt in de dunne darm. Dat kan zijn doordat er een cellulosewandje omheen zit dat de menselijke spijsverteringsenzymen niet kunnen afbreken of doordat het zit in zetmeelkorrels die niet zijn stukgekookt. Ook worden er bij het afkoelen van zetmeel waterstofbruggen gevormd die niet door enzymen af te breken zijn, legt Heijnen uit
Het onverteerbaar zetmeel gaat van de dunne darm door naar de dikke darm. Het onderzoek van Heijnen toonde aan dat een belangrijk deel daar door bacterien wordt vergist. Analyses van uitgeademde lucht lieten zien dat proefpersonen die extra onverteerbaar zetmeel aten ook extra waterstofgas, een afbraakproduct, uitademden. Dat gebeurde vanaf zo'n zes uur na de consumptie. Het is een indirecte methode, maar het geeft een goede indicatie. Eigenlijk zou je het liefst in de dikke darm gaan zitten, vertelt ze. Verder vond Heijnen nauwelijks zetmeel terug in de ontlasting van de proefpersonen
Standaardpreparaten
Van 1990 tot 1994 deden in Europa zo'n veertig onderzoeksgroepen mee aan de European resistant starch research group (Euresta). De Europese Unie sponsorde symposia en uitwisselingsprojecten. De meeste mensen die in Europa met dit onderzoek bezig zijn, ken ik wel zo'n beetje, vertelt Heijnen. Ook financierde de EU het maken van standaardpreparaten van de verschillende onverteerbare zetmelen om de onderzoeksresultaten onderling beter vergelijkbaar te maken. In Wageningen is Heijnen de enige die intensief onderzoek deed naar onverteerbaar zetmeel, onder begeleiding dr Paul Deurenberg van Humane voeding, prof. dr ir Aton Beynen van de Universiteit Utrecht en dr Hans van Amelsvoort van Unilever Research Laboratorium
Nederlanders eten gemiddeld zo'n vijf gram onverteerbaar zetmeel per dag, bijvoorbeeld in oud geworden brood of in gekookte en weer afgekoelde pasta of aardappelen. Ook in peulvruchten en onrijpe bananen is het te vinden. De hoeveelheid die je dagelijks binnen krijgt, kun je beinvloeden door de keuze van wat je eet en hoe je het klaarmaakt. Wie vaak koude aardappelsalade eet, eet meer onverteerbaar zetmeel dan iemand die altijd gekookte aardappelen direct uit de pan eet
De levensmiddelenindustrie kan de hoeveelheid onverteerbaar zetmeel in een product makkelijk veranderen. De keuze tussen zetmeel uit verschillende mais-, aardappel- en tarwevarieteiten en de keuze van de industriele bereidingswijze bepaalt het percentage onverteerbaar zetmeel in het bewerkte voedsel. De consument merkt bij het eten van de producten nauwelijks of er veel of weinig onverteerbaar zetmeel in zit. Dat maakt onderzoek naar gezondheidsbevorderende effecten van onverteerbaar zetmeel interessant, aangezien de werking van het zetmeel in het lichaam vergelijkbaar is met die van voedingsvezels zoals zemelen, die bekend staan als gezond
Cholesterolspiegel
De financier van het onderzoek, Unilever, was na een aantal proeven met ratten geinteresseerd geraakt in de effecten van onverteerbaar zetmeel op de mens. Bij ratten zorgde onverteerbaar zetmeel voor een flinke daling van de cholesterolspiegel. Een te hoog cholesterolgehalte in het bloed kan hart- en vaatziekten veroorzaken
Bij de gezonde vrijwilligers van Heijnen die drie weken dagelijks dertig gram extra onverteerbaar zetmeel aten, trad dit effect niet op. Normaal zorgt een veranderd dieet al na twee weken voor een verschuiving van de cholesterolspiegel. Het verschil tussen rat en mens kan zitten in de geconsumeerde hoeveelheden. Per kilogram lichaamsgewicht kregen de ratten vijf keer zoveel onverteerbaar zetmeel voor hun kiezen als de proefpersonen van Heijnen. Maar ook het feit dat ratten een iets ander cholesterolmetabolisme hebben, kan het verschil verklaren
Meer onverteerbaar zetmeel eten met het oog op de cholesterolspiegel acht Heijnen niet haalbaar. Dertig gram is voor mensen wel zo'n beetje het maximum. Bij een hogere dosis wordt de gasvorming in de dikke darm echt onplezierig. Nu al rapporteerde zo'n negentig procent van de deelnemers extra winderigheid en sommigen vinden dat echt heel vervelend, vertelt Heijnen. Ruim tien procent van de mensen kreeg een opgeblazen gevoel.
Voor mensen die willen lijnen is onverteerbaar zetmeel niet veel gunstiger dan verteerbaar zetmeel, meent Heijnen. Weliswaar levert de onverteerbare versie minder glucose op dan de verteerbare, maar er komen na de vergisting nog wel korte ketenvetzuren in het bloed. Die kan het lichaam als brandstof gebruiken. Daarnaast kost de verwerking van verteerbaar zetmeel ook energie, door het afbreken van het zetmeel tot glucose, het opnemen daarvan in het bloed en de lichaamscellen en de verwerking van glucose in de lichaamscellen
De proefpersonen gingen in de weken dat ze extra onverteerbaar zetmeel kregen niet minder eten dan normaal. Ze rapporteerde ook geen afname van hun hongergevoel. Voor het meten van het hongergevoel had Heijnen echter niet de optimale proefopzet, omdat de mensen mochten eten wat ze wilden
Ze vond geen verschil tussen verteerbaar en onverteerbaar zetmeel bij indicatoren die kunnen duiden op een verkleind risico voor dikkedarmkanker, zoals een lage zuurgraad. Toch sluit ze niet uit dat de vergisting van onverteerbaar zetmeel een rol kan spelen bij het voorkomen van dikkedarmkanker. Om daar meer over te weten te komen zijn andere en langere studies nodig
Een mogelijk gunstig effect is wel het feit dat het eten van zo'n dertig gram onverteerbaar zetmeel bovenop de normale consumptie bij de proefpersonen zorgde voor meer ontlasting, waarschijnlijk door een toename van het aantal dikkedarmbacterien. Die vermeerderen zich sneller als er meer voedsel aanwezig is. Die grotere brij zorgt weer dat alles sneller door de darmen stroomt. Daardoor hebben eventueel aanwezige schadelijke stoffen minder tijd om de dikke darm te beschadigen
Etikettering
Binnen de wetenschap woedt een discussie over de vraag of onverteerbaar zetmeel een voedingsvezel is. De fysiologen vinden van wel. Hun definitie: alle koolhydraten die niet in de maag en de dunne darm worden afgebroken zijn vezels. De chemici bekijken het anders. Die vinden onverteerbaar zetmeel geen voedingsvezel omdat het chemisch niet lijkt op traditionele voedingsvezels als zemelen, vertelt Heijnen
Heijnen is een fysioloog en vindt onverteerbaar zetmeel dus een voedingsvezel. Als het om etikettering gaat, is ook voor de industrie die opstelling interessant. Dat is voor de consument een veel bekendere term en de consument associeert vezels met gezondheid.
Heijnen verwacht niet dat levensmiddelenfabrikanten op korte termijn producten met extra onverteerbaar zetmeel op de markt zullen brengen, aangezien ze met zes keer de normale dagelijkse hoeveelheid geen grote gezondheidsbevorderende effecten kon aantonen
Heijnen vond het leuk een toegepast promotieonderzoek voor Unilever te doen. Toch zit er ook een fundamenteel-wetenschappelijke aspect aan haar onderzoek. Je kunt onverteerbaar zetmeel gebruiken als middel om meer te weten te komen over de werking van de menselijke dikke darm. Zelf houd ik echter ook graag de toepassingen duidelijk voor ogen. In een van haar stellingen relativeert ze tenslotte de hele studie: Onderzoek doen naar onverteerbaar voedsel terwijl er mensen sterven van de honger is een teken van enorme weelde.

Re:acties 2

  • van binsbergen

    Haha gefinancierd door Unilever. Stop met Lezen of het is al te laat. Vergeet het.

    Reageer
  • henk

    Dit is een ongelooflijk flauwekul verhaal, zeg maar een leugen. Onverteerbaar zetmeet (RS) is enorm goed voor je gezondheid.

    Reageer

Re:ageer