Wetenschap - 23 februari 1995

Onderlinge afstemming en weging van taakinvulling hoogleraren bleef uit

Onderlinge afstemming en weging van taakinvulling hoogleraren bleef uit

Leerstoelenplan koestert het bestaande

Ondanks de inhoudelijke en vaak pijnlijke discussies, houdt het definitieve leerstoelenplan niet veel meer in dan het opheffen van leerstoelen waarvan de hoogleraren met pensioen gaan, en het instellen van structuurcommissies om nieuwe gebieden en overlappingen tussen clusters vast te stellen. Behoud van het bestaande, heeft gezegevierd. Maar is dat eigenlijk erg?


De cluster Economie moest een leerstoel inleveren en stelde het college voor de vrijkomende leerstoel Algemene agrarische economie op te heffen. De andere leerstoelen moesten blijven zoals ze waren. Het college had de economen nog voorgesteld om samen met de cluster Sociale wetenschappen een wezenlijk vernieuwend leerstoelenplan te ontwikkelen, en bijvoorbeeld te kijken of een nieuwe leerstoel Bestuurskunde mogelijk was. Maar dit vermurwde de economen niet: de huidige leerstoelen spelen voldoende in op de veranderende samenleving; schrijven ze aan het college. Had de universiteitsraad niet pas drie jaar geleden gekozen voor de leerstoel Economie van het huishouden? En was niet pas een nieuwe leerstoel Milieu-economie ingesteld? Bovendien, de vakgroepen Agrarisch recht en Bedrijfskunde ontplooien al initiatieven in de bestuurskunde; die moeten zich eerst maar eens bewijzen.

De voorbereidende commissie bij de cluster Sociale wetenschappen concludeerde, dat bij de kleine vakgroep Agrarisch Recht wel een van de twee leerstoelen weg kan, te weten niet westers. De boze juristen wisten echter voldoende medestanders te mobiliseren om het snode plan te bezweren met als resultaat dat de cluster besloot beide rechtstoelen te behouden. Het college schrapte daarop de stoel van prof. mr W. Brussaard ('westers'), die binnenkort met emeritaat gaat, en wil dat een structuurcommissie bekijkt wat er met de vrijkomende ruimte moet gebeuren.

Vorig jaar hebben de hoogleraren de leerstoelen van zichzelf en die van collega's moeten wegen. Elke cluster kreeg op basis van studenten, promovendi en onderzoekstaken - de taakbelasting - te horen hoeveel leerstoelen ze mocht behouden. Toen uit dit sommetje bleek dat de sectoren Plantaardige produktie en Landgebruik maar liefst zeventien leerstoelen moesten inleveren, heeft het college ter verzachting weer anderhalve leerstoel van de onder taken bedolven cluster Biomoleculaire wetenschappen afgehaald, en een leerstoel van de eveneens groeiende sector Sociale wetenschappen. In feite een eerste ombuiging van het criterium taakbelasting, naar behoud van het bestaande.

Of toch niet? Toen ik met het kader bezig was kreeg ik om de oren dat het zo rekenkundig was", reageert rector prof. dr C.M. Karssen. De universiteitsraad heeft vanaf het begin gezegd, dat er met strategische argumenten van afgeweken moet kunnen worden, ook nu nog. En je moet daarbij meenemen dat de clustergrenzen diffuus zijn. Biomoleculaire wetenschappen en Plantaardige produktie grenzen heel nauw aan elkaar."

Pijnlijk

De clusters hebben vervolgens nauwgezet en ook echt op inhoudelijke gronden" - het nieuwe modewoord op de LUW - alle leerstoelen gewogen. Maar op een of andere manier kwamen ze toch steeds weer uit op het laten vervallen van expirerende - voorbestemd om te worden opgeheven - of niet ingevulde leerstoelen, het overschrijden van kaders, en het bombarderen van bepaalde leerstoelen tot clusteroverstijgend. Om die laatste categorie vervolgens als wel heel belangrijk voor de LUW op het bordje van het college te leggen.

Het college propte de plannen weer binnen de kaders, propte de clusteroverstijgende leerstoelen weer gewoon in de clusters en schrapte enkele leerstoelen, tegen de wensen van de clusters in, waaronder toch drie leerstoelen waarvan de hoogleraren jonger zijn dan vijftig of net aangesteld, maar waaraan de clusters Landgebruik en Plantaardige produktie zelf al een lage prioriteit hebben gegeven: Diertaxonomie, Geologie en mineralogie, en Grondbewerking.

Het college ontving de reacties, sprak nog eens met wat mensen, en hakte de knopen door: het uiteindelijk resultaat waar de universiteitsraad nu in maart over beslist, houdt eigenlijk niet veel meer in, dan dat het grootste deel van de lege en expirerende leerstoelen niet opnieuw wordt ingevuld, en dat structuurcommissies moeten adviseren over de vrijkomende ruimte, daar waar meer leerstoelen vrijkomen dan er moeten worden gekrompen. Met het besluit een halve leerstoel Diertaxonomie te behouden, ten koste van een halve leerstoel Plantentaxonomie, zijn de pijnlijke uitzonderingen alleen nog Geologie en mineralogie en Grondbewerking, beide behorend tot Landgebruik. Voor Grondbewerking gaat in ieder geval al een van de raadsfracties proberen financiering te vinden.

Behoudzucht

Gevolg van deze behoudzucht is, zo op het eerste gezicht, dat groeiende gebieden voorlopig nauwelijks kans op een extra hoogleraar hebben, met uitzondering van Bio-anorganische chemie. Tot grote frustratie van Biomoleculaire wetenschappen die vindt dat ze recht heeft op meer hoogleraren. Het argument luidt: taakbelasting. Wat het adrenalinegehalte van de biomoleculaire wetenschappers helemaal doet stijgen, is de weigering van het college het voorstel voor een nieuwe 0,5 leerstoel Milieu-microbiologie te honoreren, zonder met duidelijke argumenten te komen.

In plaats daarvan stelt het college voor deze halve plaats in te zetten in de fysiologische- en moleculaire, op planten, gerichte hoek, en om een structuurcommissie te laten kijken naar de afstemming tussen de zes leerstoelen uit beide clusters. Concreet betekent dit dat de deur op een kier staat om toch een extra leerstoel Plantenfysiologie te handhaven. Weer een stapje richting bestaande verdeling.

Tot grote ergernis van de economen, stelt het college voor de onverwacht vrijkomende leerstoel Economie van het huishouden te halveren, ten behoeve van een interdisciplinaire leerstoel Bosbeleid en bosbeheer. Deze stoel is weliswaar gedeeltelijk economisch, maar Wageningse economen hebben nooit iets met bosbouw gehad, en de stoel komt ook niet bij hen in de cluster maar bij - alweer - Plantaardige produktie.

Een behoudend leerstoelenplan dus, maar dat zegt nog niets over het vernieuwingsgehalte van de LUW. Wat zich bij de besluitvorming wreekt, zo blijkt uit de clusterreacties, is dat geen degelijk onderzoek is gedaan over de clustergrenzen heen, noch door de clusters zelf, noch door het college.

Krimpende clusters meden de tafel met sterker krimpende clusters. Van de zeven bodemkundige leerstoelen, verspreid over Landgebruik en Bodemkunde en milieuhygiene, moeten er twee worden opgeheven, waaronder dus Geologie en mineralogie. Landgebruik stelde voor de groepen, die over de clusters heen overlap vertonen, gezamelijk te bekijken, maar Bodemkunde en Milieuhygiene zag hierin geen heil. Het had toch al een bodemkundige stoel ingeleverd?

Waar het gaat om de Milieumicrobiologie, merkt het college alleen summier op dat er genoeg aan microbiologie wordt gedaan. Daarmee is er nog geen clusteroverstijgend onderzoek geweest. Vraagt bijvoorbeeld de bestaande verhouding moleculaire en celbiologische plantstoelen (zeven, waaronder een persoonlijk hoogleraar), en microbiologische stoelen (drie, waarvan twee industrieel) niet juist om een extra leerstoel Microbiologie, gezien de onderwijsvraag en de arbeidsmarktverwachtingen? Iedereen roept maar wat.", klaagt microbioloog prof dr. W.M. de Vos. Waarom stelt het college geen structuurcommissie in?"

Er zijn meer dan drie microbiologische leerstoelen", motiveert Karssen zijn stelling dat de LUW voldoende aan microbiologie doet. Je moet Fythopatologie en Virologie ook meerekenen. En in feite zijn er maar drie echt fundamentele plantaardige leerstoelen. Wij hebben ook het idee dat er niet zoveel draagvlak is voor een extra leerstoel Microbiologie."

Wat zich mogelijk wreekt, is dat nergens expliciet bespreekbaar is gemaakt hoe hoogleraren hun aandachtsveld invullen, waardoor misschien onvoldoende gebruik is gemaakt van de ruimte om verdubbeling weg te halen, gaten te ontdekken en duidelijk te krijgen wat er aan orgineels verdwijnt.

Zo is het bij de economen geen geheim dat prof. dr H. Folmer zijn leeropdracht Algemene economie milieu-economisch invult; toch werd vorig jaar een leerstoel Milieu-economie ingesteld. Agrarisch econoom prof. dr ir P.C. van den Noort, die nu dus niet wordt opgevolgd, hield zich met de chaostheorie bezig. Dat is niet terug te vinden in het leerstoelenplan.

Afstemmen

Men moet oppassen niet allemaal hetzelfde te willen doen", reageert moleculair bioloog prof dr A. van Kammen, op onze opsomming van al die hoogleraren die zich momenteel met regulatie van genen bezighouden. Het is waar dat de clusters onderling niet tot goede afstemmingen zijn gekomen", erkent Karssen, Moleculaire biologie en Plantenfysiologie publiceren in dezelfde bladen. En de hoogleraar Virologie komt van Moleculaire biologie, en heeft zijn onderzoek meegenomen. Maar om dat nu op elkaar af te stemmen, hebben we straks de structuurcommissie." En zo wil het college ook een structuurcommissie om de cultuurtechnische leerstoelen tegen het licht te houden. De commissie moet de leerstoelen Theoretische produktie-ecologie en Tropische plantenteelt meenemen. Deze zijn, vanuit Plantaardige produktie, ook met landgebruik bezig.

Misschien had het plaatje er anders uitgezien als dit allemaal eerst was gebeurd. Maar met het zegevieren van de behoudzucht zijn in ieder geval geen orginele gebieden, benaderingen en invalshoeken weggesneden, die toch al niet wegvallen vanwege het emeritaat van de hoogleraar. Anderzijds is door het dichttimmeren van de ruimte met de huidige hoogleraren, minder plaats voor nieuwe invalshoeken, althans op hoogleraarsniveau. Echte broedplaatsen voor vernieuwing moeten dan gevonden worden in nieuwe samenwerking, over de clustergrenzen heen. En wat dat betreft stemt niet zo zeer het collegebesluit somber, alswel de houding van de meeste clusters gedurende de procedure, waarbij ze veilig in hun hokje bleven.

De verdwenen leerstoelen

Het college stelt in haar leerstoelenplan voor de volgende leerstoelen, op termijn, te schrappen:


  • = Plantkunde (Willemse)
  • = Plantenfysiologie (Vredenberg)?
  • = Graslandkunde ('t Mannetje)
  • = Tuinbouwplantenteelt (overbl. gewassen) (Tromp)
  • = Bosteelt en bosoecologie (Oldeman)
  • = Fysiologie van plant-insectrelaties (vacant) (mogelijk later weer in te vullen)
  • = Ontwikkelingsbiologie van dieren (vacant)
  • = Neuro-fyiologie van evertebraten (vacant)
  • = Tropische veehouderij (Zwart) (opgegaan in Duurzame dierlijke produktie)
  • = Geologie en mineralogie (Kroonenberg)
  • = Grondbewerking (Perdok)
  • = Een cultuurtechnische leerstoel ?
  • = Plantenoecologie (vacant)
  • = Bodemvruchtbaarheid en plantenvoeding (Findenegg)?
  • = 0,3 Toegepaste informatica (technisch) (vacant)
  • = 0,3 Toegepaste systeemkunde (Udink)
  • = 0,3 Kennissystemen (Elzas)
  • = Fysische en koloidchemie (Bijsterbosch)
  • = Milieu-microbiologie (voorstel cluster)
  • = Zuivelkunde (Walstra)
  • = Algemene agrarische economie (Noort)
  • = 0,5 Economie van het Huishouden ?
  • = Methoden en technieken van
  • = Sociaal wetenschappelijk onderzoek (Nooy)
  • = Agrarisch recht (Westers) ?

    Vraagteken betekent dat een struktuurcommissie naar eventuele herinvulling kijkt.

  • Re:ageer