Wetenschap - 18 juni 1998

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Genenbank bron voor biologische landbouw
Voor het eerst gaat een aantal organisaties onderzoeken of materiaal uit de Wageningse genenbank geschikt is voor gebruik in de biologische landbouw. De stichting Zeeuwse Vlegel, het Louis Bolk Instituut en Vitalis Biologische Zaden werken hierbij samen met de genenbank van het Centrum voor Plantenveredelings- en Reproductieonderzoek (CPRO-DLO) in een projectgroep die op 28 mei werd opgericht
Het doel van de groep is om rassen te vinden die zonder biologische bestrijdingsmiddelen en kunstmest te telen zijn. Daar zijn er steeds minder van, vertelt Joost Jongerden van de leerstoelgroep Technologie en Agrarische Ontwikkeling van de LUW. De Zeeuwse Vlegel bijvoorbeeld heeft steeds meer moeite gewassen te vinden die geschikt zijn voor het maken van ambachtelijk brood en bier van milieuvriendelijk geteelde tarwe. Dit komt omdat voor boeren en tuinders uit de gangbare landbouw vooral een grote opbrengst interessant is, en in mindere mate eigenschappen als bakkwaliteit en resistentie. Dan verdwijnen die rassen uit de handel.
Op 28 mei organiseerde Technologie en Agrarische Ontwikkeling een workshop in het kader van het project Werken aan Agrobiodiversiteit. Dit project wil de diversiteit binnen de landbouw bevorderen en tegenwicht bieden aan de gangbare uniforme landbouw. Op de workshop vormden de genenbank, de Zeeuwse Vlegel, Vitalis Biologische zaden en het Louis Bolk Instituut een projectgroep. In een intentieverklaring melden zij dat ze geschikt uitgangsmateriaal gaan zoeken in de genenbank en veredelaars en boeren zoeken die met de zaden gaan experimenteren. Ze zijn nog op zoek naar financiers. (MBe)
Kritische Permagoongroepen gaan samen in Other Wise
Drie van de zeven kritische groepen uit het overkoepelend orgaan Permagoon gaan de banden nog strakker aanhalen door te fuseren. Het gaat om het Alternatief Kollektief voor Onderwijs en Ontwikkeling (IK), de stichting Themagroep Onderontwikkeling (TEGON) en de Werkgroep Milieu en Derde wereld (WMD). Zij gaan vanaf januari 1999 verder onder de naam Other Wise
We zitten gewoon heel erg op een lijn, stelt IK-voorzitter Wilbur Perlot. We merkten ook dat het voor studenten en medewerkers aan de LUW lastig was de groepen uit elkaar te houden.
De vrijwilligers in de groepen houden zich bezig met kennisoverdracht, meningsvorming en onderzoek op het gebied van de ontwikkelingsproblematiek en het onderwijs. Er zijn steeds minder mensen die tijd hebben om langdurig mee te werken. Daardoor ligt het voortbestaan van de groep meer en meer in handen van de betaalde kracht, de coordinator. De drie coordinatoren gaan nu samenwerken om het voortbestaan te verzekeren, aldus Perlot
De groepen verwachten efficienter te kunnen werken en meer tijd en energie te kunnen steken in het kritisch volgen van het LUW-onderzoek en onderwijs en het organiseren van discussiegroepen, symposia en workshops
Vorige week werden de plannen voorgelegd aan mr Hans Verver, die als directeur Onderwijs, Onderzoek en Studentenzaken fungeert als contactpersoon tussen de Permagoongroepen en subsidieverlener LUW. We wilden weten hoe de reacties op het hoofdgebouw zijn, voordat we verder gaan. Verver was zeer positief.
In het verleden werd ook gedacht aan een fusie tussen alle zeven kritische groepen binnen Permagoon. De vier andere groepen bleken te veel te verschillen in doelgroep en werkwijze om dat idee door te zetten. Of er fusieplannen bestaan bij de Boerengroep, de Themagroep Landbouw-Milieu, de werkgroep Vrouwen in Landbouw en de Themagroep Regionale Ontwikkeling kan Perlot niet zeggen. Bij deze groepen was niemand bereikbaar voor commentaar. (MBe)
Bossen lijken broeikaseffect te bufferen
Er zijn aanwijzingen dat bossen in het zuiden van Noorwegen meer CO2 opslaan dan nu als de aarde opwarmt en de concentratie kooldioxide in de lucht toeneemt. Daardoor kunnen de bossen een bufferende werking hebben op het broeikaseffect. Dit stelt ir Paul Verburg, die op 22 juni hoopt te promoveren bij Nico van Breemen, de hoogleraar Bodemvorming en oecopedologie
Verburg deed onderzoek in het kader van het Climate Change Experiment (CLIMEX), een internationaal project waarin beboste stroomgebieden op kunstmatige wijze worden blootgesteld aan verhoogde temperaturen en CO2-concentraties. Hiermee worden toekomstige atmosferische condities gesimuleerd
In een bos op een granietplateau in het zuiden van Noorwegen plaatste Verburg struikheide in een kas waarin de CO2-concentratie met vijftig procent was verhoogd. Na een aantal maanden bleek dat de heide meer koolstof uit de lucht opnam en er meer koolstof in de bodem achterbleef dan onder normale CO2-concentraties. Dit betekent volgens Verburg dat de heide fungeert als een opslagplaats voor CO2. Computersimulaties lieten zien dat de totale hoeveelheid koolstof in het bos over een tijdsperiode van vijftig jaar toeneemt met 25 procent. Deze toename doet zich voor bij zowel een geleidelijke als een plotselinge verhoging van de temperatuur en de CO2-concentratie
De opslag van CO2 in het Noorse bos kan in principe het broeikaseffect afzwakken, maar Verburg plaatst hier wel enkele kanttekeningen bij. Veranderingen in de vegetatie kunnen dit effect namelijk teniet doen. Plantensoorten die relatief veel CO2 vastleggen, zoals veenmossen, kunnen verdrongen worden door andere soorten die beter gedijen onder hogere temperaturen maar minder CO2 vastleggen. Daarnaast is nog maar voor een klein deel van de ecosystemen op aarde vastgesteld dat ze fungeren als CO2-opslagplaats en blijken sommige ecosystemen, zoals arctische toendra's in Canada, juist netto CO2 uit te stoten in de atmosfeer. Het voorspellen van wereldwijde CO2-niveaus en veranderingen in het broeikaseffect is dus uiterst lastig. (HBou)
Keygene groeit uit zijn jasje
Minister Hans Wijers opende op 10 juni de nieuwbouw van biotech-bedrijf Keygene in Wageningen. Wat negen jaar geleden begon met vijftien onderzoekers in het Ital-gebouw in Wageningen, is uitgegroeid tot een leidende firma op het gebied van DNA-merkertechnologie
Het bedrijf heeft inmiddels zeventig onderzoekers in dienst en draait een jaaromzet van twaalf miljoen gulden, stelt directeur dr Mark Vaeck. Nog slechts de helft van het onderzoek wordt uitgevoerd voor de vijf Nederlandse veredelingsbedrijven, tevens de aandeelhouders, die Keygene oprichtten
Het bedrijf krijgt klanten van gans de wereld, stelt de uit Brussel afkomstige Vaeck. Keygene heeft een interessant netwerk opgebouwd waarmee de aandeelhouders kunnen samenwerken bij grote onderzoeksprogramma's. Ze vormen bijvoorbeeld consortia met buitenlandse partners om het kostbare genoomonderzoek aan de tomaat, mais en tarwe te kunnen financieren
Keygene is eigenaar van de AFLP-techniek, een genetische screeningstechniek om na te gaan of gekruiste planten de gewenste eigenschappen bezitten en welke verwantschap verschillende varieteiten van een ras hebben. Door de verdere ontwikkeling van de AFLP-techniek kan Keygene sinds enkele jaren ook nagaan hoe de genen tot expressie komen na genetische modificatie. Dit is veel complexer dan genetische screening, stelt onderzoeksdirecteur dr Pieter Vos. Niet een gen, maar een setje van genen is verantwoordelijk voor de functies van een plant. Je moet dus ook nagaan hoe de genen op elkaar inwerken.
Deze nieuwe toepassing is zeer geschikt om de agrotechnologische bedrijven te ondersteunen bij de nieuwe generatie biotech-producten, stelt Vaeck. De eerste generatie producten, waarbij de industrie resistenties inbouwde tegen herbicides, ziekten en plagen, heeft haar waarde bewezen. De volgende generatie producten gaat om output-trades: de eigenschappen van een gewas worden aangepast om het geschikt te maken voor specifieke toepassingen in de voedingsindustrie. Daarbij gaat het om multigene kenmerken, stelt Vaeck
Keygene heeft tot nu toe binnen Wageningen weinig samengewerkt met de LUW en DLO. Dat kan komen omdat Keygene is gestart in een totaal nieuw onderzoeksgebied en zijn tijd vooruit was, stelt Vaeck. Bovendien zeggen universiteiten en instituten al gauw: geef ons het geld maar, we zoeken het wel uit. Zo werken wij niet. Beide partners moeten geld inbrengen en van elkaar willen leren. Standplaats Wageningen is voor Keygene vooral van belang omdat het gemakkelijk toegang heeft tot afgestudeerden. Dan gaat het om moleculair biologen en, in mindere mate, informatici. Keygene groeit de komende paar jaar verder tot een bedrijf met zo'n honderd medewerkers. (ASi)
Studentenraad wijst studentenstatuut af

De studentenraad heeft op 16 juni niet ingestemd met het nieuwe studentenstatuut. In het statuut wordt onder andere bepaald welke studiekosten voor rekening van de universiteit zijn en welke voor de student. De studentenraad was geirriteerd, omdat de raad van bestuur nog geen regels had opgesteld over hoe de universiteit de vergoeding van bijvoorbeeld veiligheidskleding en excursies gaat regelen. De universiteitsraad had vorig jaar om deze regels gevraagd
Rector prof. dr Cees Karssen heeft beloofd zo snel mogelijk met een reglement te komen, zodat de studentenraad nog voor de zomervakantie zijn goedkeuring kan verlenen aan het statuut en het in de studiegids kan worden afgedrukt. (KVe)
KCW nu officieel Wageningen URC

De raad van bestuur heeft besloten het fusieproduct van LUW en DLO, Kenniscentrum Wageningen, om te dopen in Wageningen Universiteit en Research Centrum. Het bestuur hanteert als afkorting Wageningen URC, omdat WURC vervelend op de tong ligt. (ASi)
Concurrentie malariaparasieten is vervelend voor gastheer
Een besmetting met een mengsel van genetisch iets verschillende malariaparasieten is voor een gastheer vervelender dan een besmetting met een genetische varieteit van de malariaparasiet. De genetisch iets verschillende malariaparasieten maken door hun concurrentie niet elkaar, maar de gastheer het leven zuur. Dat bleek uit de lezing van dr Andrew Read van de University of Edinburgh op het symposium Advances in molecular ecology op 12 juni, georganiseerd door het Centrum voor Oecologie Wageningen
Als een muis met twee genetisch sterk op elkaar lijkende knaagdiermalariaparasieten wordt besmet, vermenigvuldigen beide parasieten zich in de rode bloedlichaampjes. Read liet een mug de muis prikken en bekeek met moleculair-biologische technieken hoeveel nakomelingen van elk van de parasieten in de darm van de malariamug terecht waren gekomen en dus weer beschikbaar waren voor een nieuwe besmetting. Dat waren er van beide parasieten meer dan wanneer de muis slechts met een genetische varieteit van de parasiet besmet zou zijn geweest. Een malariaparasiet doet het waarschijnlijk het best als een genetisch net iets andere malariaparasiet die de muis kort daarvoor besmette, het afweersysteem afleidt. Die eerste parasiet heeft daardoor bovendien niet minder overlevingskans dan wanneer hij alleen zou zijn
Reads experimenten met gebruik van moleculair-biologische technieken laten zien dat de populatiedynamica van malariaparasieten anders in elkaar zit dan lang werd gedacht. Ook de andere lezingen op het symposium laten volgens prof. dr Rolf Hoekstra, organisator van het symposium en hoogleraar populatie- en kwantitatieve genetica, zien dat het gebruik van moleculair-biologische technieken een verdieping van het ecologisch onderzoek mogelijk heeft gemaakt. Het gebruik van moleculair-biologische technieken in de ecologie is zich de laatste tien jaar dan ook aan het verspreiden
Behalve meer inzicht in populatiedynamica levert moleculair-ecologisch onderzoek ook meer inzicht op in de ecologische geschiedenis. Zo presenteerde drs Barbara van Dam van het Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek (IBN-DLO) onderzoek naar de genetische diversiteit in Europese eiken. Daarmee wordt het mogelijk te achterhalen hoe eiken in de loop der tijd over heel Europa verspreid zijn. Ze vertelde dat er waarschijnlijk drie plaatsen zijn van waaruit de eik Europa heeft gekoloniseerd: het zuiden van Spanje, Italie en de Balkan. Op een kaart liet ze de verspreidingspatronen zien. (MS)
Reorganisatie bestuurscentra LUW en DLO laat op zich wachten
Tijdens de voorlichtingsbijeenkomst voor medewerkers van het bestuurscentrum van de LUW op 15 juni werd duidelijk dat de aangekondigde reorganisatie nog even op zich laat wachten. De projectleider van het stafbureau, dr ir Peter Booman, legde uit dat het streven naar een efficiente professionele ondersteunende organisatie het hoofddoel vormt van de hele operatie. Daarbij zal worden nagegaan welke taken gedecentraliseerd moeten en kunnen worden, waarbij efficiencywinst een centrale doelstelling moet zijn
De vier centrale verandermanagers zullen tevens nagaan welke beheerstaken kunnen worden uitbesteed. Als het efficienter en goedkoper is en als de dienstverlening er niet onder lijdt, zal dat zeker gebeuren. Uiteraard, zo hield Booman zijn gehoor voor, zal de rechtspositie van het personeel zoveel mogelijk worden gerespecteerd. Dat er uiteindelijk veel minder mensen op het centrale hoofdkantoor van Wageningen URC zullen werken, staat echter als een paal boven water
Op vragen vanuit de zaal of de verandermanagers zich niet te veel laten leiden door de structuur van DLO, die op een aantal terreinen wezenlijk verschilt van die van de LUW, antwoordde Booman ontkennend. Onderwijsdirecteur prof. dr Speelman was heel duidelijk over de toekomst van de afdeling Onderwijs en studenten: er zal geen sprake van zijn dat al die taken worden gedecentraliseerd naar de departementen
Het totale reorganisatiepakket zal nog voor de zomer worden aangeboden aan de verschillende inspraak- en medezeggenschapsorganen, beloofde Booman. (SVk)
Biologische landbouw blijft gestaag groeien
De biologische landbouw groeit gestaag. Zo zijn in 1997 vijftig melkveehouders omgeschakeld. De Landbouwvoorlichting (DLV) heeft voor tachtig melkveebedrijven omschakelplannen gemaakt, zo blijkt uit de Eko-monitor, een blad met trends en ontwikkelingen in de biologische landbouw, uitgegeven door overkoepelende organisatie Biologica
Het aantal biologisch werkende melkveebedrijven lag in maart van dit jaar op 150. Dat is twintig meer dan aan het eind van 1997. De verwachting is dat dit aantal nog verder toeneemt tot 175 aan het eind van dit jaar. Voor zo'n dertig procent van de gangbare bedrijven is omschakeling mogelijk zonder veel bedrijfstechnische problemen
Het totaal aantal biologische bedrijven bedraagt op dit moment 868. Hiervan hebben er 161 de status biologisch nog niet volledig bereikt; ze zijn nog in omschakeling. Samen vertegenwoordigen de bedrijven 17.500 hectare, ofwel 0,97 procent van het totale landbouwareaal
Naast de productie is ook de afzet gestegen. Bij de natuurvoedingswinkels was de omzet in maart 1998 zeventien procent hoger dan een jaar eerder. Ook het aantal klanten is toegenomen, met zestien procent. Bij slager De Groene Weg is de vraag naar vlees in 1997 met een kwart gestegen. Dit vlees is ook bij supermarktketen Konmar te vinden. Bij de zuivel lijkt een toename op handen. Biologische zuivelverwerker Zuiver Zuivel onderhandelt met Campina Melkunie en Friesland Coberco over een gezamenlijke afzet. Zuiver Zuivel-directeur Jan Zomerdijk verwacht daarmee een toename van de afzet van 0,3 procent op dit moment tot 1,8 procent in 1999. Abonnementen vergroten de verkoop van aardappelen, groente en fruit. In 1997 hadden 25 duizend mensen een abonnement op een groentepakket; nu ligt dat aantal al boven de 35 duizend. (LeNo)
Invloed van studenten op opleiding komt niet uit de verf
Studenten hebben nauwelijks zeggenschap over hun eigen onderwijs. De MUB, de nieuwe wet op de universitaire bestuursstructuur, had hun invloed moeten vergroten, maar daar is nog weinig van terecht gekomen. Toch ziet minister Ritzen geen aanleiding de wet te veranderen
De medezeggenschap op het niveau van de opleiding dreigt tussen wal en schip te raken. Vooral studenten hebben het gevoel geen enkele formele invloed meer te hebben. Ze zijn afhankelijk van de goede wil van beroepsbestuurders. Dat schrijft de commissie-Datema, die van Ritzen moest nagaan hoe de invoering van de MUB verloopt
De commissie is niet zonder zorgen, schrijft ze in haar eindrapport. Bestuurders hebben wel oog voor de kansen die de wet biedt om als moderne managers op te treden, maar niet voor de vereiste medezeggenschap. Vooral onder het personeel heerst onwetendheid en onverschilligheid over de nieuwe wet. Het handjevol studenten dat wil meedoen in raden en commissies staat er daardoor alleen voor
De verhoudingen binnen de universiteit zijn gekanteld, merken Datema en de zijnen op. Tot voor kort moest een bestuur steun zoeken bij de raad die met hem meebestuurde. Sinds de invoering van de MUB overlegt een bestuur meer met andere bestuurders. Zo is er aan veel universiteiten een geregeld overleg tussen college van bestuur en faculteitsdecanen. Dat overleg heeft op papier geen bevoegdheden, maar kookt wel beslissingen voor. En studenten hebben daar part noch deel aan
Ritzen heeft altijd gezegd dat studenten over de universiteit als geheel inderdaad minder te zeggen moeten krijgen. Dat is niet erg, zei hij steeds, omdat ze tegelijk meer invloed krijgen op hun eigen opleiding. Datema sluit niet uit dat het nog goed komt met die zeggenschap op opleidingsniveau, maar stelt vast dat er op dit ogenblik nog niets van terecht komt. (HOP)
Twente werft het best meisjes voor techniek
De Universiteit Twente heeft samen met de Hogeschool Enschede de emancipatieprijs van minister Ritzen gewonnen. Universiteit en hogeschool worden daar samen een ton rijker van. Een zelfde bedrag gaat naar de Hogeschool van Utrecht
De emancipatieprijs is ingesteld als steun in de rug voor hogescholen en universiteiten die werk maken van de positie van vrouwen in het hoger onderwijs. De prijs - een ton voor een hogeschool en nog eens een ton voor een universiteit - wordt eens per drie jaar uitgereikt
Dit jaar konden universiteiten en hogescholen naar de prijs dingen met projecten die bedoeld zijn om vrouwen voor beta- en techniekstudies te werven. Onder de vijf genomineerden bevond zich overigens geen enkel betaproject
De Universiteit Twente krijgt de prijs voor het project Meten aan de mens, dat ze in de zogeheten Initiatiefgroep Meiden & Techniek samen met de Hogeschool Enschede heeft opgezet. De twee hebben een lespakket ontworpen voor het voortgezet onderwijs dat gaat over de toepassing van techniek in de medische wereld. Zo moeten meisjes voor techniek gewonnen worden
Minister Ritzen reikte de prijzen op 17 juni uit. De twee andere technische universiteiten visten achter het net. Delft en Eindhoven waren wel genomineerd voor de prijs, de laatste samen met de Fontys Hogescholen. (HOP)
Nieuwsfoto
Universiteiten nalatig met steun aan vertraagde studenten
Geen enkele universiteit voldoet aan de wettelijke regels voor financiele steun aan studenten met studievertraging. Ook de meeste hogescholen geven nog steeds te weinig steun. Dat is de conclusie van een nog niet gepubliceerd onderzoek van de Onderwijsinspectie
Het gaat om steun voor studenten die buiten hun schuld de prestatienorm missen. Dat kan door ziekte of bestuurswerk zijn, maar ook door onnodige hindernissen in het onderwijs. In een zogeheten afstudeerregeling moet elke universiteit en hogeschool uitwerken onder welke voorwaarden vertraagde studenten geld krijgen
Slechts elf procent van alle instellingen heeft een regeling die aan alle eisen voldoet, concludeert de inspectie. Dat is uit betrouwbare bronnen vernomen. Een kwart van de regelingen kan slechts na de nodige aanpassingen door de beugel. De rest, 64 procent, wordt door de inspectie simpelweg afgekeurd
De hogeschoolregelingen zijn vaak beter dan die van de universiteiten. Geen enkele universiteit kan de toets der kritiek geheel doorstaan, en slechts een heeft een regeling die min of meer voldoet. De andere twaalf universiteiten moeten van de inspectie hun werk grondig overdoen
Een jaar geleden al kwam een commissie van de studentenbonden ISO en LSVb tot de conclusie dat geen enkele hogeschool of universiteit een juridisch waterdichte afstudeerregeling had. Studenten bleken vaak aan onrechtmatige eisen te moeten voldoen om steun te krijgen
Minister Ritzen gaf destijds de instellingen een half jaar de tijd om hun regeling te herzien, maar schreef hen tegelijk dat hij zelf een minder strikte uitleg aan de wet gaf dan de studentenbonden. Vervolgens liet hij de inspectie nagaan of de - aangepaste - regelingen aan die versoepelde criteria voldeden. Dat blijkt dus niet het geval te zijn. Het ministerie van Onderwijs laat weten dat het rapport over een paar weken openbaar gemaakt wordt. (HOP)
PvdA: Landbouw is normale economische activiteit
De PvdA wil het ministerie van LNV niet per se opheffen, maar wil dat het nieuwe kabinet serieus afweegt of de overheidstaken op het gebied van landbouw, onderwijs en natuur anders georganiseerd moeten worden. Dat stelt het PvdA-Kamerlid Jan van Zijl. D66 en VVD hebben echter geen enkele behoefte aan die discussie
Van Zijl vindt een fusie tussen de ministeries van LNV en Economische Zaken een logische zaak, omdat een belangrijk deel van de landbouw een normale economische activiteit is. Unilever, Heineken, de slachterijen en de graanhandel zijn gewone bedrijven, de tuinbouw is gewoon midden- en kleinbedrijf. Daarvoor geldt het normale instrumentarium zoals ook voor andere bedrijven geldt. Van Zijl maakt een uitzondering voor de grondgebonden landbouw en kwesties als de reorganisatie van de varkenssector. Je kunt dan denken aan een landbouwminister zonder portefeuille, zoals Jan Pronk nu, die de Nederlandse landbouwbelangen in Brussel verdedigt.
Volgens Van Zijl is de grondslag om het landbouwonderwijs apart aan te sturen verdwenen. Het beroemde OVO-drieluik, het samenhangend beleid van onderwijs, voorlichting en onderzoek, is verdwenen. Misschien is de aansluiting van het landbouwonderwijs met de praktijk beter; daar moet je serieus naar kijken. Maar we hebben er niets op tegen om vakdepartementen zoals Economische Zaken medeverantwoordelijk te maken voor het vakonderwijs.
Voorts wordt het ruimtelijk beleid in Nederland volgens Van Zijl danig gefrustreerd omdat er twee departementen bij betrokken zijn: LNV en Vrom. Hij denkt dat het ruimtelijk beleid baat heeft bij aansturing vanuit een ministerie. Ook snapt Van Zijl niet waarom het toerismebeleid bij Economische Zaken is ondergebracht en het recreatiebeleid bij LNV. De ratio van die indeling ontgaat mij, toerisme en recreatie hebben alles met elkaar te maken.
We willen als PvdA nagaan of een aantal overheidstaken op een betere manier kan worden aangestuurd, verklaart Van Zijl. De indeling van ministeries is daarvan een afgeleide. Het D66-Kamerlid Pieter ter Veer heeft echter geen animo voor deze discussie. De PvdA miskent de landbouwsector, ze gooit in het kader van de formatie wat ballen in de lucht. (ASi)

Re:ageer