Wetenschap - 5 november 1998

Nieuws

Nieuws

Nieuws
LUW krijgt vijf nieuwe leerstoelen
Het college van bestuur van de LUW heeft vijf nieuwe leerstoelen ingesteld, gefinancierd door het Stichting Lorentz-Van Itersonfonds TNO, zaadmultinational Novartis Seeds, de Werkgemeenschap Landschapsecologisch onderzoek en het Wagenings Universiteitsfonds. De hoogleraren voor deze leerstoelen komen een dag in de week aan de universiteit werken
Met deze vijf nieuwe leerstoelen komt het totale aantal extern gefinancierde leerstoelen aan de LUW op 45. Vier van deze 45 leerstoelen worden waarschijnlijk in 1999 opgeheven
Het Stichting Lorentz-Van Itersonfonds TNO is door het college bevoegd verklaard om een leerstoel Technologie van graaneiwitten te stichten bij de leerstoelgroep Levensmiddelenchemie. Het onderwijs en onderzoek van de hoogleraar gaat zich richten op de eigenschappen van graaneiwitten in voedingsmiddelen en tijdens de voedselbereiding. LUW en TNO werken op dit terrein al samen in het Centrum voor Eiwittechnologie
Novartis Seeds gaat de nieuwe leerstoel Uitdroogtolerantie van planten financieren bij de leerstoelgroep Plantenfysiologie. Novartis wil de neerwaartse trend in de belangstelling van studenten voor de zaadfysiologie keren. De gezochte hoogleraar moet zijn onderwijs en onderzoek richten op de fysische, chemische en fysiologische mechanismen die een rol spelen bij de uitdroogtolerantie van planten, zaden, somatische embryo's, pollen, gisten en bacterien. Novartis hoopt dat de leerstoel zo succesvol zal zijn dat over vijf jaar de Nederlandse zaadindustrie bereid zal zijn de financiering over te nemen
Het Wagenings Universiteitsfonds (WUF) mag van het college van bestuur twee nieuwe leerstoelen vestigen. De leerstoel Ruimtelijke economie bij de leerstoelgroep Algemene Economie moet zich richten op het bestuderen van de ruimtelijke verdeling van economische activiteiten op het platteland. Volgens het WUF kan deze leerstoel een belangrijke bijdrage leveren aan het WUR-thema plattelandsontwikkeling en beheer van de groene ruimte
De leerstoel Wereldvoedselvoorziening en internationale handel wordt toegevoegd aan de leerstoelgroep Ontwikkelingseconomie. Het WUF vindt dat er een grote disharmonie is tussen de expertise van de LUW op het terrein van agrobiologische en sociaaleconomische aspecten van wereldvoedselvraagstukken en wil daarom het laatste vakgebied versterken
De Werkgemeenschap Landschapsecologisch Onderzoek (WLO), de nationale vereniging voor landschapsecologen, mag de nieuwe leerstoel Landschapsecologie stichten bij de leerstoelgroep Natuurbeheer en plantenecologie. Dit is een van de vier leerstoelen die de werkgemeenschap wil stichten aan Nederlandse universiteiten. Het salaris van de hoogleraar wordt bekostigd door het IBN-DLO, dat ook een kandidaat voordraagt. De hoogleraar zal zijn onderzoek en onderwijs richten op ruimtelijke populatie-ecologie in relatie tot patronen in het landschap. Het onderzoek moet voorspellingen opleveren over het effect van het ruimtelijke beleid op de biodiversiteit. Over een tweede bijzondere leerstoel overlegt de WLO nog met de LUW. (MS)
Nieuwe tennisbanen op sportcomplex De Bongerd
Sportcomplex De Bongerd opent op 12 november zes nieuwe tennisbanen: drie van kunstgras en drie gravelbanen. De banen vervangen de vijf oude banen op het sportcomplex. Studententennisvereniging Walhalla verzorgt een openingstoernooi, de officiele opening is 's middags om vier uur. De tennisbanen zijn toegankelijk voor de sportkaarthouders en het personeel van de universiteit, meldt Theo Joosten, hoofd Lichamelijke vorming en sport
Joosten is verguld met de vernieuwing van de tennisaccommodatie en stelt verheugd dat 62 procent van de studenten dit jaar een sportkaart heeft. De afgelopen jaren lag dit percentage net onder de zestig procent. Daarmee heeft Wageningen van alle studentensteden procentueel veruit de meeste sportkaarthouders onder de studenten. In Groningen heeft de helft van de studenten een sportkaart, in steden als Utrecht en Amsterdam zo'n kwart. De LUW-studenten gaven de sportvoorzieningen op De Bongerd het hoogste cijfer in de Keuzegids Hoger Onderwijs: een 9,7. (ASi)
Windschermen verbeteren gierstopbrengst in Sahel
Het gebruik van bomen als windscherm helpt in de Sahel niet alleen erosie voorkomen, maar kan ook de opbrengst van een akker verbeteren. Tot die conclusie komt dr Martine Mayus, die op 2 november promoveerde bij prof. dr ir Leo Stroosnijder en prof. dr ir Herman van Keulen
De voedselvoorziening in de Sahel wordt bedreigd door voortschrijdende bodemdegradatie. Vooral winderosie is een probleem. De heftige stormen aan het begin van het groeiseizoen blazen de losse korrelige grond van de akkers weg en bedekken kiemplantjes met een laagje aarde
Het gebruik van bomen als windscherm gaat winderosie tegen, maar heeft als nadeel dat de bomen met de gewassen concurreren om licht, water en nutrienten. Daar staat tegenover dat de windschermen ook hun invloed hebben op de luchtstromen op de akker, hetgeen het microklimaat op de akker kan verbeteren
Mayus heeft gedurende twee groeiseizoenen in Niger proeven gedaan met gierst, het belangrijkste voedselgewas in dat land. Ze vond dat vlak bij de windschermen de opbrengst van gierst aanzienlijk afnam. In het midden van de akker was de opbrengst echter hoger. Per saldo hadden akkers met windschermen een iets hogere opbrengst dan akkers zonder windschermen
Een afdoende verklaring voor de hogere opbrengst heeft Mayus niet. Uit metingen bleek dat het microklimaat nauwelijks was beinvloed. Wel was de windsnelheid op de akkers afgenomen. Mayus heeft haar proeven gedaan in twee seizoenen met relatief veel regenval. Uit een door haar gemaakt simulatiemodel voor gewasgroei blijkt echter dat de concurrentie om water tussen windscherm en gewas in drogere jaren niet noodzakelijkerwijs groter is. (LKe)
HALLOWEEN

RIVO reorganiseert

Het Rijksinstituut voor Visserijonderzoek (RIVO-DLO) gaat het onderzoek concentreren in twee thema's: biologie en ecologie; en milieu, kwaliteit, technologie en voeding. Doel hiervan is om de overhead van het instituut terug te dringen en gemakkelijker samenwerking met derden aan te gaan, verklaart tijdelijk directeur Paul Hagel in Visserslatijn, het maandblad van het RIVO. Door de reorganisatie vervallen vijftien arbeidsplaatsen, maar ontstaan tien nieuwe functies. De ondernemingsraad van het RIVO stemt in met de reorganisatie. (ASi)
Henfling is directeur noch ex-directeur RIVO
Nog steeds is de status van Jan Willem Henfling onduidelijk. Tot juni van dit jaar was hij directeur van het Rijksinstituut voor Visserijonderzoek (RIVO-DLO). Toen werd hij geschorst door het bestuur van Wageningen UR, maar die schorsing bleek niet rechtsgeldig. Sindsdien is hij op het RIVO vervangen door adjunct-directeur Paul Hagel. Henfling zit thuis in Bussum, waar hij zijn huis aan een opknapbeurt heeft onderworpen. Hij is directeur noch ex-directeur
Henfling onderhandelt via zijn advocaat met het ministerie van LNV, dat de kwestie-Henfling onder haar hoede heeft genomen. De advocaat verklaart desgevraagd: Henfling is niet geschorst, een werkhervatting is op dit moment niet aan de orde. We zijn nog in onderhandeling. Aan de andere zijde van de onderhandelingstafel zit de directie Personeel en Organisatie van het ministerie, die geen enkele behoefte aan commentaar heeft
Waarover de onderhandelingen gaan, is erg onduidelijk. Henfling wil nog steeds een toelichting van het bestuur van Wageningen UR op de poging om hem te schorsen. Met toelichting bedoelt hij: genoegdoening. Hij wil zijn dossier zien, maar dat schijnt er niet te zijn. Haast heeft de Bussumer niet; zijn salaris van DLO komt nog steeds keurig binnen. Schaal 17 - daarom kon het bestuur van Wageningen UR hem niet schorsen. Die bevoegdheid heeft alleen het ministerie. (ASi)
LUW-onderzoeker werkt mee aan nieuw boek prinses Irene
Drs Willem Beekman, onderzoeker van de voormalige vakgroep Ecologische landbouw, heeft meegeschreven aan het nieuwe boek Samen van prinses Irene. In het boek geven cursisten van de prinses hun natuurervaringen weer. Ook Beekman heeft zijn ervaringen aan het papier toevertrouwd. Hem is gevraagd een hoofdstuk te schrijven omdat hij lid is van een werkgroep van de Van Lippe-Biesterfeld Foundation. Dit fonds beheert de opbrengsten van het boek Samen en Irene's eerdere boek Dialoog met de natuur. Beekman: De natuur kan niet voor zichzelf spreken. Door je via bepaalde technieken in te leven en te verbinden met de natuur, kun je de natuur een stem geven. Hij is actief in een werkgroep die educatieve activiteiten wil organiseren. De groep denkt bijvoorbeeld aan het organiseren van een feestelijke manifestatie in een groot Amsterdams park. (KVe)
Bijna halve oogst nog in grond
Zo'n tweehonderdduizend hectare akkerbouwgewassen is nog niet geoogst, schat het weekblad Boerderij. Het gaat om bijna veertig procent van het totale areaal. Het Agrarisch Dagblad komt alleen al in het noorden van het land tot een totaal van 45 duizend hectare akkerbouwgrond die is ondergelopen of te nat is om te oogsten
Boerderij baseert haar cijfers op een rondgang bij handel, industrie, DLV en landbouworganisaties in het hele land. Het Agrarisch Dagblad houdt het bij een schatting van de drie noordelijke landbouworganisaties
Landelijke cijfers zijn er niet. LTO-Nederland verwijst naar het ministerie van Landbouw. Dat verwijst weer terug naar LTO. Na enig aandringen meldt de landbouworganisatie dat er op zijn vroegst aan het eind van de week landelijke cijfers zullen komen
Normaliter is de oogst van aardappelen en mais in deze tijd van het jaar voor het grootste deel achter de rug. Nu zit volgens Boerderij nog 50 procent van de consumptieaardappelen, 23 procent van de pootaardappelen en 27 procent van de zetmeelaardappelen in de grond. Van de mais staat nog 27 procent op het land, ofwel zestigduizend hectare. Bij bieten gaat het om 60 procent. Dat valt nog mee, normaliter is in deze tijd de helft van het land af
Gewassen die niet onder water staan maar waar de grond te nat is, zijn in theorie nog te oogsten. Dan moet de grond wel opdrogen. Oogsten van mais kan nog als de vorst in de grond zit. Wel is dan de voederwaarde sterk achteruitgegaan. Vorst is echter funest voor aardappelen. Maar is het weer zacht, dan zijn bijvoorbeeld zetmeelaardappelen tot in december te rooien. Hetzelfde geldt voor suikerbieten. Het betekent wel dat de fabrieken zich moeten aanpassen. Zo heeft de Suikerunie in het noorden de fabriek tijdelijk stilgelegd
Niet alleen de oogst van de huidige gewassen is een probleem. Ook voor volgend jaar ontstaat nu schade. Zo kan wintertarwe de grond niet in en moet ook het planten van tulpen wachten. Elke dag vertraging betekent schade. (LeNo)
Studenten weten weinig van beurzen
Studenten weten nog minder van studiebeurzen dan het ministerie van Onderwijs al dacht. Niet alleen over studieschulden, maar ook over iets simpels als de basisbeurs zijn ze slecht op de hoogte
Het ministerie had al zo'n vermoeden dat studenten weinig weten van studieleningen. Veel studenten nemen liever een bijbaantje dan een lening om rond te komen, omdat ze huiverig zijn voor studieschulden. Maar volgens het ministerie komt dat doordat ze niet weten hoe soepel de regels voor het terugbetalen van studieschulden zijn
Dat zou kunnen kloppen, blijkt uit een enquete van Bureau Intomart. Dat ondervroeg in opdracht van het ministerie 1150 mensen over studiefinanciering: scholieren, eerste- en tweedejaars studenten en hun ouders. Meer dan de helft van de studenten weet niet dat een studieschuld na vijftien jaar wordt kwijtgescholden. Van hun ouders weet slechts ruim een kwart dat
Ook over andere beursregels is de kennis beperkt. Bijna de helft van de studenten (44 procent) denkt - ten onrechte - dat de hoogte van de basisbeurs afhankelijk is van het inkomen van hun ouders. Even veel studenten weten niet dat zij hun basisbeurs moeten terugbetalen als ze te weinig punten halen of niet op tijd afstuderen
Het ministerie van Onderwijs heeft nu een brochure voor studenten en ouders gemaakt waarin alle regels over het studiefinancieringsstelsel nog eens netje op een rijtje staan. Die brochure moet ervoor zorgen dat de bedoelingen van het stelsel beter uit de verf komen. (HOP)
Studietempo begint te stijgen
Studenten maken meer tempo met hun studie. Het aantal studenten dat in vijf jaar zijn diploma haalt, is verdubbeld. De universiteiten spreken van een kentering in het onderwijs
De zogeheten kengetallen universitair onderwijs zijn verzameld door de vereniging van universiteiten, de VSNU. Van de vwo'ers die in 1990 of eerder aan hun studie begonnen, had na vijf jaar slechts ruim dertien procent zijn bul. De lichting 1991 deed het twee keer zo goed, bleek vorig jaar al, en lichting 1992 houdt dat hogere tempo vol
Volgens de VSNU is er sprake van een kentering in het onderwijs. Die schrijft zij zelf toe aan vernieuwd onderwijs, maar zeker zo belangrijk lijken de veranderde regels op het gebied van de studiefinanciering. Studenten die in 1991 aan hun studie begonnen, kregen nog maar vijf jaar beurs. Daarvoor was dat zes jaar
Het verhoogde studietempo is nog nauwelijks af te lezen uit de gemiddelde studieduur. Die ligt voor degenen die in 1996/1997 afstudeerden op vijf jaar en negen maanden, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek vorige maand al meldde. Maar het gros van deze afstudeerders begon voordat de tempoverhogende beursmaatregelen van kracht werden
Uitvallers kennen de universiteiten niet veel. Van alle studenten van lichting 1988 is acht jaar later weliswaar slechts 58 procent afgestudeerd aan de opleiding waarmee hij begon. Toch heeft niet meer dan 22 procent het hoger onderwijs zonder bul verlaten. De rest heeft inmiddels een diploma gehaald aan een andere universiteit (vier procent) of hogeschool (zeven procent) of studeert nog (negen procent)
Uit de nieuwste cijfers is ook op te maken hoe elke opleiding het doet. Binnen de sector natuur blijken de sterrenkundestudies het slecht te doen, met veertig procent afgestudeerden na acht jaar. Farmacie doet het goed, met zeventig procent. De opleiding die het - afgemeten naar het aantal studenten dat na acht jaar klaar is - het slechtst doet, is wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit: die scoort op dit punt zeven procent
Aan het andere uiterste staat geneeskunde in Maastricht. Daar heeft na acht jaar 93 procent een bul. (HOP)
Van Zon weg bij LNV

Drs Harry van Zon, directeur-generaal Landbouw en voedselvoorziening van het ministerie van LNV, wordt per 1 januari hoofddirecteur van de Sociale Verzekeringsbank. Van Zon is als directeur-generaal verantwoordelijk voor het kennisbeleid van het ministerie, waaronder het kenniscentrum in Wageningen
Van Zon werd binnengehaald op het ministerie door de vorige minister, Jozias van Aartsen, en heeft vier jaar op LNV gewerkt. Afkomstig van het ministerie van Binnenlandse Zaken, waar hij onder de toenmalige topambtenaar Van Aartsen had gewerkt, moest Van Zon een opener bestuurscultuur vormgeven. Volgens welingelichte kringen is hij de afgelopen jaren echter overvleugeld door secretaris-generaal Tjibbe Joustra en was de invloed van Haagse Harry in de bestuursraad van het ministerie tanende. (ASi)
Bijkomende studiekosten soms duizenden gulden

Studenten zijn soms duizenden guldens kwijt aan bijkomende studiekosten. Het duurste zijn twee hogescholen in Den Haag en Maastricht, die hun eerstejaars buiten het collegegeld om een rekening presenteren van dertienduizend gulden. De gemiddelde opleiding vraagt honderd gulden per maand voor boeken en andere studiekosten, stelt de Keuzegids Hoger Onderwijs
Het ministerie van Onderwijs en de Informatie Beheer Groep gaan uit van een bedrag van 94 gulden per maand. Maar sommige hbo- en universitaire opleidingen vragen veel hogere bedragen
Het ministerie van Onderwijs erkent dat het probleem van de bijkomende studiekosten al lang speelt. In 1994 schreef minister Ritzen een brief aan de hogescholen en universiteiten, waarin hij de regels voor deze kosten nog eens op een rijtje zette. Maar er blijven veel twijfelgevallen bestaan. Het ministerie raadt studenten die het er niet mee eens zijn dan ook aan om naar de rechtbank te stappen
Of studenten daar veel kans maken, is echter de vraag. Volgens Ritzen mogen opleidingen boeken of instrumenten die studenten echt nodig hebben wel in rekening brengen. Om die reden wil de studentenbond ISO geen werk maken van de hoog oplopende extra studiekosten. Maar je krijgt zo wel elitaire scholen, zegt ISO-voorzitter Roos Zwetsloot. (HOP)
Bogers directeur Rikilt
Dr Robert Bogers wordt per 1 januari directeur van het Rijkskwaliteitsinstituut voor land- en tuinbouwproducten (Rikilt-DLO). Hij volgt dr Tiny Colijn-Hooijmans op, die directeur is geworden van het instituut voor plantaardig praktijkonderzoek. Eigenlijk wisselen Colijn-Hooijmans en Bogers stuivertje, aangezien de laatste afkomstig is van het praktijkonderzoek
Na een promotie aan de Leidse universiteit in de natuurwetenschappen en een functie bij het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen kwam Bogers in 1983 in dienst van het ministerie van LNV. Hij was achtereenvolgens directeur van het proefstation voor bloembollenonderzoek in Lisse en van het proefstation voor bloemisterij en glasgroente te Aalsmeer en Naaldwijk. Deze instituten voor praktijkonderzoek maken deel uit van het nieuwe geconcentreerde instituut voor plantaardig praktijkonderzoek waaraan Colijn-Hooijmans leiding geeft. (ASi)
Wageningse schermers winnen medailles
Zes leden van de Wageningse studentenschermvereniging De Schermutselaers hebben tijdens de Nederlandse studentenkampioenschappen schermen, zondag 1 november in Eindhoven, een medaille gehaald. Bij de klasse dames degen werd Sonja Bok eerste. Ze staat nu twaalfde op de Nederlandse ranglijst. Petra Jochemsen werd tweede en Wendy Kuiper derde. In de klasse heren degen werden de Wageningse studenten Jurriaan Meijers en Bart van de Ouderaa respectievelijk tweede en derde. Jasperien de Weert werd tweede in de klasse dames floret
De Nederlandse studenten hebben deze wedstrijd zelf georganiseerd, vertelt Wendy Kuiper. Met eigen scheidsrechters en materiaal geleend van de Belgische schermbond. Normaal worden wedstrijden georganiseerd door de KNAS, de Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond. Maar bijna alle studentenschermverenigingen in Nederland zijn een paar maanden geleden uit de KNAS gestapt omdat de contributie verhoogd werd. (ERi)
Sigarettenrook, uitlaatgassen en kerrie remmen ontgifting
Een enzym dat in het menselijk lichaam schadelijke stoffen onschadelijk kan maken, wordt al in lage concentraties sterk geremd door curcumine en acroleine. Curcumine is het hoofdbestanddeel van kerrie en acroleine is een stof die in sigarettenrook en uitlaatgassen voorkomt. Dit blijkt uit het proefschrift van drs Marlou van Iersel, die 13 november hoopt te promoveren bij de toxicologen prof. dr Jan Koeman en prof. dr Peter van Bladeren
Het ontgiftende enzym dat geremd wordt is de gezuiverde vorm van het enzym glutathion S-transferase. Dat is onderdeel van een verdedigingsmechanisme van de cel tegen reactieve zuurstofdeeltjes en elektrofiele verbindingen
Ook in een kweek van humane cellen zijn curcumine en acroleine in staat om aan het enzym te binden en zijn activiteit te remmen. De onderzochte stoffen bleken bovendien een effect te hebben op het totale verdedigingsmechanisme. Ze konden bijvoorbeeld het bindmiddel voor schadelijke stoffen, het glutathion, uitputten door daarmee te reageren
Vooral curcumine en ethacrynezuur lijken het aan glutathion gerelateerde verdedigingsmechanisme te beinvloeden. Ethacrynezuur is een medicijn dat gebruikt werd als middel om meer te kunnen plassen en waarvan later de remmende effecten op het enzym glutathion S-transferase bekend werden
Omdat de onderzochte stoffen waarschijnlijk effect hebben op allerlei celfuncties van de mens, moet er meer onderzoek gebeuren naar de totale blootstelling van mensen aan dit type stoffen via dieet en milieu. Ook de verschillen in gevoeligheid per mens voor deze stoffen dient te worden onderzocht, meent Van Iersel
Verder stelt ze dat haar onderzoek perspectieven opent voor onderzoek naar stoffen die kunnen helpen bij kankerbestrijding. Het door haar onderzochte verdedigingssysteem van menselijke cellen zorgt namelijk ook voor het onschadelijk maken van cytostatica, die juist tot doel hebben om kankercellen te doden. Een behandeling met cytostatica werkt beter als het door haar onderzochte verdedigingsmechanisme wordt geremd. (MS)
Prijzenpot rectorencollege maakt studenten maatschappelijk betrokken
Een ongekend succes, noemen de universiteiten de prijsvraag waarin studenten wordt gevraagd een aantal maatschappelijke problemen van de toekomst op te lossen. In totaal reageerden 273 studenten. Uit idealisme of uit geldhonger? In de prijzenpot zit meer dan een ton
Op 2 november was de deadline van de prijsvraag. Dat was goed te merken aan de stapel post bij de VSNU, de vereniging van universiteiten, die de praktische kanten van de wedstrijd regelt. Uiteindelijk bleef de teller steken op 273 inzendingen. Terwijl we met vijftig ook al heel tevreden waren geweest, zegt een woordvoerder van de VSNU
De studenten moesten oplossingen bedenken voor een aantal maatschappelijke problemen in het jaar 2015, zoals de files, de vergrijzing, het milieu en de gezondheidszorg. De prijsvraag is uitgeschreven door het Rectoren College, de verzamelde rectores magnifici van de Nederlandse universiteiten. Dat viert in december zijn honderdjarig bestaan. Met de wedstrijd willen de universiteiten hun verbondenheid met de samenleving benadrukken
Het ministerie van Onderwijs vulde de prijzenpot met honderdduizend gulden, twintigduizend daarvan gaat naar de winnaar. Een aantal universiteiten deed er nog een schepje bovenop. Zo beloofde de Universiteit Twente vijftienduizend gulden aan elke Twentse student die genomineerd wordt voor de hoofdprijs. Ook winnaars en genomineerden uit Utrecht krijgen een bonus van de eigen alma mater. Delft stelde duizend gulden ter beschikking voor elke serieuze inzending uit de eigen gelederen. Dat kan de universiteit wel eens veel geld gaan kosten, want het grootste deel van de 273 inzendingen is van Delftse makelij. Ook Twente heeft heel wat deelnemers geleverd in vergelijking met de overige universiteiten. Alleen uit Maastricht kwam geen enkele inzending
Vrijwel alle inzendingen zijn essays. Aan maquettes, videobanden en cd-roms heeft slechts een enkeling zich gewaagd. Het fileprobleem trok de meeste aandacht: zeventig procent van de deelnemers heeft daar een oplossing voor bedacht
Half november zal een jury ongeveer vijftien inzendingen nomineren. Onderwijsminister en juryvoorzitter Loek Hermans maakt op 17 december de winnaar bekend. De gelukkige krijgt het nog moeilijk om zijn twintigduizend gulden te besteden. Directe samenhang met de studie is namelijk een vereiste. (HOP)

Re:ageer