Wetenschap - 10 september 1998

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Bezuinigingen van LUW stagneren
De LUW haalt de voor dit jaar geplande bezuinigingen waarschijnlijk niet. Daardoor blijft het bedrijfsresultaat over 1998 achter bij de begroting. De afdeling Financiele en economische zaken (FEZ) verwacht nu een winst van 4,5 miljoen gulden, terwijl 9 miljoen was begroot. Dat zegt het hoofd van de afdeling, drs Paul van Vliet, naar aanleiding van de financiele rapportage van het eerste half jaar van 1998
In de eerste zes maanden van 1998 behaalde de universiteit een winst van 2,3 miljoen. De omzet van de derde geldstroom lag met 41,3 miljoen twee miljoen lager dan vorig jaar, maar de winst die de universiteit op de derde geldstroom heeft behaald is gelijk gebleven. De winst is nodig om de negatieve bedrijfsreserve aan te vullen
Dat de bezuinigingsoperatie vanwege het Masterplan dit jaar achterblijft bij de prognose, is ook te zien aan de grootte van het personeelsbestand. Dat is al een jaar stabiel. Van Vliet denkt dat overtollig personeel dat gebruik kon maken van regelingen als de vervroegde VUT, inmiddels weg is. Voor het overige personeel zijn reorganisaties nodig en die kosten veel tijd. Omdat het bestuur inmiddels enkele reorganisatieplannen heeft ingediend bij de vakbonden, verwacht Van Vliet dat er binnenkort weer schot komt in de bezuinigingen
De verwachtingen op basis van de halfjaarcijfers contrasteren sterk met de prognoses die FEZ eerder dit jaar maakte op basis van verwachtingen van de departementen. Die voorspelden na de eerste vier maanden van 1998 een financieel tekort van bijna vijftien miljoen gulden. Ook vorig jaar waren de prognoses van de departementen onnodig somber. De departementen verwachtten toen een verlies van tien miljoen. Uiteindelijk maakte de universiteit in 1997 een winst van 4,8 miljoen. (KVe)
CPRO maakt fructaanbiet uit suikerbiet en aardpeer
Het CPRO-DLO is erin geslaagd een fructaanbiet te maken, door genen voor de productie van fructaan uit de aardpeer over te plaatsen naar de suikerbiet. Dat blijkt uit publicaties van het CPRO-DLO in Nature Biotechnology en Plant Journal
De onderzoekers isoleerden in de aardpeer de genen die zorgen voor de productie van fructanen en brachten een daarvan in in het DNA van de suikerbiet. Hiervoor gebruikten ze een methode die op het CPRO is ontwikkeld voor de genetische modificatie van suikerbieten
Het ingebouwde gen zorgt ervoor dat de sacharose die normaliter in de biet wordt gevormd, wordt opgeknipt. Het resultaat is glucose en fructaan
Fructaan is, afhankelijk van de lengte van de keten, voor verschillende doeleinden te gebruiken. Is de keten heel kort, dan kan fructaan dienst doen als zoetstof met een lage calorische waarde. Een langere keten is geschikt als vetvervanger of als voedingssupplement voor de bevordering van de groei van de darmflora. Ook kan fructaan dienst doen bij het coaten van medicijnen die pas in de darmen vrij mogen komen of als waterontharder voor de wasmiddelenindustrie
Ook glucose kan is als product uit de biet te winnen. Zo bestaat er stroop die alleen uit glucose bestaat
De fructaanbiet is slechts een prototype dat in de kas is opgekweekt. De biet was nog niet helemaal volgroeid, maar omdat zij uit de pot groeide moest zij geoogst worden. Bij dit exemplaar bleek het fructaangehalte zes procent te zijn. Ter vergelijking: cichorei, dat wordt geteeld voor de productie van fructaan, bevat zo'n vijftien procent fructaan. Het CPRO verwacht echter dat het fructaangehalte van de biet onder veldomstandigheden hoger zal uitvallen omdat bieten juist in de laatste periode van het seizoen veel suikers aanmaken
Of het instituut verder gaat met de ontwikkeling van de fructaanbiet is nog niet bekend. De toegepaste methode is bij alle andere gewassen bruikbaar en kan bijdragen aan de productie van commercieel interessante stoffen als olie en koolhydraten. De interesse van de chemische, de farmaceutische of de voedingsmiddelenindustrie bepaalt waar het CPRO nu mee verder gaat. (LeNo)
Irrigatieprojecten Bangladesh maken vrouwen mondiger
Deelname aan irrigatieprojecten heeft vrouwen in Bangladesh mondiger gemaakt. Het beheer van een pomp en de verkoop van water geeft vrouwen status en hun zelfvertrouwen neemt toe. De sociale positie van vrouwen in irrigatiegroepen is hierdoor duidelijk verbeterd. De vrouwen zagen hun inkomen echter niet toenemen, want de meeste pompen draaien met verlies. Dat staat in het proefschrift van ir Barbara van Koppen, die 8 september promoveerde op een onderzoek naar de effecten van irrigatieprojecten op de armste bevolkingsgroepen
Van Koppen betwist niet dat toegang tot geirrigeerd land een belangrijke bijdrage kan leveren aan het verbeteren van het inkomen van de armste bevolkingsgroepen. Bij het bereiken van die groepen zijn in het verleden veel fouten gemaakt. Volgens Van Koppen zien ontwikkelingsorganisaties landbouw nog te vaak als een familieactiviteit en wordt te weinig rekening gehouden met verschillen in grondgebruiksrechten voor mannen en vrouwen. Hierdoor staan projecten vaak haaks op de bestaande sociale situatie
Zo zijn in Burkina Faso in de jaren tachtig veel vrouwen grondrechten kwijtgeraakt aan mannen. Geirrigeerde rijstvelden werden in het verleden vooral verdeeld onder de mannelijke hoofden van het huishouden, hoewel de rijstteelt traditioneel een vrouwenactiviteit was. In Bangladesh is de situatie tegengesteld. Hoewel de landbouw traditioneel een mannentaak is, zijn vrouwen juist oververtegenwoordigd in irrigatiegroepen
Volgens Van Koppen moeten ontwikkelingsorganisaties er meer rekening mee houden dat huishoudens in ontwikkelingslanden uit verschillende productie-eenheden bestaan. (LKe)
Nieuwsfoto, Botte bijl

Koeienstal live op Internet

Een Internetprimeur voor de veehouders Jan en Maaike Huijgen uit Bunschoten. Het herkauwen van hun zoogkoeien zal binnen een half jaar voor een wereldwijd publiek te volgen zijn via een zogenaamde livecam op Internet
De livecam maakt deel uit van een educatief agrotoeristisch project van de Huijgens. We willen niet alleen maar boer zijn, zegt Maaike Huijgen. De Huijgens organiseren nu al excursies op hun ecologische bedrijf met dertig zoogkoeien en een hoogstamfruitboomgaard. Ze hopen dat de Internetsite dienst gaat doen als discussieforum over plattelandsvernieuwing
Opvallend is dat de provincie Utrecht het project in het kader van plattelandsvernieuwing en nieuwe media stimuleert met een eenmalige subsidie van dertigduizend gulden, voor het opzetten van de website en de aanleg van ISDN-lijnen. (MWo)
Universitaire sites saai

Het duurt eindeloos voordat redelijk moderne computers de programma's hebben gedownload, het lukt niet om sites op diskette te krijgen om ze off-line te bekijken en als dat lukt, moet de computer voor elk plaatje alsnog inbellen om het op te halen. Wetenschapsjournalist Herbert Blankesteijn heeft het allemaal gezien, meegemaakt en gehoord en trakteerde op 2 september de bezoekers bij de uitreiking van de Gouden Muis op een tocht langs de pijnpunten. Hij vindt de genomineerde sites van de LUW voor de Gouden Muis een tikkie braaf en een beetje saai, maar dat is juist goed
Het grootste probleem met websites is volgens Blankesteijn de bemoeienis van vormgevers met Internet. De beste websites worden gemaakt door mensen die het naast hun werk erbij doen; door mensen die het om de informatie te doen is, niet om kleuren, plaatjes en knipperende berichten. (PvdW)
Nederlandse overheid haalt milieudoelen niet
In Nederland wordt aan de meeste milieukwaliteitsnormen niet voldaan en de overheid slaagt er niet in de gestelde milieudoelen betreffende CO2-emissie, verzuring en vermesting te halen. Dat blijkt uit de Milieubalans 1998 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
De lucht blijkt vooral vervuild te zijn door fijn stof, ozon en stikstof. De concentraties hiervan zijn zo hoog dat ze gevaar opleveren voor de volksgezondheid en ecosystemen kunnen aantasten. Sinds 1992 nemen de stofconcentraties niet meer af, waardoor normoverschrijdingen voortduren. De emissie van stikstofoxiden door personenauto's neemt de laatste jaren enkele procenten per jaar af, maar dit heeft nauwelijks effect: de stikstofconcentratie in de lucht blijft toenemen als gevolg van emissie door landbouw en verkeer. De emissie van CO2 is tussen 1990 en 1997 met elf procent toegenomen en zal de komende jaren verder toenemen. De beoogde reductie in CO2-emissie van drie procent tussen 1990 en 2000 wordt daarom niet gehaald
De bodem- en grondwatervervuiling wordt vooral veroorzaakt door het gebruik van kunstmest en dierlijke mest in de landbouw. Voor stikstof, fosfor en vele zware metalen is de bodembelasting via mest nog zo hoog dat accumulatie in de bodem op veel plaatsen doorgaat. Via de bodem bereiken de verontreinigingen het grondwater, dat hierdoor op grote schaal niet voldoet aan de EU-nitraatrichtlijn en andere kwaliteitsnormen. Door de geplande afname van het aantal varkens en melkkoeien zal de emissie van stikstof en fosfor naar de bodem de komende jaren met enkele procenten per jaar dalen. De doelstelling wordt echter lang niet gehaald. (HBo)
Onbezoldigd promovendus wint Europese prijs
Gerda Casimir, onbezoldigd promovendus bij Huishoudstudies, is tijdens de internationale telewerkconferentie van de Europese Commissie, op 3 september in Finland, onderscheiden met de Best Academic Paper Award. Casimir hield in Finland een presentatie over de invloed van telewerken op de arbeidsverdeling van gezinnen. De andere sprekers hadden het over de invloed van telewerken op de werkplek; ik was de enige die het over het thuisfront had, stelt de promovendus
Casimir is een van de vrouwen aan de LUW die sinds 1995 zonder salaris aan hun promotie werken in het kader van een regeling voor onbezoldigd promoveren. Ze hoopt haar dissertatie in 2000 af te ronden. Ze is apetrots dat ze een prijs in de wacht heeft gesleept op een internationale conferentie
Op basis van theoretische inzichten en case studies komt Casimir tot de conclusie dat de telewerker baat heeft bij (gedeeltelijk) thuis werken voor de zaak, omdat hij meer flexibiliteit en tijd krijgt om professionele en huishoudelijke taken te combineren. (ASi)
Hoofd Unifarm verlaat LUW
Rinus van de Waart, hoofd van Unifarm, vertrekt per 1 januari uit Wageningen. Hij wordt algemeen directeur bij de zusterbedrijven Nijssen koeling en Technologics in Leiden
Van de Waart is sinds het ontstaan van het proefcentrum Unifarm in 1994 bij het bedrijf betrokken. De Universitaire Faciliteiten voor Agrarisch Research en Management ontstonden na een samenvoeging van de proefboerderijen, de kassen en de klimaatruimtes van verschillende vakgroepen van de Landbouwuniversiteit
Van de Waart (47) was door zijn functie bekend bij de snelgroeiende Leidense bedrijven, waarvan de huidige directeur een stapje opzij wil doen. Vanwege zijn managementkwaliteiten leek Van de Waart de Leidenaars een goede kandidaat. De functie is een verdere stap in zijn carriere. Hij noemt het ondernemerschap een kinderdroom. Deze functie geeft me veel zelfstandigheid, het commerciele trekt me aan en natuurlijk zijn de betere arbeidsvoorwaarden aardig meegenomen.
Hoogleraar-directeur Evert Jacobsen van het departement Plantenwetenschappen, waaronder Unifarm valt, de raad van bestuur van de LUW en de staf van Unifarm gaan de komende tijd op zoek naar een opvolger. (PvdW)
Gezondheidsleer krijgt miljoen van Amerikaans instituut
De leerstoelgroep Gezondheidsleer heeft een miljoen gulden gekregen voor een onderzoek naar persoonlijke blootstelling aan fijn stof en naar de luchtverontreiniging bij proefpersonen in huis
Gezondheidsleer gaat een honderdtal proefpersonen in Amsterdam en Helsinki onderzoeken. Het project wordt gefinancierd door het Amerikaanse Health Effects Institute, een onafhankelijk instituut dat wordt gefinancierd door de Environmental Protection Agency en de automobielindustrie
De omvangrijke onderzoeksopdracht is volgens prof. dr ir Bert Brunekreef voortgekomen uit het promotie-onderzoek van ir Nicole Janssen, die op 18 september hoopt te promoveren. Janssen bepaalde de persoonlijke blootstelling van proefpersonen, gemeten via een speciaal rugzakje dat 37 volwassen en 45 schoolkinderen de hele dag bij zich droegen. In zo'n rugzakje of tas zit een pompje dat lucht aanzuigt en stofdeeltjes op een filter verzamelt. Alleen stofdeeltjes kleiner dan tien micrometer worden zo verzameld
De variatie in deze dagelijkse persoonlijke blootstelling vergeleek ze vervolgens met de variatie in de concentratie fijne stofdeeltjes in de buitenlucht. En dat bleek goed overeen te komen. Dit is interessant om te weten, omdat mensen veel meer tijd binnen doorbrengen dan buiten. Er waren twijfels of de verbanden tussen buitenluchtverontreiniging en gezondheid wel op waarheid konden berusten, aldus Brunekreef. In epidemiologische onderzoeken wordt namelijk al jaren de buitenluchtconcentratie stof als maat genomen voor de persoonlijke blootstelling
Het nieuwe onderzoeksproject richt zich op ouderen. Ouderen zitten veel binnen en het is de vraag of je ook voor hen de buitenluchtconcentratie als maat kunt nemen voor de blootstelling aan fijne stofdeeltjes. De onderzoekers gaan de gegevens van dit project koppelen aan gegevens die ze voor een Europees project verzamelen. Daar gaat het om gedetailleerde metingen van de verontreiniging buitenshuis en de gezondheid van hart- en luchtwegen van de proefpersonen. (MS)
Universiteiten zoeken heil bij bedrijfsleven
Voor studenten is de toekomst rooskleurig: ze hebben de banen straks voor het uitkiezen. Maar de universiteiten, die hen moeten klaarstomen voor de krappe arbeidsmarkt, klagen luidkeels. Ze moeten opnieuw bezuinigen. Dat lot drijft hen in de armen van het bedrijfsleven
Universiteiten verkopen zich slecht, zei collegevoorzitter Yvonne van Rooy bij de opening van het academisch jaar van de Tilburgse universiteit. Terwijl het aantal personeelsleden is gehalveerd, studeren er tegenwoordig vier keer zoveel studenten af als in 1970, zijn de kosten per diploma met veertig procent gedaald en worden drie maal zoveel dissertaties geschreven. Een prestatie, aldus Van Rooy, waar menig bedrijf jaloers op zou zijn
Maar politiek Den Haag heeft er geen weet van. Nog altijd beschouwen politici universiteiten als dure instituten, waar mensen in hun ivoren toren werk verrichten met weinig maatschappelijke relevantie. Zo verklaart althans Van Rooy dat Paars-II in het regeerakkoord slechts tien regels wijdt aan het hoger onderwijs
Die tien regels zijn als een koude douche. Want Paars-II belooft investeringen in de kenniseconomie, maar wil toch dat de universiteiten opnieuw bezuinigen, ditmaal zo'n driehonderd miljoen gulden. Het is tekenend voor de desinteresse van de overheid voor het hoger onderwijs, zei collegevoorzitter Karl Dittrich van de Universiteit Maastricht
Topman Rien Meijerink van de vereniging van universiteiten, de VSNU, noemde het financiele perspectief beschamend. De aanhoudende schaarste aan geld, zei hij als gastspreker in Maastricht, dwingt universiteiten verder de markt op. En dat betekent meer postdoctorale cursussen in opdracht van het bedrijfsleven, meer contractonderzoek en meer strategische allianties met bedrijven. Nu al vergaren universiteiten op deze manier ruim een kwart van hun inkomsten, aldus Meijerink
Een overheid die steeds minder geld uittrekt voor het hoger onderwijs, zo vinden alle universiteiten, moet het hoger onderwijs meer vrijheid geven. En dat betekent behalve minder regels ook minder bemoeizucht, zei vice-voorzitter Donner van de Vrije Universiteit
Rector-magnificus Frans van Vught van de Universiteit Twente vestigt zijn hoop op Hermans, de nieuwe minister. Die heeft volgens hem al laten weten radicaal te willen breken met de regeldrift van zijn voorganger. Vorige week zei de Utrechtse voorzitter Veldhuis ook dat er met de komst van Hermans hopelijk licht aan het einde van de tunnel is gekomen. Nog even de tanden op elkaar om die driehonderd miljoen te bezuinigen, zo luidde diens verhaal, daarna breken betere tijden aan
Leiden wil zich niet langer afhankelijk opstellen van de overheid. Uit onvrede met de Haagse bemoeizucht heet de instelling voortaan Universiteit Leiden. Het voorvoegsel Rijks, dat de naam ruim honderd jaar siert, heeft bestuurder Vredevoogd geschrapt. Ons gevoel van verbondenheid met de overheid is er sinds 1876 niet bepaald op vooruit gegaan, zei hij als verklaring. (HOP)
Blom: Onderwijstak van WUR mist gezamenlijke doelstelling

Om de positie van Wageningen als studentenstad te verstevigen, zou het Wageningen Universiteit en Researchcentrum zich een gezamenlijk onderwijsdoel moeten stellen. Momenteel richten de afzonderlijke onderdelen zich te veel op interne processen. Dat zei Robert Blom, voormalig directeur Infrastructurele Voorzieningen, in een interview met het Gelders Dagblad naar aanleiding van zijn vertrek bij de LUW
Het zou een kwantitatieve doelstelling kunnen zijn: We stellen ons tot doel in 1999 en 2000 minimaal duizend eerstejaars aan te trekken. Een groter aantal studenten zou de positie van de LUW in nationaal en internationaal opzicht verstevigen, stelt Blom in een toelichting op het interview. Als Internetuniversiteit loopt Wageningen de kans een doorgeefluik van informatie voor studenten te worden. In dat geval wordt de LUW een dependance van Nijmegen of Utrecht, al naar gelang waar de informatie vandaan komt. Een groter aantal studenten geeft de LUW een duidelijker imago
Het is voor studenten aantrekkelijk om naar Wageningen te komen. Wageningen zit op een infrastructurele goudmijn, die veel mogelijkheden biedt op het gebied van teleleren met behulp van multimedia en het Internet. Dit zou duidelijker naar voor moeten komen in de voorlichting voor aanstaande studenten. (PvdW)
Te veel bacterien bij aardappelverwerkers
Hergebruik van proceswater in de aardappelverwerkende industrie veroorzaakt longproblemen bij de werknemers. Het hergebruik verhoogt de hoeveelheid bacterien, waaronder endotoxine, die ontstekingsreacties veroorzaken in de luchtwegen. Dat concludeert Jan-Paul Zock, die op 9 september promoveerde, in zijn onderzoek naar de blootstelling aan stof in de aardappelverwerkende industrie
Werknemers in de aardappelverwerkende industrie klagen al lang over problemen met longen en luchtwegen. Het gaat dan om kortademigheid en druk op de borst, soms vergezeld van pijn in de spieren en ziekte. De klachten komen voornamelijk voor tijdens het werk, aan het begin van het verwerkingsproces in augustus. Meestal verdwijnen de klachten na een aantal weken
Uit het onderzoek bleek dat werknemers die blootgesteld waren aan hoge concentraties endotoxines een slechtere longfunctie hadden dan werknemers met een lagere blootstelling. Dit verschil was het grootst op de eerste werkdag na drie vrije dagen. Naast de endotoxineblootstelling vond Zock op een aantal afdelingen ook een te hoog hinderlijk-stofgehalte
Zocks onderzoek werd bemoeilijkt doordat werknemers die langer dan vijf jaar op de fabriek werkten minder last hadden van klachten en ook een betere longfunctie hadden. Dit wijst erop dat juist gezondere werknemers op de fabriek blijven werken. (LeNo)

Re:ageer