Wetenschap - 29 oktober 1998

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Slecht onderwijs sneller aangepakt
Slechte opleidingen krijgen voortaan nog maar tien maanden de tijd om hun onderwijs te verbeteren. Doen zij dat niet, dan kan de minister een opleiding sluiten. Dat blijkt uit uitgelekte stukken
Universiteiten en hogescholen overleggen al enige maanden met het ministerie en de Inspectie van het Onderwijs over de vraag wat er moet gebeuren met opleidingen die slecht onderwijs leveren. Dat overleg vloeit nog voort uit een wens van de vorige minister, Ritzen. Die ergerde zich eraan dat een opleiding jaren kon doormodderen voor hij mocht ingrijpen
De Onderwijsinspectie is nu bijna klaar met het opzetten van een snellere procedure. Die begint, net als nu, met het verschijnen van een visitatierapport waarin opleidingen beoordeeld worden. Een half jaar later geeft de inspectie aan minister Hermans door welke opleidingen aangepakt moeten worden. Die geeft vervolgens een openbare waarschuwing, een soort gele kaart. De betrokken opleiding krijgt dan nog een paar maanden de tijd om maatregelen te nemen die het onderwijs weer op niveau brengen
Niet meer dan een jaar nadat het visitatierapport verschenen is, besluit de minister of de waarschuwing ingetrokken kan worden. Ziet hij geen verbetering, dan kan hij de opleiding opheffen - een rode kaart. Op dit moment kan het vier keer zo lang duren voor een opleiding rood krijgt. Opleidingen die onder de maat zijn, krijgen pas twee jaar nadat het visitatierapport is verschenen een gele kaart. Het kan vervolgens nog eens twee jaar duren voordat de minister ingrijpt. Omdat een visitatiecommissie maar eens per zes jaar langskomt, duurt het in het ergste geval tien jaar voor slecht onderwijs aangepakt wordt
Minister Hermans moet zich nog over de nieuwe procedure buigen, maar de universiteiten en hogescholen zien er wel wat in. Tot hun ongenoegen kregen zij de afgelopen tijd een stortvloed aan gele kaarten over zich heen. Dat zal in de nieuwe opzet niet meer gebeuren, verwachten zij, omdat de minister zich voortaan alleen met de afhandeling van visitaties bemoeit als er ernstige gebreken zijn ontdekt. De rest laat hij over aan het veld. (HOP)
Zwaarte van studies valt vaak erg mee
Studenten vinden hun opleiding vaak minder zwaar dan ze hadden verwacht. Vooral aan hogescholen komt dat vaak voor. Maar ook een als zwaar bekend staande universitaire studie als bouwkunde blijkt mee te vallen
Dat blijkt uit de jaarlijkse enquete die onderzoeksbureau Research voor Beleid hield in opdracht van de Keuzegids Hoger Onderwijs. Het bureau ondervroeg dit jaar dertienduizend studenten aan 255 opleidingen. Samen met de uitslagen van vorig jaar geeft de enquete een beeld van de tevredenheid van studenten aan vijfhonderd opleidingen
Dit jaar werd voor het eerst gevraagd of de zwaarte van de studie mee- of tegenvalt. Met name aan hogescholen blijken studies vaak licht. Alleen aan kunstacademies moet harder gewerkt worden dan studenten verwacht hadden. Maar de zwaarte van veel lerarenopleidingen en ook van studies in de sociale hoek valt volgens veel studenten erg mee
Aan de universiteiten komt de verwachting over de zwaarte van de studie vaker overeen met de werkelijkheid. Maar ook hier komt het vaker voor dat een studie meevalt dan dat die tegenvalt. De opleiding die het meest meevalt, is een techniekstudie: bouwkunde in Delft. Ook de Eindhovense bouwkundestudie blijkt minder zwaar dan de meeste studenten van tevoren hadden gedacht
Lichte studies worden doorgaans niet erg gewaardeerd door hun studenten, zo blijkt uit de enquete. Vooral in het hbo geven studenten van opleidingen die meevallen ook slechte cijfers aan hun docenten en aan de inhoud van het onderwijs. Ze zouden graag wat beter aan het werk worden gezet. (HOP)
Tabaksplant produceert antilichamen van muis
Genetisch gemodificeerde tabaksplanten kunnen op verschillende locaties in de plant gemodificeerde antilichamen van een muis produceren. Dit biedt perspectief om nieuwe vormen van resistenties tegen nematoden, schimmels, virussen en insecten te ontwikkelen. Dat stelt ir Sander Schouten in zijn proefschrift, waarop hij 30 oktober hoopt te promoveren bij nematologiehoogleraar dr ir Jaap Bakker
Schouten liet tijdens zijn promotieonderzoek een muis een antilichaam vormen tegen het enzym cutinase. De essentiele delen van het DNA die in de muis voor de productie van dit antilichaam coderen, introduceerde hij vervolgens in een tabaksplant en de plant ging antilichamen produceren die aan het cutinase binden. Deze antilichamen waren echter alleen buiten de cel functioneel
Antilichamen van muizen bestaan uit twee lichte en twee zware eiwitketens. Er is een gen dat codeert voor de zware ketens en een gen dat codeert voor de lichte. Als je meerdere antilichamen door dezelfde plant wil laten produceren, kan dit problemen opleveren. Om een volledig antilichaam te vormen, zou een zware keten met de verkeerde lichte keten kunnen paren
Om dit te voorkomen en om antilichamen te krijgen die ook binnen de cel hun functie kunnen uitoefenen, ging Schouten het muizenantilichaam zo modificeren dat alleen het functionele deel van de lichte keten overbleef. Zo'n enkele lichte keten kon nog steeds binden aan cutinase. Dit uitkleden van een antilichaam is in de medische wereld al ver ontwikkeld. Je kunt met de antilichamen knutselen zonder dat ze hun functionaliteit verliezen.
Uit Schoutens onderzoek blijkt ook dat het mogelijk is genetisch gemodificeerde tabaksplanten te maken, waarin deze uitgeklede antilichamen zowel binnen als buiten de plantencellen hun functie kunnen uitoefenen. De antilichamen, in planten ook wel plantibodies genoemd, worden bij het Laboratorium voor Nematologie ontwikkeld om specifiek de werking van essentiele enzymen van parasieten of ziekteverwekkers te remmen. Er wordt nu gewerkt aan een antilichaam tegen het enzym cellulase. Dat breekt de wanden van plantencellen af en is pas bij het aardappelcystenaaltje gevonden. (MS)
Grote grazers in Afrika helpen kleine grazers om te overleven
Grasetende diersoorten die in hetzelfde gebied leven zijn niet altijd concurrenten van elkaar. Het komt ook voor dat ze profiteren van elkaars eetlust. Dit schrijven prof. dr Herbert Prins en dr Han Olff van de sectie Natuurbeheer in het populair-wetenschappelijk blad Natuur & Techniek van oktober
Concurrentie komt vooral voor tussen dieren die elkaar in gewicht niet veel ontlopen, aldus de LUW-onderzoekers. Grotere grazers die goed gras kunnen verteren met veel stengels of dood blad, zorgen juist voor voldoende kort en vers gras voor de kleinere dieren die slechter met voedsel van lage kwaliteit overweg kunnen. Zo vergroot de aanwezigheid van de grotere dieren de overlevingskansen van de kleinere. Niet alleen het voedselaanbod, maar ook de soortensamenstelling van de grazende gemeenschap bepaalt dus de overlevingskansen van diverse soorten
Prins en Olff beschreven hun theorie eerder dit jaar in het boek Dynamics of tropical communities, uitgegeven bij Blackwell Science. Ze bepaalden in Afrikaanse ecosystemen het gewichtsverschil tussen de aanwezige grazers. Rangschik je de dieren naar oplopend lichaamsgewicht, dan blijkt elke volgende diersoort een constante factor zwaarder te zijn. Hoe kleiner die constante factor, hoe groter de diversiteit aan grazers in een bepaald gebied
Het verschil in lichaamsgewicht bepaalt of soorten elkaar beconcurreren om voedsel of juist helpen. Als belangrijkste verklaring voor deze theorie geven Prins en Olff de verschillen in graskwaliteit die de dieren nog kunnen verteren. Kleine grazers hebben kwalitatief hoogwaardig vers gras nodig. Als ze namelijk lang bezig zijn om slecht verteerbaar voedsel te verwerken, kunnen ze in die tijd niet verder eten. Als het gras niet voedselrijk genoeg is, stoppen de bacterien in hun maag zelfs met de vertering en krijgen ze geen voedingsstoffen meer binnen. Grotere grazers bevatten een grotere maalinstallatie voor het gras en beschikken over een uitgebreider verteringssysteem
De consequentie van deze theorie is dat het stropen van grote dieren ook gevolgen kan hebben op de overlevingskansen van de kleinere, vertelt Olff. Juist de grote dieren lijken een sleutelrol te vervullen in het ecosysteem. Dit fenomeen lijkt niet alleen in tropische savannes een rol te spelen, maar ook in Nederlandse natuurontwikkelingsgebieden, waar grote grazers als runderen en paarden een positief effect kunnen hebben op kleinere grazers als konijnen. (MS)
Nieuw toponderzoek niet versneld aangewezen
Nieuwe toponderzoekscholen worden zeer waarschijnlijk pas in het jaar 2002 aangewezen. Voormalig minister Ritzen wilde die selectie met twee jaar vervroegen, maar de universiteiten voelen daar niets voor en Ritzens opvolger Hermans heeft vraagtekens
Met het vervroegen van de tweede selectieronde voor toponderzoek wilde Ritzen alfa- en gammawetenschappers tegemoet komen. Dit voorjaar kregen zes onderzoeksgroepen al geld. Met bedragen van zo'n tien miljoen per jaar moeten die uitgroeien tot toponderzoekscholen. Het feit dat alle zes groepen afkomstig waren uit de beta-hoek, kwam Ritzen op veel kritiek te staan
Ritzen wilde daarom de tweede ronde in 2000 houden, en niet in 2002, zoals aanvankelijk de bedoeling was. Door tegelijk te sleutelen aan de criteria zou alfa- en gammaonderzoek snel een reele kans krijgen miljoenenbedragen voor toponderzoek binnen te halen
De vereniging van universiteiten, de VSNU, voelt echter niets voor een versnelde procedure. Het alfa- en gammaonderzoek is daar nog niet klaar voor, zegt een beleidsmedewerker. Bij een versnelling zullen ze waarschijnlijk opnieuw buiten de boot vallen. NWO, de onderzoeksorganisatie die de selectie van toponderzoek namens de minister uitvoert, is dezelfde mening toegedaan
Minister Hermans zal VSNU en NWO waarschijnlijk volgen. In januari is de evaluatie van de eerste ronde klaar. Dan nemen we een beslissing, zegt een woordvoerder
NWO wil overigens binnenkort met Hermans praten over de vraag wat er moet gebeuren nu de zogeheten overheveling van de baan is. De minister schrapte dat plan om vijfhonderd miljoen gulden weg te halen bij de universiteiten en in beheer te geven aan de landelijke onderzoeksorganisatie NWO
De onderzoeksorganisatie wil er in elk geval 175 miljoen gulden bij. Alleen dan kunnen we onze rol op het gebied van fundamenteel en maatschappelijk relevant onderzoek waarmaken, zegt een woordvoerder. Dat extra geld moet niet bij de universiteiten weggehaald worden, vindt ook NWO. Dat gaat ten koste van de academische wereld, waarvan ook wij deel uitmaken. (HOP)
Bolt en Sombroek erelid bodemkundige vereniging
Tijdens het zestiende bodemkundige wereldcongres, dat in augustus 1998 in Montpellier werd gehouden, zijn prof. dr ir Gerard Bolt en dr ir Wim Sombroek benoemd tot ereleden van de International Society of Soil Science (ISSS). Beide wetenschappers zijn gekozen omdat zij zowel nationaal als internationaal een grote bijdrage hebben geleverd aan de bodemkunde in het algemeen en aan de ISSS in het bijzonder
Bolt is internationaal bekend door zijn tekstboeken en honderden publicaties op het gebied van bodemscheikunde en bodemnatuurkunde. Hij heeft zich vanuit de LUW zeer actief beziggehouden met onderwijs- en onderzoekprogramma's in binnen- en buitenland en was bestuurder van de ISSS. In 1987 ging Bolt met emeritaat
Sombroek heeft baanbrekend werk verricht bij de toepassing van bodemkundige kennis voor verantwoord landgebruik en bij de studie van wereldomvattende processen die op het klimaat van invloed zijn. Hij heeft vele jaren bodemkundig onderzoek verricht in Nigeria, Uruguay, Brazilie en Kenia, was secretaris-generaal van de ISSS en directeur van de Land and Water Development Division van de wereldvoedselorganisatie FAO in Rome. Momenteel is hij onbezoldigd medewerker bij het bodemkundig instituut Isric op het gebied van tropische bodemkunde en klimaat. (HBou)
Onderwijsdirecteur wil mondelinge vakkenevaluaties
Onderwijsdirecteur prof. dr ir Bert Speelman gaat de onderwijsinstituten adviseren vaker gebruik te maken van mondelinge onderwijsevaluaties. Ook wil hij vakken die slecht worden beoordeeld door studenten sneller schrappen. Speelman zei dat in een reactie op de kritiek van de visitatiecommissie en de onderwijsinspectie dat de LUW te weinig doet met de resultaten van de zogenaamde Muggen-enquete
Speelman heeft bij de studierichting Landbouwtechnische wetenschappen goede ervaringen met panel-enquetes. Daarbij overleggen studenten met de docent van een slecht beoordeeld vak. Het gesprek wordt geleid door een neutrale voorzitter. In het gesprek worden niet alleen de problemen van het vak besproken, maar ook een plan van aanpak. De afspraken worden op papier gezet, zodat ze ook in functioneringsgesprekken kunnen worden gebruikt. Die methode is erg confronterend voor docenten, maar werkt erg goed. Je kunt problemen beter uitspreken dan als je met briefjes werkt.
Speelman wil de mondelinge evaluatiemethode niet dwingend opleggen. We nemen de onderwijsinstituten serieus en die zijn verantwoordelijk voor de kwaliteitsbewaking. Hij benadrukt verder dat ook de Muggen-enquete wel degelijk effect heeft. Het aantal vakken dat een slechte beoordeling krijgt is volgens hem met zo'n dertig procent afgenomen. (KVe)
Asielzoekers krijgen binnenkort snel een beurs
Asielzoekers kunnen voortaan sneller een beurs krijgen. Met die toezegging wil minister Hermans een belofte gestand doen die zijn voorganger Ritzen al ruim twee jaar geleden deed
Tot nu toe moeten de meeste asielzoekers aantonen dat zij al tenminste drie jaar in Nederland zijn. Pas dan komen zij in aanmerking voor studiefinanciering. In de praktijk kunnen zij daardoor vaak niet aan de slag op het moment dat zij eindelijk officieel als vluchteling erkend worden
De wachttijd voor een beurs wordt nu teruggebracht tot een jaar. Zo wordt de integratie van vluchtelingen bevorderd, denkt de regering. Tot de aanpassing van de regels rond is, kunnen vluchtelingen een beroep doen op de zogeheten hardheidsclausule
Hermans doet deze belofte na vragen van CDA-Kamerlid Van de Camp. Die wilde weten waarom eenzelfde belofte van voormalig minister Ritzen, twee jaar geleden, niet is uitgevoerd. Het wachten is op overleg tussen de Kamer en de staatssecretaris van Justitie over aanverwante zaken, schrijft Hermans nu. Dat kan echter nog wel even uitblijven, en daarom neemt Hermans nu op eigen houtje maatregelen
De nieuwe regels gelden voor vluchtelingen met een zogeheten C-status. Dat zijn asielzoekers die om humanitaire redenen in Nederland mogen blijven. Ook degenen die familieleden achterna komen die al eerder in Nederland zijn toegelaten, profiteren van de kortere wachttijd. Vluchtelingen die de A-status krijgen, hebben meteen recht op een beurs
Naast studiefinanciering krijgen veel studerende vluchtelingen steun van de stichting voor vluchtelingstudenten UAF. Dit studiejaar zijn 251 asielzoekers met UAF-steun aan een studie begonnen. In totaal helpt het UAF nu een kleine tweeduizend vluchtelingen. Die doen het meestal erg goed. Afgelopen jaar studeerden er 150 af, velen in een technische of medische richting. (HOP)
Hogeschool Fontys gooit boeken raam uit

Bij de Fontys Hogeschool in Eindhoven kan binnenkort een groot deel van de studieboeken uit het raam. Het is de bedoeling dat studenten vanaf voorjaar 2000 alle leerstof uit de computer halen
Studenten van vier Fontys-opleidingen (Technische bedrijfskunde, Personeel en arbeid, Bedrijfseconomie en management, Economie en recht) kunnen straks alle benodigde informatie in digitale databanken vinden. Die bevatten behalve droge theorie ook video's met geluid en zelftoetsen. De databanken worden gekoppeld aan het Internet
Fontys is in mei een samenwerkingsverband aangegaan met twee grote uitgeverijen van studieboeken, Wolters-Noordhoff en Educatieve Partners Nederland (EPN). Zij steken zo'n twaalf miljoen gulden in het project. De drie hebben ook afspraken gemaakt met computergigant Microsoft. Die zal zorgen dat de databanken er echt komen
Een voordeel van de databanken is, volgens Meike Moors van Wolters-Noordhoff, dat studenten geen boeken meer hoeven te kopen waar ze maar de helft van gebruiken. Ze kunnen alleen datgene opvragen wat ze nodig hebben. Jan van der Kamp van Microsoft ziet al helemaal voor zich dat het leerproces niet langer wordt beperkt tot de muren van leslokaal of bieb. Iedere student heeft 24 uur per dag toegang tot de leermiddelen. (HOP)
WUR-bestuur wil geen procedure tegen minister
De raad van bestuur van Wageningen UR ziet af van een juridische procedure tegen de bezuinigingen van het ministerie van LNV. Een procedure is juridisch gezien geen haalbare kaart, zegt woordvoerder Paul van der Kraan van het bestuur. Het bestuur zet zijn kaarten liever op een commissie van ambtenaren van het ministerie en de LUW, die de onderwijsbezuinigingen gaat onderzoeken. Het bestuur heeft zich neergelegd bij de bezuinigingen in 1999, maar hoopt de bezuinigingen daarna af te kunnen wenden
De ondernemingsraad van de LUW had het bestuur vorige maand gevraagd de mogelijkheden van een procedure te onderzoeken. De raad wilde de minister aanklagen wegens onbehoorlijk bestuur. De juristen van de vakbonden zijn volgens OR-lid dr ir Dick Verduin verdeeld over de mogelijkheden voor zo'n proces. De een zegt dat het wel kan, de andere weer van niet. De vraag is wat de minister moet doen voordat je een procedure kunt aanspannen. (KVe)
Adverteren voor collegereeks lijkt succesvol
De leerstoelgroep Rurale sociologie adverteert in het WUB en in het programmaboekje van de Junushoff voor de collegereeks Spiritualiteit, Cultuur en Wetenschap, die in november van start gaat en in mei herhaald wordt. De leerstoelgroep wil studenten van alle studierichtingen en mensen van buiten de universiteit interesseren voor de cursus van prof. dr ir Iteke Weeda. Zo ontstaat een gemeleerd gezelschap, varierend in studie en leeftijd
Het idee voor de advertenties komt van Weeda. Zij adverteert in Groningen al enige tijd succesvol in het universiteitsblad. Vorig jaar adverteerde Weeda eveneens voor haar cursus in het WUB. Die advertentie, in combinatie met het verspreiden van affiches, trok ongeveer dertig studenten naar de cursus. Twintig meer dan het jaar ervoor. De vierdelige collegereeks kost niet-studenten 125 gulden, een zevendelige cyclus kost tweehonderd gulden. Deze inkomsten moeten de advertentiekosten dekken. (PvdW)
Vraatremmers uit planten soms toxisch voor insecten
Rupsen van het koolwitje en larven van de coloradokever houden vaak niet van de smaak van vraatremmende plantenstoffen. Maar planten produceren ook vraatremmende terpenoiden die voor deze insecten helemaal niet onsmakelijk zijn. Deze stoffen hebben een toxische werking en werken vraatremmend doordat zieke insecten minder trek hebben in een lekkere plant. Dat blijkt uit het proefschrift van drs Lindy Messchendorp, die 23 oktober promoveerde bij entomoloog prof. dr Louis Schoonhoven
Messchendorp bestudeerde tijdens haar promotieonderzoek de fysiologische effecten van vraatremmers op verschillende insecten. Zo ontdekte ze dat perzik- en katoenluizen vraatremmers waarnemen met een soort smaakzintuigen op hun voelsprieten. Als Messchendorp de toppen van hun voelsprieten verwijderde, waren ze niet meer in staat de onderzochte vraatremmende stoffen waar te nemen
Messchendorp concludeert in haar proefschrift dat bij de geteste insectensoorten grote verschillen in de werkingsmechanismen van de vraatremmende stoffen bestaan. Voor toepassingen is die conclusie interessant, omdat de stoffen een hele specifieke werking hebben. Tegelijkertijd is het ook een nadeel, omdat mogelijke producten met vraatremmende stoffen ontwikkeld moeten worden voor een hele kleine afzetmarkt
Toen Messchendorp met haar onderzoek begon, waren uit de literatuur stoffen bekend met zo'n sterke vraatremmende werking dat insecten dood neervielen van de honger als ze alleen voedsel met deze stof erin kregen aangeboden. Wij hebben dat niet waargenomen. De stoffen die wij hebben onderzocht, werken minder fantastisch. Om het gewenste effect te krijgen moeten er grote hoeveelheden op een gewas gespoten worden. Voor toepassingen is dat een probleem, omdat het produceren van vraatremmende stoffen vaak duur is vanwege hun ingewikkelde chemische structuur
Messchendorp ziet dan ook vooral toepassingsmogelijkheden in combinatie met biologische bestrijdingsmethoden. In kassen waar siergewassen met sluipwespen beschermd worden, zou je de bloemen, waarop geen enkele vraatschade mag optreden, extra kunnen beschermen met vraatremmende stoffen. Verder denkt Messchendorp aan een combinatie met baculovirussen, die de vraat van insecten pas na drie tot vijf dagen remmen. (MS)
Nieuwsfoto, Omrijden
Signaal aan hersenen geeft gevoel van verzadiging
Herkauwers kunnen in bepaalde omstandigheden verzadigd raken van het eten van ruwvoer terwijl ze nog onvoldoende voedingsstoffen binnen hebben. Dat komt doordat factoren in het voer via het bloed signalen doorgeven aan de hersenen dat het dier verzadigd is. Tot die conclusie komt dr Henri Leuvenink in zijn onderzoek, waarop hij 27 oktober promoveerde. Voeding die alleen bestaat uit ruwvoer is onvoldoende om de melkgift van herkauwers op peil te houden. Daarom krijgen ze krachtvoer. Maar dit krachtvoer is verantwoordelijk voor de grote stikstofoverschotten, stelt dr ir Jaap van Bruchem, copromotor van Leuvenink. Daarom wilde hij kijken of de dieren meer ruwvoer en minder krachtvoer kunnen krijgen, zonder dat dit ten koste gaat van de productie
Het idee was altijd dat de opname van ruwvoer beperkt is omdat het maagdarmstelsel een te kleine capaciteit heeft. Over wat er in het bloed gebeurt na het eten was erg weinig bekend. Leuvenink zocht dan ook uit welke mechanismen betrokken zijn bij het remmen van de honger bij schapen. Uit zijn experimenten bleek dat na iedere maaltijd de samenstelling van het bloed veranderde. Verder veroorzaakten hoge concentraties propionzuur het gevoel van verzadiging bij de schapen. Ook insuline en het hormoon CCK spelen een rol bij de stoppen met eten, maar het is nog niet duidelijk in welke verhoudingen de effecten het grootst zijn. (LeNo)
Inspectie ziet weinig in nieuw Studeerbaarheidsfonds
Vijfhonderd miljoen gulden is eraan uitgegeven. Toch is het nog altijd onduidelijk of de studeerbaarheid van het hoger onderwijs wel is verbeterd, meent de Onderwijsinspectie. Die betwijfelt dan ook of er opnieuw een Studeerbaarheidsfonds moet komen
Studenten zijn niet sneller gaan studeren. Het aantal studenten dat zijn diploma haalt, is ook niet gestegen. En dat was wel de bedoeling van het Studeerbaarheidsfonds, zei hoofdinspecteur Greetje van den Bergh vorige week op een congres in Arnhem
In 1995 stopte minister Ritzen vijfhonderd miljoen gulden in het fonds Kwaliteit en studeerbaarheid. Hogescholen en universiteiten konden met geld uit dat fonds de kwaliteit van hun onderwijs verbeteren. Van den Bergh betwijfelt of dat doel is bereikt. Misschien is het te vroeg en komt het nog, maar nu nemen we in elk geval nog geen verbetering waar, zegt ze voorzichtig. Toch vindt ze niet dat de vijfhonderd miljoen uit het fonds weggegooid geld is. De aandacht voor de kwaliteit van het onderwijs zit nu echt in de hoofden van docenten en bestuurders. Dat was eerder niet zo.
Van den Bergh vraagt zich wel af of het niet anders had gekund. De komst van het fonds leidde tot veel bureaucratie, overwerk en bergen papier. Maar liefst drieduizend plannen dienden de universiteiten en hogescholen in. Daarvan verwees de commissie-Wijnen, die elke aanvraag beoordeelde, er in de eerste twee rondes veel naar de prullenbak. In de laatste ronde viel maar een handjevol af. Van den Bergh: De commissie-Wijnen zegt nu: de kwaliteit van de plannen is verbeterd. Maar je kunt ook denken: de instellingen wisten kennelijk welk kunstje ze moesten vertonen.
Deze zomer pleitten de studentenbonden samen met de hogescholen en universiteiten voor de komst van een tweede Studeerbaarheidsfonds. Van den Bergh aarzelt of dat een goed idee is. Je kunt de aandacht voor de kwaliteit van het onderwijs ook op een andere manier levend houden, zegt ze. Ze wijst op het weekblad Elsevier en de Keuzegids Hoger Onderwijs. Die vragen studenten hoe zij over hun eigen opleiding denken. Van den Bergh: Reken maar dat elke instelling die oordelen intern bespreekt. Zeker als ze niet goed uitpakken. Dat zou je moeten meenemen in je overweging over een tweede studeerbaarheidsfonds.
De studentenbond LSVb herhaalt in een reactie dat een tweede fonds hard nodig is. Bij een tweede keer kun je echt vooruitgang boeken. De bond is blij dat de onderwijsinspectie het belang van studentenenquetes inziet. LSVb-voorzitter Marije Lieuwens: Wij roepen al heel lang dat studenten in een gerichte vragenlijst de zwakke plekken in hun studie zo kunnen aanwijzen. (HOP)
Inspecteur: LUW moet bindend studieadvies invoeren

De LUW zou er goed aan doen een bindend studieadvies in te voeren. Dat vindt de inspecteur van het hoger landbouwonderwijs, Ton Kooijman. Hij wil dat de LUW studenten die te lang over hun propedeuse doen, gaat dwingen te stoppen met hun studie. In de aanbiedingsbrief van zijn jaarlijkse landbouwonderwijsplan schreef het ministerie van LNV dat de inspectie verwacht dat een bindend studieadvies de hoge studierendementen van de LUW verder zou kunnen verbeteren
Onderwijsdirecteur prof. dr ir Bert Speelman heeft de minister naar aanleiding van de brief gemeld dat de LUW niets ziet in de invoering van een bindend studieadvies. Wageningen heeft al het hoogste rendement van Nederland. Bovendien vind ik het systeem al strak genoeg, nu het aantal herkansingen voor tentamens is beperkt tot twee per jaar. Nog meer dwang is niet nodig.
Kooijman is daarvan niet overtuigd. Leiden heeft goede resultaten geboekt met het bindend advies. Ook de agrarische hogescholen hebben het bindend studieadvies inmiddels ingevoerd. Kooijman is het met Speelman eens dat de studierendementen van de LUW hoog zijn, maar het kan altijd beter. Ik denk dat een bindend studieadvies een paar studenten die het nodig hebben over de streep kan trekken. (KVe)
UNESCO kondigt wereldwijde hervorming hoger onderwijs af
Nooit eerder werd er een wereldconferentie over hoger onderwijs gehouden. Maar vorige week was het zover: 4200 mensen uit 183 landen kwamen in Parijs bijeen om een diepgaande en wereldwijde hervorming van het hoger onderwijs af te kondigen, zoals het in de slotverklaring heet
De wereldconferentie, georganiseerd door UNESCO, liep uit op negentien pagina's vol mooie woorden over de uitdagingen die het hoger onderwijs te wachten staan. Leider van de Nederlandse delegatie was prof.dr. Pieter de Meijer, oud-rector-magnificus van de Universiteit van Amsterdam. Hij pleitte namens de Nederlandse regering onder meer voor flexibel onderwijs en levenslang leren
  • 4200 Deelnemers - hoe moeten we ons dat voorstellen?
    Er waren plenaire vergaderingen, maar die 4200 mensen hebben nooit samen vergaderd. Elke delegatie kreeg acht minuten voor een betoog. Dat werd vaak gehouden door de minister van Onderwijs - en meestal was die daarna meteen verdwenen om zijn vliegtuig te halen. Van een debat was dus geen sprake. Het echte werk gebeurde in de commissie die de slotverklaring opstelde. Die heeft twee dagen gediscussieerd over amendementen van 38 landen.
  • Waarover gingen die discussies?
    De Arabische landen wilden bijvoorbeeld people living in occupied territories opnemen in een lijst van groepen waaraan het hoger onderwijs aandacht moet besteden. Maar voor Israel was zo'n verwijzing naar de Palestijnse bezette gebieden onaanvaardbaar. Nu staat er people living under occupation.
  • Zijn zulke haarkloverijen ook na zo'n conferentie nog belangrijk?
    Nou, op het politieke vlak speelt zoiets een rol, het schept precedenten voor andere VN-conferenties. Voor gewone mensen doet het er weinig toe. Maar laat ik een ander voorbeeld geven. Op initiatief van India staat er in de verklaring dat hoger onderwijs streeft naar hoogbeschaafde en gemotiveerde individuen, geinspireerd door liefde voor de mensheid en geleid door wijsheid. Daarover is lang gesproken. Maar ja, je kunt er nauwelijks tegen verzetten - want ben je dan tegen liefde en wijsheid?
  • Is dat niet de zwakte van de hele verklaring: mooie woorden waar niemand van wakker ligt?
    Nee, ik vond die tekst van India een goede toevoeging. In de rest van de verklaring ligt de nadruk erg op maatschappelijke relevantie. Het risico is dat je die relevantie heel eng opvat, zoals Shell-topman Herkstroter doet. Die zei onlangs dat hoger onderwijs pas van niveau is als afgestudeerden probleemloos terecht kunnen op de arbeidsmarkt. Die tekst uit India maakt duidelijk dat dat niet de bedoeling is. Hoger onderwijs moet breder en dieper zijn.
    Een ander voorbeeld. Het wetenschappelijk bureau van de VVD pleit voor kleine universiteiten, puur op de wetenschap gericht. Die opvatting vindt in deze verklaring geen enkele steun, de mondiale tendens gaat een andere kant op. Maar in Nederland is de UNESCO-verklaring op dit punt kennelijk niet onomstreden.
  • Vooraf zei u dat uw delegatie moest zorgen dat de slotverklaring zou stroken met het Nederlandse beleid. Is dat gelukt?
    Nou, minister Hermans moest in ieder geval geen last van de verklaring krijgen. En dat is gelukt. We hebben onze invloed redelijk doen gelden.
  • Wat gebeurt er nu met de slotverklaring? Lost die op in een wolk van goede bedoelingen of vloeit er nog iets concreets uit voort?
    Iets ertussenin. Het gaat om aanbevelingen aan de lidstaten, en die hebben de verklaring niet voor niets ondertekend. En als ik zelf nog bestuurder was, zou ik de verklaring zeker op mijn bureau laten liggen en er af en toe nog eens in bladeren
    Niet om er concrete maatregelen uit af te lezen, maar wel ter inspiratie. (HOP)
    Inaugurele rede Van der Kooij
    Bijzonder hoogleraar Dick van der Kooij hield op 22 oktober zijn inaugurele rede over Microbiologie en drinkwatervoorziening: een eeuwige relatie. Van der Kooij, werkzaam bij Kiwa Onderzoek en Advies in Nieuwegein, werd onlangs benoemd tot bijzonder hoogleraar milieumicrobiologie met bijzondere aandacht voor de drinkwatervoorziening. Nederlanders vinden het de normaalste zaak van de wereld dat ze schoon water uit de kraan krijgen, stelde de hoogleraar, maar dat is wel te danken aan decennia van microbiologisch onderzoek. Dat zorgt er bijvoorbeeld mede voor dat het Nederlandse drinkwater relatief goedkoop is: een huishouden besteedt per dag gemiddeld een gulden aan schoon water. (ASi, foto GyA)
    Onverteerbare koolhydraten schadelijk voor gezondheid
    Vleeskuikens hebben steeds vaker gezondheidsproblemen als gevolg van verteringsstoornissen in het maagdarmkanaal. Dat komt doordat onverteerbare koolhydraten de groei van ongewenste bacterien bevorderen en de opname van voedingsstoffen nadelig beinvloeden. Dat concludeert dr ir Pim Langhout in zijn proefschrift, waarop hij 23 oktober promoveerde
    Deze koolhydraten, wateroplosbare niet-zetmeel polysacchariden (NSP), komen voor in tarwe, rogge en gerst, het voer van vleeskuikens. Het was al langer bekend dat de wateroplosbare NSP de vertering van nutrienten verlagen. Dit negatieve effect wordt meestal toegeschreven aan een hogere viscositeit in de dunne darm
    Langhout ontdekte dat niet de viscositeit maar de verandering van de microflora in de darm de meeste invloed op de gezondheid van de dieren heeft. Na toediening van wateroplosbare NSP vond hij een lagere groei en een slechtere benutting van de nutrienten bij gewone kuikens. Bij kiemvrije kuikens was dat effect veel minder groot. Bij nadere bestudering bleken de wateroplosbare NSP de microbiele activiteit van ongewenste bacterien te bevorderen. Daarnaast bleek de darmwand beschadigd, waardoor de opname van voedingsstoffen wordt bemoeilijkt
    Een deel van het probleem van de vertering is op te lossen door enzymen aan het voer toe te voegen die de koolhydraten loskoppelen. Daardoor neemt de opname van voedingsstoffen toe, zo verwacht Langhout. Maar het gezondheidsaspect is daar niet mee te verbeteren. Langhout: En dat probleem wordt alleen maar erger als antibiotica uit het voer gaan. Je moet dan iets hebben dat de groei van gewenste bacterien stimuleert. (LeNo)
    Kabinet stopt 142 miljoen in computernet universiteiten
    Het universitaire computernetwerk krijgt de komende jaren 142 miljoen gulden van de overheid. Daarnaast krijgen civieltechnici in Delft en informatici in Amsterdam vele miljoenen uit de aardgaspot
    Het kabinet heeft afgelopen vrijdag de zogenaamde ICES-pot verdeeld. Daarin zit geld dat de overheid heeft verdiend met de verkoop van aardgas. De TU Delft en de Universiteit van Amsterdam worden rijkelijk bedeeld. Het Delfts Cluster dat onderzoek doet naar grond-, weg- en waterbouw krijgt 42 miljoen voor de komende vier jaar. Het Wetenschap- en Technologiecentrum Watergraafsmeer kan dertig miljoen verwachten. Met dit geld moet een soort silicon valley in Amsterdam-Zuidoost van de grond komen
    Zowel de Delftse civieltechnici als de Amsterdamse informatietechnologen hadden tientallen miljoenen meer gevraagd. Toch zijn we niet ontevreden, zegt een woordvoerder van het Delfts Cluster
    Verder trekt het kabinet maar liefst 142 miljoen uit voor het zogenaamde gigaport-project. Met dat geld moet Nederland een hoogwaardig elektronisch research-netwerk krijgen, zoals Internet-2 in de Verenigde Staten. Het universitaire netwerk van Surfnet gaat de basis vormen van het onderzoeksnetwerk
    De rijksbijdrage aan het netwerk is hoger dan verwacht. In het regeerakkoord was nog sprake van 95 miljoen. Het kabinet vindt dit erg belangrijk voor de economische ontwikkeling van Nederland, verklaart een projectleider bij het ministerie van Economische Zaken (EZ)
    Met de miljoenen worden de Internetverbindingen met het buitenland sterk verbeterd, met name naar de VS. De totale internationale capaciteit van Surfnet is nu zo'n 622 megabit. Over vier jaar moet dat 80 gigabit bedragen. Ook moeten allerlei geavanceerde Internettoepassingen van de grond komen, zoals teleleren en het opereren van een patient op afstand via muis en computer
    Tot nu toe was Surfnet alleen bedoeld voor onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Vanwege de forse overheidssubsidie mag ook het bedrijfsleven gebruik gaan maken van het netwerk. Maar het is niet bedoeld voor hun commerciele verkeer, zegt de zegsman van EZ er uitdrukkelijk bij. (HOP)
    Geen effect blokrooster op studietempo

    De invoering van het nieuwe blokkenrooster heeft geen effect gehad op het studierendement van de LUW. Net als het studiejaar ervoor haalde 43 procent van de eerstejaars studenten afgelopen studiejaar hun propedeusediploma in een jaar. Ook het aantal studiepunten dat studenten behaalden, veranderde nauwelijks. Dat blijkt uit berekeningen van de afdeling Onderwijs- en onderzoeksbeleid
    Vorig jaar voerde de LUW een nieuw rooster in om het rendement van de opleidingen te verhogen. Het aantal herkansingen werd teruggebracht van twee naar een examen per jaar en de trimesterindeling van het collegejaar is vervangen door vijf onderwijsblokken. Vermindering van het aantal herkansingen zou studenten ertoe moeten aanzetten op zich serieuzer voor te bereiden op tentamens. (KVe)

  • Re:ageer