Wetenschap - 19 maart 1998

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Gammaonderzoek melkkoe van NWO
De maatschappijwetenschappen worden een melkkoe als onderzoeksorganisatie NWO meer zeggenschap krijgt over de besteding van onderzoeksgeld. Dat schrijven de directeuren van tien onderzoekscholen uit dit vakgebied. Ze reageren daarmee op het plan van minister Ritzen om vijfhonderd miljoen gulden weg te halen bij de universiteiten en aan NWO te geven. Die moet dat geld vervolgens verdelen over het beste en belangrijkste onderzoek dat aan de universiteiten verricht wordt
De directeuren vertrouwen NWO die taak niet toe. De werkwijze van NWO biedt niet het meest vernieuwende onderzoek de beste kans op geld, schrijven zij, maar leidt er juist toe dat de grootste gemene deler vaak NWO-steun krijgt
Bovendien vrezen de maatschappijwetenschappers dat de vijfhonderd miljoen die NWO te verdelen krijgt vooral naar betaonderzoek zal gaan. De procedures van NWO zijn simpelweg niet geschikt om gammaonderzoek te beoordelen, vinden zij. Dat onderzoek verwerft dan ook weinig NWO-steun. Vorige week nog vielen alle alfa- en gamma-initiatieven uit de boot bij het verdelen van geld voor toponderzoek. Al met al zijn de directeuren bang dat zij wel geld moeten inleveren voor de overheveling van vijfhonderd miljoen, maar dat zij er niets voor terugkrijgen. Zo worden zij een melkkoe voor andere wetenschapsgebieden, schrijven zij
Overigens weet minister Ritzen nog niet precies hoe hij de overheveling gaat aanpakken. De gezamenlijke universiteiten en NWO zelf willen dat het kabinet tweehonderd miljoen gulden extra in onderzoek investeert; de rest, driehonderd miljoen, moet dan van de universiteiten komen. Over ongeveer twee weken laat Ritzen aan de Tweede kamer weten hoe hij daarover denkt. (HOP)
Analyse, Politiek maakt zich op voor grotere inmenging in wetenschap
De landelijke onderzoeksorganisatie NWO mocht vijftig miljoen gulden verdelen onder onderzoeksgroepen die tot de absolute top behoorden. NWO koos er zes uit, alle uit de beta- en medische hoek. En toen waren de rapen gaar. Tweede-Kamerleden hadden meteen een mening klaar. De NWO-voordracht is eenzijdig en mank, de alfa- en gammadisciplines worden het stiefkindje en de bedelaars van de wetenschappelijke wereld, zeiden zij in het Nijmeegse universiteitsblad
Nog opmerkelijker is dat ook minister Ritzen zich in de kwestie mengde. NWO moest aan hem advies uitbrengen, maar ongeveer op het ogenblik dat dat advies geschreven werd, deed de minister nog een poging NWO voor te schrijven hoe dat eruit moest zien. Alfa- en gammagroepen moesten ook geld krijgen, schreef hij met zoveel woorden
Die politieke bemoeienis is verwonderlijk. Want eigenlijk heeft NWO niets anders gedaan dan er van haar gevraagd werd: het beste onderzoek uitkiezen. En dat dit onderzoek zich in de beta- en medische sector bevindt, is niet vreemd, want tachtig procent van alle Nederlandse onderzoek wordt verricht in deze wetenschapsgebieden
Uiteraard valt te twisten over de vraag of NWO inderdaad het beste onderzoek heeft geselecteerd. Maar Ritzen en de Tweede-Kamerleden stellen niet de kwaliteit van de NWO-selectie ter discussie; zij zeggen slechts dat de uitkomst hen niet bevalt. Daarmee mengen zij zich rechtstreeks met politieke wensen in wetenschappelijke keuzes. Of de alfa- en gammawetenschappen blij moeten zijn met de steun die zij op deze manier krijgen, valt nog te bezien
Deze inmenging kon wel eens een voorbode zijn van wat in de nabije toekomst op veel grotere schaal gaat gebeuren. De steun voor toponderzoek is namelijk in zekere zin een proef. Nu gaat het nog om vijftig miljoen, over een paar jaar gevolgd door een tweede ronde met nog eens vijftig miljoen. Maar als Ritzen zijn zin krijgt, moet NWO in de toekomst over vijfhonderd miljoen gulden aan onderzoeksgeld zeggenschap krijgen. NWO is beter in staat dan de universiteiten om ervoor te zorgen dat het beste onderzoek het meeste geld krijgt, vindt de minister
Het rumoer van de afgelopen week geeft aan hoe riskant dat is. Is NWO inderdaad in staat om de alfa- en gammawetenschappen recht te doen? Het is een vraag die met reden gesteld kan worden. Maar als Ritzen straks afwijkt van het NWO-advies van vorige week, bewijst hij dat hij via NWO greep wil hebben op het onderzoek. Ten tweede laat hij zien hoe groot de afstand is tussen wetenschap en politiek: niet bijster groot. (HOP)
Nog geen duidelijkheid over onderwijsgebouw
Het is nog niet duidelijk of LUW en Diedenoort samen een onderwijsgebouw gaan bouwen op De Dreijen. Alleen als een architect voldoende plaats kan vinden voor Diedenoort kan de hogeschool samen met de LUW in het nieuwe onderwijsgebouw
LUW-onderwijsdirecteur Bert Speelman overlegde vorige week met interim-manager Lieneke Jongeling van Diedenoort over de gezamenlijke bouwplannen. Speelman betwijfelt of er voldoende ruimte gevonden kan worden voor de zevenhonderd studenten van Diedenoort die in Wageningen colleges volgen. We hebben drieduizend studenten die in de eerste tweeenhalf jaar van de LUW-opleiding gebruik moeten kunnen maken van het gebouw. Daarbij willen we het IAC, dat ook deel uitmaakt van KCW, de mogelijkheid bieden om gebruik te maken van de faciliteiten voor het verzorgen van hun cursussen. Het is de vraag of de studenten van Diedenoort daar nog bij kunnen. Voor ons staan de onderwijsambities van KCW voorop. Speelman en Jongeling hebben afgesproken dat een architect nagaat of de plannen van Diedenoort en de LUW te verenigen zijn in het gebouw
De financiering van het gebouw is nog niet rond. De LUW onderhandelt met het ministerie van Landbouw over een bijdrage in de kosten. Speelman verwacht dat het nog wel even kan duren voordat er duidelijkheid is over de financiering. We zullen eerst een voorontwerp van de architect en de bijbehorende kostencalculatie moeten voorleggen voordat het ministerie een besluit neemt. (KVe)
Midas Dekkers: Laat het scheppen van natuur over aan de schepper
Wat willen jullie van me weten?, vroeg Midas Dekkers aan het begin van een discussie met Frans Vera over natuur en landschap, die in het kader van de Boekenweek werd gehouden in de Openbare Bibliotheek. Het publiek verwachtte maandagavond van Dekkers vooral onbehouwen verbeelding en humor. Vera, medeontwerper van Plan Ooievaar en daarmee grondlegger van het begrip nieuwe natuur, werd ter verantwoording geroepen voor zijn rol in de opkomst van die nieuwe natuur
We zien natuur als een misplaatste mythe, waarin we een stuk goedheid projecteren uit het verleden, betoogde bioloog Frans Vera naar aanleiding van vragen uit het publiek. Dat ligt grotendeels aan het gebrek aan kennis over het ontstaan van het landschap en de manier waarop vroeger met natuur werd omgegaan. Mensen leefden vroeger helemaal niet in harmonie met de natuur. Indianen worden vaak als voorbeeld genomen, maar die joegen bij hun jacht op vlees honderd buffels in het drijfzand, terwijl ze er maar acht slachtten. Een enorme verspilling!
Volgens schrijver en collegabioloog Midas Dekkers zijn er in Nederland te veel biologen, natuurbeschermers en boswachters die maar al te graag de handen uit de mouwen steken om natuur te scheppen. Natuur wordt volgens hem gezien als een onbezoedelde abstractie van maagdelijkheid, en in hun weemoed scheppen organisaties als het Wereld Natuur Fonds met hun nieuwe natuur nieuwe maagden. Maar natuur staat volgens Dekkers niet gelijk aan een maagdelijke toestand. Het is een proces. Als je gewoon van de dingen afblijft, gebeurt er vanzelf wel wat. Daarom moet je volgens Dekkers ook geen Schotse Hooglanders laten grazen in de Millingerwaard. Tegen Vera: Af, boswachter! Lig, bioloog!
Volgens Vera worden paarden, runderen en herten in nieuwe natuurgebieden juist ingezet om tot een parklandschap te komen waarbij oude processen van vernieuwing en vernietiging in werking treden. Hij haalt middeleeuwse teksten aan waarin sprake is van het bos en de bos, zoals in de bos bloemen. Het woord bos duidt van oorsprong dus zowel op een dicht bosgebied als op een paar losstaande bomen in een parklandschap. Voor Vera een teken dat het Nederlandse landschap vroeger open en gevarieerd was, een landschap dat door inzet van grazende beesten in de nieuwe natuur kan worden benaderd
Op de afsluitende vraag waar het landschap in de toekomst het meest bij gebaat is, antwoordde Vera met een fel pleidooi voor een zelfvoorzienende en kleinschalige landbouw, zodat we dankzij natuurontwikkeling allemaal een stukje Europa krijgen waar we onbelemmerd over kunnen banjeren. Dekkers antwoord: Laat het scheppen aan de schepper, want wat mankeert er aan de oude natuur. (MWo)
Graanproductie is gebaat bij vrijhandel

De wereldwijde graanproductie zal de komende jaren blijven groeien als de wereldmarkt verder wordt geliberaliseerd en zal ongeveer gelijke tred houden met de groeiende vraag. Dat stelt Rabobank International in een sectorstudie over granen. Het aandeel graan dat wordt verwerkt in veevoer, nu 46 procent, stijgt verder
Het food and agribusiness research team van de Rabobank stelt tevreden vast dat de subsidies voor de productie van graan in grote delen van de wereld afnemen en plaatsmaken voor inkomenssteun aan boeren. Dit systeem moedigt boeren aan gewassen te verbouwen waarmee ze concurrentievoordeel kunnen behalen en zal een toename van zowel specialisatie als productiviteit opleveren. Mede hierdoor komt op de wereldmarkt in toenemende mate een reele prijs tot stand, gebaseerd op vraag en aanbod, stelt de bank
De groei van de graanconsumptie bedroeg de afgelopen jaren ruim een procent per jaar, een halvering van de groei in de jaren tachtig. Dat komt voornamelijk door de consumptie-afname in de voormalige Sovjet-Unie. Nu die zich stabiliseert en de consumenten in China, India en andere Aziatische landen meer vlees gaan eten, verwacht de bank de komende jaren een consumptietoename met 1,6 procent
Om aan die groeiende vraag te kunnen voldoen, moet de graanhandel worden geliberaliseerd en moeten landbouwbedrijven zich specialiseren op gewassen die een werkelijk concurrentievoordeel hebben, aldus de studie. In plaats van per regio het voedselaanbod veilig te stellen en zelfvoorzienend te zijn, moeten vraag en aanbod op de wereldmarkt elkaar treffen.
De studie erkent het groeiend belang van biotechnologie voor de ontwikkeling van betere rassen en zaden, maar benadrukt dat een beter gewasmanagement in laagproductieve regio's voorlopig tot meer productiewinst leidt. In hoeverre de ontwikkelingslanden hiervan kunnen profiteren, is onduidelijk. In Afrika is een grote behoefte aan graan, maar geen koopkracht, stelt drs Jan van Schaik van de Rabobank. In de handel geldt: de vraag die niet betaald kan worden, is geen vraag. Hoe je de honger uitbant, valt buiten deze studie. (ASi)
Conflict over bevoegdheden studentenraad duurt voort
De studentenraad en het college van bestuur zijn het niet eens geworden over het reglement van de studentenraad. Knelpunt is dat de studentenraad instemmingsrecht wil over wijzigingen van het zogenaamde verdeelmodel, waarmee de onderwijsbudgetten voor de onderwijsinstituten en departementen worden vastgesteld. Rector Cees Karssen wil de studentenraad alleen adviesrecht geven, bleek tijdens de vergadering met de studenten op 17 maart
Vincent Schut van de PSF denkt dat de studentenraad de wet aan zijn zijde heeft. Het verdeelmodel voor onderwijsmiddelen is volgens hem een vorm van strategisch beleid, waarover het bestuur instemming nodig heeft van de inspraakorganen. Het college van bestuur vindt het verdeelmodel echter een onderdeel van de jaarlijkse begroting, aangezien het om de verdeling van geld gaat. Over de begroting kan de studentenraad slechts adviseren
Nu de studentenraad het college schriftelijk heeft laten weten niet te zullen instemmen met het reglement, heeft het bestuur volgens LUW-jurist mr Hitzer Gorter twee maanden de tijd om met een nieuw voorstel te komen. De kans daarop lijkt klein, omdat het huidige reglement na langdurige onderhandelingen al twee keer is besproken in de studentenraad. College en studentenraad lijken niet bereid tot een compromis. Prorector Bert Speelman: Ik vind het jammer. Wij hebben de studenten hun zin gegeven door de vrije vakken aan de studentenraad te geven en hoopten dat ze op dit punt zouden inschikken. Maar ja, het is niet anders.
Volgens Gorter is de te volgen procedure nog onduidelijk. In het voorgestelde reglement van de studentenraad staat dat geschillen tussen college en studentenraad zullen worden voorgelegd aan een plaatselijke commissie. Die is er echter nog niet. Mogelijk moet de universiteit het geschil daarom voorleggen aan de landelijke geschillencommissie van het ministerie van Onderwijs. (KVe)
Hogere waterprijs is medicijn voor ineffectief waterbeheer
We moeten eerlijk zijn over de waarde van water. De huidige prijzen zijn geen goede reflectie van de grote waarde van water voor ecosystemen en het welzijn van de bevolking. Ze zijn vooral gebaseerd op de kosten van wateronttrekking en de benodigde infrastructuur. Dit zei prof. dr John Braden tijdens het congres Options for Closed Water Systems - sustainable water management, vorige week in Wageningen. De econoom is werkzaam bij het Water Resources Centre van de Universiteit van Illinois
In zowel westerse als ontwikkelingslanden leiden de lage waterprijzen tot verspilling, meent Braden. Wie bijvoorbeeld veel water afneemt, betaalt vaak een lagere prijs. Dit strookt niet met het feit dat milieu en samenleving juist schade oplopen door het onttrekken van meer water. Watertekorten belemmeren de economische ontwikkeling van gemeenschappen en brengen drastische veranderingen in het landschap teweeg, zoals bodemdaling en verdroging
Als de waterprijs gebaseerd is op de kosten van de infrastructuur en de waarde van water voor het ecosysteem zullen mensen water meer gaan apprecieren, denkt Braden. Economische stimulansen zijn een krachtig medicijn voor ineffectief waterbeheer. De extra inkomsten kan de overheid aanwenden ter preventie van watervervuiling en -tekorten
De overheid moet de ontwikkeling van efficientere waterzuiveringsmethoden aanmoedigen, benadrukt Braden. Tijdens het congres bleek echter dat er in de waterzuivering nog vele factoren zijn die de invoering van innovatieve technieken hinderen. Een waterbouwkundige uit Duitsland vertelde bijvoorbeeld dat projectontwikkelaars en consultants in zijn land liever grote, ouderwetse waterzuiveringsinstallaties bouwen dan nieuwe, kleinere en efficientere installaties. Hun salaris bedraagt namelijk een vast percentage van de totale constructiekosten
Heffingen kunnen volgens Braden een belangrijke rol spelen in het verminderen van watervervuiling. Ze kunnen bedrijven en huishoudens aanzetten afvalwater te scheiden ten behoeve van recycling. Braden is ook voorstander van heffingen op het gebruik van infrastructurele projecten zoals waterkrachtcentrales, dammen en kanalen. Gebruikers betalen dan mee aan de kosten van de milieuschade die zulke ingrepen vaak aanrichten, bijvoorbeeld het verlies aan visrijkdom in een rivier. Door deze indirecte kosten te verrekenen in waterprijzen en heffingen draag je bij aan duurzamer waterbeheer. (HBou)
Kabinet beslist nog niet over studiefinanciering

Het huidige kabinet slaagt er waarschijnlijk niet meer in het nog eens te worden over de studiefinanciering. De studentenbonden vrezen nu dat de zaak tijdens de formatie van een nieuw kabinet in achterkamertjes geregeld wordt
Het kabinet moet nog steeds officieel reageren op het rapport van de commissie-Hermans over studiefinanciering. Dat rapport verscheen in november en de afgelopen maanden heeft minister Ritzen herhaaldelijk beloofd dat het kabinetsstandpunt erover binnenkort zou komen. Vorige week liet Ritzen echter weten dat het zeer de vraag is of het kabinet er voor de verkiezingen van mei nog uit komt. Het kabinetsberaad heeft onverwacht vertraging opgelopen, zei hij in een overleg met de landelijke studentenbonden LSVb en ISO
De regeringspartijen in de Tweede Kamer maken zich niet druk over de vertraging. Niet rampzalig, wel jammer, vindt PvdA'er Rehwinkel. Volgens VVD'er De Vries was het toch al te laat
Maar de studentenbonden zijn wel kwaad over het uitstel. De commissie-Hermans wilde onder meer het budget van studenten met honderd gulden per maand verhogen. Dat moet het kabinet in elk geval alvast doen, vindt het ISO. Kamerhuur en eten worden niet plotseling goedkoper als het kabinet zich bezint, voert ISO-voorzitter Erik van Buiten aan
Wat Ritzen zelf van Hermans vindt, is wel duidelijk. Meteen na het verschijnen zei hij te voelen voor het versoepelen van de 27-jaarsgrens die nu nog geldt voor de studiefinanciering. Ook had hij oor voor de roep om meer flexibiliteit in het beurzenstelsel. Verder hoefde er van Ritzen niet veel te veranderen. De andere partijen in het kabinet willen zich echter niet op dit standpunt vastleggen
De studentenbonden vrezen nu dat studiefinanciering geen belangrijke rol zal spelen in de verkiezingscampagne. De partijen hoeven er dan ook geen beloften over te doen en houden hun handen vrij voor de formatie van een nieuwe kabinet
LSVb en ISO hebben weinig vertrouwen in de goede bedoelingen van de politiek. De VVD bijvoorbeeld wil bezuinigen op hoger onderwijs, zegt Joeri Oudshoorn van de LSVb. En ze wil nu niet meer praten over studiefinanciering. Dat lijkt me een duidelijk signaal. (HOP)
Hbo claimt 200 miljoen voor onderzoek

De hogescholen willen bij het volgend kabinet tweehonderd miljoen gulden extra vragen voor toepassingsgericht onderzoek. De resultaten van dat onderzoek willen ze gebruiken om hun onderwijs te vernieuwen
Tot dusver houdt het hbo zich nauwelijks bezig met onderzoek. Dat is een taak van de universiteiten, die daarvoor geld krijgen van minister Ritzen. Maar volgens een aantal hogescholen wordt veel van het universitaire onderzoek niet vertaald naar de praktijk. Die lacune willen zij opvullen. (HOP)

Re:ageer