Wetenschap - 2 april 1998

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Entomologie krijgt een miljoen voor EU-onderzoek
De Wageningse entomologen gaan een grote bijdrage leveren aan een onderzoek naar mogelijke gevaren van biologische bestrijding, dat gefinancierd wordt door de Europese Unie. Entomologie krijgt ruim een miljoen van de 3,5 miljoen gulden die de komende vier jaar voor dit onderzoek beschikbaar is. Dr Joop van Lenteren, hoogleraar entomologie, is de initiatiefnemer van het project en een van de coordinatoren
In het Europese project worden de negatieve en de positieve effecten van verschillende biologische bestrijdingsmethoden voor de landbouw, het milieu en de biodiversiteit in Europa in kaart gebracht. Daarnaast gaan de entomologen methoden ontwikkelen waarmee het mogelijke gevaar van import en het uitzetten van natuurlijke vijanden snel en betrouwbaar is vast te stellen. Bovendien worden er EU-richtlijnen opgesteld
De inzet van sluipwespen en andere natuurlijke vijanden neemt de laatste tijd sterk toe. We willen in dit project aantonen dat er geen problemen ontstaan als biologische bestrijding netjes wordt toegepast, vertelt Van Lenteren. De entomologen willen met het maken van duidelijke protocollen rampen in de nabije toekomst voorkomen en de betrouwbaarheid van biologische bestrijdingsmethoden ook voor de toekomst garanderen
De Wageningse entomologen gaan binnen het project het ecologische effect bekijken van de inzet van een exotische, sterk gespecialiseerde sluipwesp tegen witte vliegen in kassen. Er zijn namelijk aanwijzingen dat deze sluipwesp in zuidelijke landen van Europa andere sluipwespen verdringt. De Wageningse entomologen wisten al uit de literatuur en uit laboratoriumexperimenten dat er problemen kunnen kleven aan het gebruik van deze sluipwesp, vertelt Van Lenteren. Na bestudering hebben wij dat beest in ons laboratorium weer uitgeroeid, maar in Italie is die sluipwesp toch ingezet. Nu kunnen we daar de gevolgen van bestuderen.
Ook gaan de Wageningers onderzoeken of weinig gespecialiseerde roofwantssoorten voor de beheersing van thrips concurreren met inheemse, verwante soorten. Zwitsers gaan onderzoeken of de weinig gespecialiseerde sluipwesp Trichogramma in het open veld parasiteert op van nature voorkomende vlinders. Finse onderzoekers bestuderen het effect van de inzet van schimmels en nematoden ter beheersing van bodemplagen op niet-doelorganismen als springstaarten. (MS)
Kindersterfte in Burkina Faso ondanks economische groei
In Burkina Faso voltrekt zich een drama, vreest drs Ineke Duijvestijn van het ministerie van Buitenlandse Zaken. In economisch opzicht boekt het land succes: Burkina Faso is het braafste jongetje in de klas van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Maar tegelijkertijd stijgt het sterftecijfer van kinderen
Duijvestijn is bang dat zich in Burkina Faso hetzelfde drama voltrekt als in het verleden in Malawi. Dat land haalde indrukwekkende groeicijfers, maar 40 tot 45 procent van de kinderen was ondervoed. Ze sprak deze vrees op 26 maart uit op een seminar over voedselzekerheid, georganiseerd door AB-DLO, het Mansholt Instituut, het Wageningen Institute of Animal Sciences en Productie Ecologie
Voor het bereiken van voedselzekerheid zijn vier factoren van belang, zo hield Duijvestijn haar toehoorders voor: beschikbaar van voedsel, stabiliteit van het aanbod, een goede kwaliteit en gelijke toegang. Veel beleid is slechts gericht op een of twee van deze factoren en is daarom gedoemd te mislukken.
Ze heeft er vertrouwen in dat een verbetering van de technologie de productie mogelijk maakt van voldoende voedsel om de wereldbevolking te voeden. Wel moet het onderzoek dan gericht zijn op de verbetering van de productiviteit van kleinschalige arbeidsintensieve landbouw
Een eerlijke verdeling van voedsel is echter moeilijk te realiseren. Sociale tradities - eerst eten de mannen hun buik vol, dan de vrouwen, dan mogen de kinderen pas eten - zijn lastig uit te bannen. Volgens Duijvestijn is er de laatste jaren dan ook ten onrechte te weinig geld voor de inzet van voedingsdeskundigen. Daar zijn er echt veel te weinig van.
Duijvestijn houdt een lezing tijdens de Wageningse kennisdagen op 17 april. (LKe)
Congres Kennisfestival is gratis voor KCW'ers
Om precies te zijn 378 mensen hebben zich bij de voorinschrijving aangemeld voor het congresgedeelte van het Nationaal Kennisfestival. Wat de oorzaak is van dit tegenvallende aantal is de organisatie niet duidelijk. Besloten is studenten en medewerkers van LUW en DLO gratis toegang te geven tot het congresprogramma. KCW zal de kosten voor zijn rekening nemen. In het bedrijfsleven betaalt de werkgever ook voor zijn personeel. Dat KCW ook voor de studenten betaalt is een aardige geste, redeneert Marianne Heselmans, woordvoerder van de organisatie
KCW'ers die al betaald hebben, krijgen hun geld teruggestort. Zij die nog niet betaald hebben, krijgen een briefje in de bus met de mededeling dat betaling achterwege kan blijven
Alle medewerkers van KCW kunnen binnenkort een antwoordkaart op de deurmat verwachten waarmee ze zich voor 10 april kosteloos kunnen opgeven voor het congresprogramma. Studenten kunnen ook gebruik maken van deze kaart, maar moeten hem ophalen bij Studentenzaken
Bij een bezoekersaantal van tweeduizend zijn de congreszalen aardig gevuld. Het maximum is 4500. Een aantal van zo'n vijfhonderd is te weinig, aldus Heselmans. Dat zou jammer zijn, want er komen goede sprekers die er veel tijd en energie in hebben gestoken.
Het loopt nog geen storm. De eventuele bottleneck van tachtig gulden valt nu in ieder geval weg. Ik denk dat de meeste mensen gewoon een beetje afwachtend zijn. Het is pas over twee weken. Bovendien komt volgende week dinsdag de festivalkrant uit, dan gaat het vast iets meer leven. (MBe)
Bezuinigen op overhead blokkeert omzetstijging
Bezuinigingen op de technische en administratieve ondersteuning van onderwijs en onderzoek bij de departementen blokkeren de nagestreefde omzetstijging. Deze diensten zijn al tot op het bot uitgekleed, stelt de ondernemingsraad van de LUW. Daarom wil de raad een verdere uitwerking zien van de bestuursplannen voor een doelmatigheidsverbetering van twintig procent voor KCW. Een specifieke uitwerking van dit plan voor de LUW vindt de raad onontbeerlijk
Dit bleek op 30 maart tijdens de eerste bespreking van de strategisch plan van KCW door de ondernemingsraad. Ook wil de raad weten welk deel van de omzetstijging van 75 miljoen door de universiteit gerealiseerd moet worden. Als de LUW deze doelstelling moet halen met evenveel formatieplaatsen als nu, dan neemt de werkdruk verder toe en die is voor sommigen nu al onaanvaardbaar hoog, stelde AbvaKabo-woordvoerder dr ir Bert van Marrewijk
De ondernemingsraad wil verder dat er ook op het niveau van de geintegreerde kenniseenheden van LUW en DLO samen medezeggenschap wordt gerealiseerd. Ook wil de raad meer aandacht voor het onderwijs in de strategische nota over KCW. AbvaKabo vindt verder het taalgebruik van de nota op veel plaatsen verhullend en vraagt zich af of de tweede versie niet vooral een cosmetische bijstelling en aankleding van de eerste versie is. Ook Tap '82 vindt het strategisch plan weinig concreet en vraagt zich af waar de raad ja tegen zegt. Het college geeft ons heel royaal instemmingsrecht, maar wij staan argwanend tegenover dit cadeautje. Verklaart het college vervolgens alles tot uitvoering, waar de or dan niets meer over te zeggen heeft?, stelde drs Pim van den Bold. Volgens hem is vooral een terugkeer van de motivatie van het personeel nodig. Er leeft een gevoel dat alles maar over ons wordt uitgestort en voor ons wordt besloten en dat we er nog bij moeten staan juichen ook.
Op 2 april vergadert de ondernemingsraad met het college van bestuur over het strategische plan. Uiterlijk 10 april wil de raad van bestuur de definitieve versie van het plan opstellen, waarop de ondernemingsraad en studentenraad tot 20 april formeel kunnen reageren. (MS)
Kabinet stelt wijziging studiefinanciering uit

In de aanloop naar de verkiezingen wil het huidige kabinet geen plannen uitwerken voor de noodzakelijke veranderingen in de studiefinanciering. Dat moet de volgende regering maar doen, heeft paars besloten. De studentenbonden zijn teleurgesteld
Vorige week leek het erop dat het kabinet zou vergaderen over een paar verbeteringsscenario's voor de studiefinanciering van minister Ritzen. In de ene optie zou het budget met 248,5 miljoen gulden worden verhoogd, in het duurste scenario moest er 1,3 miljard gulden bij
Maar inmiddels heeft paars besloten om toch maar helemaal niets te besluiten. Of, zoals een woordvoerder het zegt: Dit kabinet zal niet meer inhoudelijk reageren op de adviezen van de commissie-Hermans over de studiefinanciering.
En dus gaat er een streep door de concept-nota die Ritzen voor het kabinet opstelde, en wordt het inkomen van studenten niet met honderd gulden verhoogd. Ook andere scenario's van Ritzen - lenen goedkoper maken, studenten zeven jaar de tijd geven om af te studeren en de omstreden 27-jaargrens opheffen - blijven toekomstmuziek
Het ISO is verontwaardigd dat het kabinet er nu na maanden van uitstel definitief van afziet om te reageren op de adviezen van de commissie-Hermans. Het is onvoorstelbaar dat ze het er zo bij laten zitten, zegt ISO-voorzitter Erik van Buiten. Hij vreest dat er tijdens de formatie van het nieuwe kabinet eventjes in een achterkamer over het lot van ruim een half miljoen studenten wordt beslist
Diep triest, noemt de LSVb de gang van zaken. Wim Kok schoffeert studenten. Zijn kabinet had makkelijk een beslissing kunnen nemen met al het materiaal dat er ligt, zegt Farid Tabarki van de LSVb. Hij verwijt de politieke partijen al evenzeer verstoppertje te spelen. Ook zij hebben geen duidelijke standpunten. Daardoor weet je als student niet wat je moet kiezen op 6 mei. (HOP)
Ritzen: overhevelen universitair onderzoeksgeld heeft tijd nodig
De nieuwe landelijke competitie om onderzoeksgeld wordt waarschijnlijk langzamer ingevoerd dan minister Ritzen tot voor kort wilde. De bewindsman erkent dat het benodigde geld niet zomaar bij de universiteiten weggehaald kan worden. Een snelle start van de competitie kan alleen als het nieuwe kabinet daar extra geld voor uittrekt. De universiteiten vinden dat extra geld noodzakelijk, ook bij een voorzichtiger start
Ritzens plan om meer onderzoeksgeld tot inzet van competitie te maken, zorgt al maanden voor verhitte discussie. Het betekent dat de universiteiten in totaal een half miljard gulden inleveren bij de landelijke organisatie NWO. Dit geld komt wel weer terecht bij onderzoekers, maar de universiteiten verliezen er de zeggenschap over. Daartegen hebben ze zich verzet, ondermeer omdat ze vast personeel zouden moeten ontslaan om het geld voor de competitie vrij te maken. Dat vinden ze onredelijk
Aan deze kritiek is Ritzen nu iets tegemoet gekomen. Ik heb mij ervan laten overtuigen dat een snelle implementatie (...) niet zonder extra financiele impuls mogelijk is, schreef hij vorige week aan de Tweede Kamer. Daarmee lijkt hij steun te betuigen aan de roep van de VSNU om tweehonderd miljoen gulden extra voor onderzoek
Toch zijn de universiteiten niet tevreden. Want ook zonder extra geld acht de minister zijn plan haalbaar: alleen is dan wat meer dan vijf jaar nodig om het benodigde halve miljard bij de instellingen weg te halen. Daar is de VSNU het niet mee eens: zonder extra geld is uitbreiding van de landelijke competitie voor de vereniging taboe
Misschien zorgt de Tweede Kamer deze week al voor een ontknoping in deze kwestie. Want op donderdag 2 april bespreekt de Kamer de plannen van Ritzen. De kans is groot dat hij bij die gelegenheid de steun krijgt van de regeringsfracties. Want die leken tot nu toe niet erg onder de indruk van het universitaire verzet
Intussen heeft Ritzen ook de rol van competitieleider NWO verder uitgewerkt. Deze onderzoekskoepel moet de komende drie jaar omgevormd worden tot een grants-organisatie die zelf geen werkgever meer is. Dat laatste houdt tegelijk in dat NWO het beheer over een aantal eigen instituten moet afstaan aan met name de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. (HOP)
Onderzoeker vaker belonen voor octrooiaanvraag
Universitaire onderzoekers mogen wel wat vaker persoonlijk beloond worden voor het aanvragen van octrooi op een vinding. Dat zegt staatssecretaris Van Dok van Economische Zaken in antwoord op vragen van drie VVD-Kamerleden
De Kamerleden Voute-Droste, De Vries en Cornielje merkten op dat het aantal octrooien in Nederland veel lager ligt dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten. Ze vroegen zich af of dit misschien kwam door het ontbreken van financiele prikkels voor universitair onderzoekers
Aanleiding voor de vragen is de ontwikkeling van de schaatsstrips door de TU Delft. De Nederlandse schaatsers behaalden hiermee op de Olympische Winterspelen in Nagano grote successen. Maar de uitvinders vroegen geen patent aan. Een commercieel bedrijf uit Haarlem heeft de strips nu in productie genomen
Staatssecretaris Van Dok van Economische Zaken heeft intussen al geantwoord, mede namens minister Ritzen. Volgens hem worden universitaire wetenschappers in omringende landen vaak persoonlijk beloond voor het succesvol aanvragen van een octrooi. Wettelijk kan dit volgens hem ook in ons land. Maar het gebeurt slechts zelden. Er loopt nog een onderzoek naar het precieze beleid van universiteiten op dit terrein. (HOP)
Hulp heeft voedselzekerheid in Bangladesh verbeterd
Nederland heeft tussen 1972 en 1996 2,65 miljard gulden uitgegeven aan ontwikkelingssamenwerking met Bangladesh. Dat geld is niet verspild, blijkt uit een evaluatie van de onafhankelijke Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB)
Volgens de IOB hebben vooral kunstmestleveranties en water- en landbouwprojecten structureel bijgedragen aan een verbetering van de voedselzekerheid. De inspectie constateert onder meer dat de rijstproductie is vergroot, de voedselprijzen zijn gestabiliseerd, een beter aanbod van voedselgewassen als aardappelen en oliehoudende zaden en een betere bescherming tegen overstromingen
De IOB huurde ondermeer een aantal lokale consultants in om te kijken wat er met de geleverde goederen is gebeurd. Klassieke fouten als machines die wegroesten omdat een kapot onderdeel niet wordt vervangen, kwamen de consultants nauwelijks tegen
Toch wil de IOB de hulp aan Bangladesh niet succesvol noemen, want niet alle doelstellingen die Nederland met de samenwerking wilde bereiken, zijn gehaald. Zo bleken sociale doelstellingen als armoedebestrijding en verbetering van de positie van vrouwen lastig te realiseren. Ook zijn er fouten gemaakt. Zo is in de jaren tachtig te lang doorgegaan met het leveren van goederen aan onrendabele staatsbedrijven
Sinds eind jaren tachtig schakelt Nederland bij het geven van hulp vaker lokale niet-gouvernementele organisaties (ngo's) in. Volgens de IOB is die samenwerking met ngo's effectief geweest voor het bereiken van de arme lagen van de bevolking. (LKe)
Universiteiten vragen 650 miljoen per jaar extra
Kies kennis. Onder dat motto hebben nu ook de universiteiten hun claims voor het nieuwe kabinet op een rij gezet. Er studeren te weinig jongeren; het onderzoek kalft af. Personeel wordt onderbetaald en de onderwijsinnovatie stokt. Om het tij te keren is jaarlijks 650 miljoen gulden extra nodig, is de boodschap
Net als bij de vorige twee kabinetsformaties wijzen de universiteiten in een dinsdag uitgebracht mission paper op hun sleutelrol in de kennismaatschappij. Het gaat goed met Nederland, staat er. En dat is mede te danken aan het goede onderwijs en onderzoek. Maar: zonder een nieuwe investeringsimpuls moet gevreesd worden voor kwaliteitsverlies.
De universiteiten wijzen op de al vijftien jaar durende bezuinigingen. Ook onder Paars-I leverden ze tien procent in. Toch menen ze dat ze hun kwaliteit en efficiency nog hebben verhoogd; de kosten per afgestudeerde daalden bijvoorbeeld sterk. Maar nu is de grens bereikt, vindt de vereniging van universiteiten, de VSNU. Een bezuiniging van tweehonderd miljoen gulden die nog in de lucht hangt, gaat te ver. Er moet hoognodig geld bij. In totaal vragen de universiteiten van het nieuwe kabinet jaarlijks 650 miljoen gulden extra
Meest opvallend aan het VSNU-pamflet is dat de universiteiten meer studenten willen. Er gaan te weinig jongeren studeren. In de VS studeert de helft van hen; ons land haalt slechts 35 procent. Die deelname moet omhoog, vinden de universiteiten. Maar, beseft de VSNU, dan moet hun onderwijs wel beter op het vwo gaan aansluiten en ook aantrekkelijker worden. Tegelijk willen de universiteiten maatwerk gaan leveren voor allochtonen en voor bijscholing van werkloze hoger opgeleiden
Samen met de betere vwo-aansluiting is er zo tweehonderd miljoen gulden per jaar extra nodig voor het onderwijs. In feite komt dat neer op kwijtschelding van een door dit kabinet geplande bezuiniging ter hoogte van dat bedrag
De universiteiten vragen ook 150 miljoen gulden per jaar voor computers en netwerken, om niet achter te raken op de elektronische snelweg. Bovendien willen ze honderd miljoen gulden extra voor betere beloning van personeel. Met de huidige onderzoekerssalarissen is het volgens de VSNU onmogelijk om talent in huis te halen in vakgebieden als informatica en economie. Tenslotte vragen de universiteiten tweehonderd miljoen voor versterking van het echt grensverleggende onderzoek. (HOP)
Investeren in universiteiten is geen politiek issue
Op het ene moment 650 miljoen gulden claimen en een tel later al blij zijn met een toezegging dat de PvdA niet zal bezuinigen op het hoger onderwijs. Dat overkwam dinsdagmiddag Rien Meijerink, die het verlanglijstje van de universiteiten overhandigde aan CDA, D66, VVD en de PvdA
De rek is eruit, schrijven de universiteiten in het pamflet dat zij dinsdag aan de vier grote politieke partijen overhandigden. Het lijkt een echo van de stelling de grens is echt bereikt, waarmee ze in mei 1989 de politiek bewerkten
De tragiek van het hoger onderwijs is dat de rek de afgelopen jaren, ook na protesten tegen de zoveelste bezuiniging, telkens weer verrassend groot bleek. Zo zijn de kosten per afgestudeerde in vijftien jaar gehalveerd, terwijl de kwaliteit van het onderwijs volgens de universiteiten flink is verbeterd. De hogescholen, die deze week 675 miljoen gulden eisten, beweren vrijwel hetzelfde
Toch klinkt het heel redelijk dat er een grens aan de bezuinigingen is. En gezien de grote vraag naar hoger opgeleiden en de nadruk die steeds meer komt te liggen op Nederland als kennissamenleving, zou een extra investering logisch zijn. Maar de kunst is om die boodschap overtuigend over te brengen. Het is de vraag of dat deze week is gelukt
De vier grote partijen reageerden in elk geval uiterst lauw op de claim die VSNU-voorzitter Meijerink bij hen neerlegde. De teneur van hun boodschap: de politiek zal ook de komende periode vooral aandacht besteden aan het basis- en voortgezet onderwijs. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat het geld maar mondjesmaat naar het hoger onderwijs gaat, zei fractievoorzitter Jacques Wallage van de PvdA. Jaap de Hoop Scheffer (CDA), Els Borst (D66) en Frits Bolkestein (VVD) sloten zich hierbij aan
Wallage vond het jammer dat het hbo en de universiteiten deze week los van elkaar, en zonder overleg, met claims komen. Geen sterk optreden van de sector hoger onderwijs, aldus Wallage. Toch was hij verhoudingsgewijs nog de gulste van de vier politici: Wallage vindt dat het volgende kabinet niet op het hoger onderwijs moet bezuinigen als het gaat snoeien in de overheidsuitgaven
VSNU-voorzitter Meijerink reageerde na afloop opgetogen. Hij had niet verwacht dat de politici even hun portemonnee zouden trekken. Dus met zo'n toezegging van de PvdA ben ik blij. Dat het CDA alleen geld wil uittrekken voor de studiefinanciering, verwaarloosde hij, evenals de scherpe woorden van D66 dat universiteiten nog altijd starre, weinig flexibele instituten zijn
Wijselijk negeerde Meijerink ook de reactie van Frits Bolkestein. Die ging hardop nadenkend over wat er nu zo erg was aan de situatie die de universiteiten schetsten. Terwijl Bolkestein na Meijerinks uitleg al naar de uitgang liep, praatte voorzitter Yvonne de Rooy van de Eindhovense universiteit nog even op hem in. Doe er iets mee!, was de hartenkreet waarmee oud-politica De Rooy haar betoog afsloot. De reactie van Bolkestein was veelzeggend. Misschien, antwoordde hij. Maar misschien ook niet. En hij deed de deur achter zich dicht. (HOP)
Praktijkonderzoek boomteelt bij KCW

Het Proefstation voor boomteeltpraktijkonderzoek wordt onderdeel van Kenniscentrum Wageningen. Dat zijn het ministerie van LNV, het betrokken bedrijfsleven en het KCW-bestuur vorige week overeen gekomen. Het boomteeltpraktijkonderzoek wordt ondergebracht bij DLO zodra dat verzelfstandigd is. De hoofdvestiging van het proefstation blijft voorlopig in Boskoop, maar directeur Jan van de Voorn van het proefstation sluit een verhuizing naar Wageningen in de toekomst niet uit
Eerder had het Proefstation voor de bloemisterij zich al aangesloten bij KCW. Het ministerie van LNV verwacht dat de resterende vier plantaardige proefstations snel zullen volgen. Het dierlijk praktijkonderzoek was al eerder onderdeel van KCW geworden. (KVe)
Directieraad stuurt gammawetenschap
De raad van bestuur wil de leerstoelen Agrarische bedrijfseconomie, Bedrijfskunde en Marktkunde en consumentengedrag pas invullen als de directieraad Gamma-KCW i.o. een leerstoelenplan heeft opgesteld. Dat schrijft het bestuur aan voorzitter prof. dr Vinus Zachariasse van de directieraad, die verder bestaat uit de LUW-hoogleraren prof. dr Arie Kuyvenhoven en prof. dr Michiel Korthals
Het bestuur wil de aansturing van inhoud en proces voor de gammawetenschappen vergaand aan dit driemanschap mandateren
Het KCW-bestuur is tevreden over het rapport Een strategie voor mens- en maatschappijwetenschappen van de drie hoogleraren en stemt in met het organisatiemodel van de adviseurs. Die willen een vergaande integratie van de maatschappijwetenschappers van LUW en DLO, die in een interne markt met elkaar concurreren
Het bestuur stelt 4,5 ton beschikbaar voor een positioneringsstudie van de gammawetenschappen. Verder steekt het de komende drie jaar twee miljoen gulden in nieuwe projectvoorstellen, waarbij koppelingen worden gelegd tussen sociale en technische wetenschappen, en in de doorlichting van de onderzoeksprogrammering van LUW en DLO. (ASi)
AWT: Geef universiteiten eenmalig een miljard
De universiteiten moeten eenmalig een miljard gulden krijgen. Anders kunnen zij niet het neusje van de zalm van de kennissamenleving worden. Dat verrassende standpunt komt van de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT). De raad schrijft aan de toekomstige kabinetsformateur dat de universiteiten het geld nodig hebben om hun onderzoek en onderwijs ingrijpend te herzien
Er moet meer variatie komen in de studieduur en in de vorm en inhoud van de opleidingen. En de universiteiten moeten de schreefgroei tussen onderwijs en onderzoek aanpakken: sommige vakgebieden met weinig studenten doen veel onderzoek, terwijl elders het omgekeerde geldt. Voor een goede academische studie is evenwicht tussen onderzoek en onderwijs cruciaal, stelt de AWT
De adviesraad vreest dat de politiek van bezuinigingen op de universiteiten de komende jaren wordt voortgezet. Daardoor dreigt het gevaar dat ze weer alle energie moeten steken in brandjes blussen, licht AWT-secretaris dr A. van Heeringen toe. Daarom zeggen we: geef ze eenmalig een miljard om ze op een beter spoor te zetten. (HOP)
Stro vermindert agressie zeugen in groepshuisvesting
Agressie tussen hongerige zeugen in groepshuisvesting wordt sterk verminderd door de aanwezigheid van stro. Normaal kan een hongergevoel tot meer agressie leiden als de dieren in een groepshuisvesting niet tegelijkertijd kunnen eten. In aanwezigheid van stro zijn de zeugen alleen actiever en manipuleren ze het stro meer dan zeugen die meer voer krijgen. Dit concludeert ir Hans Spoolder, die 3 april hoopt te promoveren bij etholoog prof. dr Piet Wiepkema. Spoolder deed zijn onderzoek bij het Scottish Agricultural College in Edinburgh
Groepshuisvesting wordt over het algemeen geacht het welzijn van het varken te verbeteren, omdat het dier een grotere mate van vrijheid krijgt voor zijn natuurlijke gedrag. De varkens hebben meer ruimte ter beschikking voor recreatie en voor sociale interacties. De toenemende mate waarin het publiek zich bezorgd maakt over het welzijn van landbouwhuisdieren heeft in het Verenigd Koninkrijk dan ook geleid tot wetswijzigingen die het houden van varkens in aanbindstallen of ligboxen binnenkort verbiedt. Andere Europese landen staan onder druk om het voorbeeld te volgen
Groepshuisvesting slaagt er echter vaak niet in om abnormaal gedrag van varkens helemaal te voorkomen en het kan ook een nieuw probleem toevoegen: agressie tussen de beesten. Groepshuisvesting om welzijnredenen is alleen zinvol als het dier eventuele agressie ook kan ontwijken, meent Spoolder. Hij onderzocht daarom het effect van stro en het voerniveau op het voorkomen van abnormaal en agressief gedrag
Spoolder concludeert in zijn proefschrift ook dat agressie vooral toeneemt op de dag dat er nieuwe dieren bij de groep komen. Sociale integratie is een stapsgewijs proces. Na een piek in agressiviteit breekt een periode aan waarin alle dieren in toenemende mate dezelfde delen van het hok gebruiken. De laatste fase, een volledig willekeurige verdeling van bekende en onbekende dieren, vond in Spoolders onderzoek niet plaats. De zeugen waren al naar de kraamstal gebracht
In Nederland wordt nu nog nauwelijks met stro gewerkt, vertelt copromotor dr Willem Schouten. Maar we ontkomen er niet aan. Het stro heeft meerdere functies. Varkens kunnen erin wroeten, waardoor ze de kettingen en stangen drie tot vier keer minder bewerken. Ze eten er wat van, waardoor ze een verzadigder gevoel krijgen en minder agressief worden. Bovendien levert stro een welzijnsverbetering die niet leidt tot milieuproblemen, meent Schouten. De dieren mesten namelijk niet in het stro, maar boven roosters. Ze gaan als het ware naar het toilet
Stro hoeft ook de kosten voor de boer niet te verhogen, meent ir Herman Vermeer, die onderzoeker huisvesting en welzijn is bij het Praktijkonderzoek Varkenshouderij. Wel is er een eenmalige aanpassing aan de stallen nodig. Nieuwbouw van stallen is echter goedkoper. Waarschijnlijk gaan de energiekosten omlaag omdat stro goed isoleert. Mogelijk kan er ook iets minder gevoerd worden. De benodigde arbeid neemt waarschijnlijk iets toe, maar het Praktijkonderzoek is bezig systemen te ontwikkelen die dat tot een minimum beperken. Of de ammoniakuitstoot ook vermindert, kan Vermeer nog niet goed inschatten
Vermeer waarschuwt wel voor een te snelle invoering van stro in de groephuisvesting. Pas over een paar jaar is het systeem ver genoeg ontwikkeld. Als boeren nu al overschakelen, krijgen ze met zoveel kinderziektes te maken dat ze gedemotiveerd raken. Dat gebeurde ook bij de eerste boeren die overschakelden op groepshuisvesting. (MS)
Nieuwsfoto, LUW plaatst paaltjes op 5 Mei-Plein
AB-onderzoeker Salomons hoogleraar aan VU

Dr Wim Salomons, onderzoeker bij het Instituut voor Agrobiologisch en Bodemvruchtbaarheidsonderzoek (AB-DLO), is benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit. Hij richt zich in Amsterdam op de milieugeochemie van stroomgebieden en kustmilieus bij het Instituut van Milieuvraagstukken
Sinds 1995 is Salomons gedetacheerd als onderzoekscoordinator bij het Duitse technologische instituut GKSS. Doel van de leerstoel is het versterken van de samenwerking tussen de Vrije Universiteit, die verbonden is met de LUW in de onderzoekschool Sense, en het GKSS. Dat is een onderdeel van de Helholtz Gemeinschaft, een samenwerkingsverband van vijftien onderzoekscentra in Duitsland die vierhonderd miljoen DM per jaar besteden aan milieuonderzoek. Salomons gaat grensoverschrijdend rivier- en kustonderzoek in Europees verband initieren en leiden. (HBou)
Zachte TU-studies willen ook vijf jaar

Enkele TU-opleidingen die officieel maar vier jaar duren, gaan minister Ritzen een vijfde jaar vragen. Aanleiding is het feit dat ook de beta's van de algemene universiteiten een jaar extra lijken te krijgen
Het gaat om technische bedrijfs- en bestuurskunde en techniek en maatschappij. Officieus noemen deze studies zich nu al vijfjarig. Studenten kunnen een extra praktijkjaar doen, dat ze goeddeels bij een bedrijf doorbrengen. Het bedrijf betaalt de studiebeurs
Maar nu beraden de studies zich op een officiele aanvraag voor een vijfde jaar. Reden is het plan van minister Ritzen om na de harde techniekstudies nu ook de beta's aan de algemene universiteiten een vijfde jaar te gunnen. Jarenlang was dit onbespreekbaar. Maar als Ritzens standpunt verandert, menen ook deze TU-studies aanspraak op een extra jaar te kunnen maken. Het aandeel techniek in hun curriculum is recent vergroot
Er is een kans dat nog meer opleidingen het initiatief van de technische bestuurs- en bedrijfskundigen zullen volgen. In Twente, waar nog zes andere vierjarige opleidingen bestaan, wordt de animo voor een extra jaar al gepeild. En als TU-bedrijfskunde vijf jaar krijgt, zullen wellicht ook algemene bedrijfskundigen met aanspraken komen. Verder hebben ook de psychologen enkele jaren geleden al betoogd dat hun opleiding zwaar genoeg is voor vijf jaar. (HOP)
CPRO doet mee in NWO-programma naar genetische basis kanker
Het Centrum voor Plantenveredelings- en Reproductieonderzoek (CPRO-DLO) gaat samen met het Nederlands Kanker Instituut onderzoek doen naar de werking van genen die betrokken zijn bij het ontstaan van kanker. CPRO-DLO brengt zijn kennis en expertise in op het gebied van statistische modellen. Daarmee zijn genen en hun onderlinge beinvloeding in kaart te brengen. Het onderzoek is bedoeld om beter inzicht te krijgen in complexe interacties tussen de genen die een rol spelen bij long- en darmkanker bij muizen
De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) financiert het onderzoek binnen het zogenaamde Kennis Verrijkt-programma Gen-omgevingsinteracties. De afdeling Centrum voor Biometrie Wageningen van CPRO-DLO zal de mogelijkheden van de modellen verder uitbreiden om zo nieuw gereedschap te bieden voor het ontrafelen van de complexe genetische basis van kanker. Daarnaast wordt gewerkt aan de ontwikkeling van gebruiksvriendelijke software
Het Nederlands Kanker Instituut heeft al eerder samengewerkt met CPRO-DLO op dit gebied. Toen werd met de wiskundige modellen ontdekt dat genen die bij kanker betrokken zijn, elkaar mogelijk meer beinvloeden dan verwacht werd. Er zijn negentien genen gevonden die betrokken zijn bij de ontwikkeling van darm- en longkanker bij muizen. (MS)
Promovendus verbetert natuurwaardekaart
Ir Jan-Philip Witte, die op 9 april hoopt te promoveren aan de LUW, heeft een natuurwaardekaart van Nederland gemaakt op basis van vegetatie- en bodemeigenschappen. Die kaart bevalt deskundingen beter dan de huidige kaart, die louter is gebaseerd op de aanwezigheid van plantensoorten
Witte vervaardigde 28 kaarten met daarop de verspreiding van verschillende ecotoopgroepen in Nederland. Dat zijn vegetatiegroepen die voorkomen op bodems met verschillende vochttoestanden, voedselrijkdom en zuurtegraad. Het Leidse ecotopensysteem, een classificatiemethode die is gebaseerd op zowel vegetatie- als bodemeigenschappen, is hiervoor goed bruikbaar, aldus Witte
De kaarten leidde hij af uit de nationale database met plantensoorten, Florbase, en de bodem- en grondwaterkaart van Nederland. Ze laten onder meer zien dat pioniervegetaties en graslanden op droge, nutrientarme en alkaline bodems alleen voorkomen in het duingebied aan de Nederlandse kust en dat bossen op hetzelfde type bodems voornamelijk te vinden zijn in Zuid-Limburg
De ecotoopgegevens gebruikte Witte voor het maken van een natuurwaardekaart van Nederland. Ook stopte hij de gegevens in zijn ecohydrologische model Demnat, dat de effecten van hydrologische maatregelen op de natuur berekent. Deze informatie is met name van belang voor de evaluatie van maatregelen ter bestrijding van de verdroging. Uit het model blijkt onder andere dat de natuurkwaliteit op de flanken van de Utrechtse Heuvelrug flink verbetert als de onttrekking van grondwater wordt gehalveerd. Extra water uit de bodem zorgt dan voor een verrijking van de vegetatie
De natuurwaarde bepaalde Witte aan de hand van de zeldzaamheid van de aanwezige ecotooptypen in plaats van de natuurlijkheid hiervan. De zeldzame natte duinvegetatie op een voedselarme bodem acht hij bijvoorbeeld meer waard dan de veel voorkomende grassen op voedselrijke bodems. Vijf deskundigen op het gebied van de natuurkwaliteit bleken de kaart van Witte te verkiezen boven de kaart die is gebaseerd op plantensoorten die door het ministerie van LNV zijn geselecteerd om het natuurbeleid te evalueren. (HBou)

Re:ageer