Wetenschap - 12 februari 1998

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Bundel biologisch onderzoek
De biologie als discipline is in gevaar gebracht door twintig jaar bezuinigen en steeds meer sturing van buitenaf, vindt de verkenningscommissie biologie van de KNAW. Volgens de commissie, voorgezeten door prof. dr Koen Verhoeff, zijn de biologische onderzoeksgroepen door de bezuinigingen te klein geworden. Universiteiten zouden hun onderzoek beter moeten bundelen en wetenschappelijke specialismen moeten concentreren bij een beperkt aantal universiteiten
Om de biologie als zelfstandige discipline in Nederland gezond te houden, is versterking van het fundamentele onderzoek op een aantal terreinen nodig, aldus de commissie. Zij noemt ondermeer de plantenfysiologie, de evolutiebiologie en -systematiek, plus de microbiele ecologie, die volgens de commissie alleen in Wageningen en Groningen nog enige aandacht krijgt. Verhoeff wil ook meer aandacht voor de biologische collecties, die jarenlang verwaarloosd zijn
De biologen vinden al lang dat hun vak onderbedeeld wordt. Anderhalf jaar geleden kreeg dit standpunt steun uit onverdachte hoek. De commissie die onderzoekfinancier NWO voor minister Ritzen had doorgelicht wees op de onderfinanciering van de biologie en aangrenzende vakgebieden
De commissie-Verhoeff wijst nu ook op het lage honoreringspercentage van biologische projecten bij NWO: van de ingediende plannen krijgt slechts tien procent geld toegekend. Bij een zo lage kans dreigen onderzoekers de moed op te geven. En omdat ook de universiteiten op fundamenteel onderzoek blijven bezuinigen, groeit de afhankelijkheid van contractresearch voor bedrijven en overheden
Ook de vorming van onderzoekscholen is voor de biologie geen onverdeeld genoegen, stelt de verkenningscommissie. Groepen werden vaak op bestuurlijke gronden bij een plaatselijke onderzoekschool ondergebracht, zonder zelf te kunnen kiezen waar ze thuishoren. Dat heeft tot onlogische en wetenschappelijk twijfelachtige keuzes geleid. Als voorbeeld noemt voorzitter Verhoeff de Wageningse ecologen en de entomologen van de UvA
Verhoeff pleit, net als de universiteiten, voor een extra jaar voor biologie-opleidingen. In vier jaar is er volgens de commissie nauwelijks tijd om de studenten naast hun wetenschappelijke vorming andere vaardigheden bij te brengen, zoals bijvoorbeeld het werken in multidisciplinaire teams. Het ontbreekt studenten na vier jaar veelal aan voldoende vaardigheden en intellectuele rijpheid voor het zelfstandig uitvoeren van complex biologisch onderzoek. (HOP/ KVe)
Kamer steunt PvdA-voorstel over kandidaatsexamen
De duur van een academische studie blijft voorlopig vier jaar, maar universiteiten mogen na drie jaar een kandidaatsexamen instellen. Daarvoor hebben zij geen ministeriele toestemming nodig. Dit voorstel van de PvdA is deze week met steun van de VVD en D66 in de wet vastgelegd
Minister Ritzen had aanvankelijk voorgesteld dat ook driejarige studies zelfstandig konden bestaan. Universiteiten die zo'n studie wilden opzetten, moesten daarvoor wel ministeriele toestemming vragen. Alleen bij een aantoonbare behoefte van de arbeidsmarkt aan zo'n korte studie zouden ze die toestemming krijgen
PvdA en VVD zijn niet overtuigd van het bestaansrecht van driejarige studies, maar zien wel het nut in van een kandidaatsfase van drie jaar. Deze fase geldt niet als een volwaardige studie, maar biedt studenten de mogelijkheid in het vierde jaar verschillende studievarianten te volgen. Zo kunnen zij zich in het vierde jaar richten op onderzoek, een vak erbij volgen of gecombineerd werken en studeren
De vereniging van universiteiten, VSNU, is tevreden over deze uitkomst. Het lijkt op wat wij zelf al eens hebben voorgesteld, aldus een woordvoerder. Na de VVD ging ook D66 akkoord met deze tussenstap op weg naar zelfstandige driejarige studies. (HOP)
NRLO: Wageningen moet topkader agribusiness opleiden
Het Kenniscentrum Wageningen moet, mogelijk samen met Nijenrode en de Erasmus Universiteit, een opleidingscentrum voor topkader in de agribusiness opzetten. Deze opleiding voor topmanagers wordt voorgesteld in het rapport Globalisering en agribusiness van de Nationale Raad voor Landbouwkundig Onderzoek (NRLO), dat NRLO-bestuurslid prof. dr Vinus Zachariasse op 5 februari aanbood aan KCW-voorzitter prof. dr Cees Veerman. Deze reageerde enthousiast op het voorstel
Op technologisch terrein is Wageningen al sterk, maar de topmanagers in de agribusiness zijn opgeleid in Harvard en weten Wageningen niet te liggen, zo lichtte NRLO-programmaleider dr Henk van Oosten het belang van de opleiding toe. Hij pleit voor een opleidingscentrum voor aankomende topmanagers met docenten en studenten uit meerdere landen, waarbij nadrukkelijk wordt ingegaan op culturele verschillen tussen landen
Bestuursvoorzitter Cees Veerman vindt het advies passen in zijn streven om de bedrijfskunde in Wageningen te versterken. De start van de MBA-opleiding Management for the Food Industry and Agribusiness is wat dat betreft een goed begin, meent hij. Het bestuur heeft deze opleiding financieel ondersteund om de exploitatie van de eerste cursus rond te krijgen. Wageningen moet zijn kennis en presentatie op dit terrein geleidelijk uitbouwen, meent Veerman
Zachariasse wees er tijdens de overhandiging van het NRLO-rapport op dat kennisinstellingen zich steeds meer dienen te gedragen als ondernemingen. Nu kennis in toenemende mate een concurrentiefactor wordt tussen internationaal opererende bedrijven, moet Wageningen als co-innovator en kennismakelaar samenwerken met die bedrijven, stelt het rapport. De NRLO denkt daarbij aan de verzelfstandiging van delen van KCW met kansrijke producten en joint ventures met bedrijven. (ASi)
Nieuwsfoto, discussie studiefinanciering
Opvallende tweedeling in vooraanmeldingen
De economische bloei in Nederland klinkt dit voorjaar door in de studiekeus van aanstaande studenten. In trek zijn studies die geassocieerd worden met het bedrijfsleven; andere opleidingen verliezen. De exacte hoek vertoont een scherpe tweedeling: de harde techniek staat op winst, wiskunde en biologie boeken verlies
Eerder werd al bekend dat het totale aantal vooraanmeldingen eind januari tien procent achter lag op vorig jaar om deze tijd. Maar omdat studenten zich steeds later aanmelden, zegt deze achterstand weinig. Interessanter zijn de relatieve verschuivingen tussen opleidingen
Economie en techniek blijken dit voorjaar het meest in trek bij de aanstaande universitaire studenten. Beide sectoren hadden volgens cijfers van de Informatie Beheer Groep eind januari zes of zeven procent meer marktaandeel in de aanmeldingen dan een jaar geleden. De andere uitersten zijn letteren (min zeven procent), rechten (min zeven procent), de landbouwstudies (min twaalf procent) en de betafaculteiten (min acht procent)
Het meest opvallend is het contrast tussen harde techniek en andere betastudies. Terwijl informatica, vliegtuigbouwkunde en chemische technologie op forse winst staan, komen van de grotere studies vooral biologie en medische biologie slecht uit de bus. In tegenstelling tot de techniek bleven juist deze studies de laatste jaren populair, maar nu lijken de rollen omgekeerd. Afgelopen september kreeg biologie, tegen de trend in, al zeven procent minder eerstejaars en in de aanmeldingen voor 1998 verliest biologie opnieuw tien procent marktaandeel. (HOP)
Toerisme in Costa Rica moet duurzaam

In het kader van het Duurzame Ontwikkelingsverdrag kwamen Nederlandse en Costa-Ricaanse delegaties eind januari bijeen in San Jose. Dit resulteerde in een werkplan voor het toerisme in de komende twee jaar. De deelnemers in het samenwerkingsverband zijn vertegenwoordigers van de overheid, ondernemers in de toeristische sector, niet-gouvernementele organisaties en wetenschappers, waaronder de LUW-werkgroep Recreatie en toerisme
De voorgestelde projecten zijn erop gericht dat het toerisme het milieu niet of nauwelijks belast en lokale gemeenschappen ten goede komt. Zo moeten lokale gemeenschappen, die nu vaak onvoldoende kapitaal en kennis hebben, een toeristische onderneming kunnen opzetten. Ze krijgen nu scholing in toeristisch management. In Nederland zal de nadruk liggen op het informeren van de bevolking en ondernemers in de toeristische sector over de rol van toerisme in duurzame ontwikkeling
De LUW-werkgroep Recreatie en toerisme gaat onderzoeken hoe lokale gemeenschappen kunnen worden betrokken in het project. Dit onderzoek past goed in de toerisme-opleiding die zij heeft helpen opzetten bij de universiteit van Heredia in Costa Rica. In april beslist minister Pronk hoeveel geld hij beschikbaar stelt voor dit duurzame ontwikkelingsprogramma. (HBou)
Nieuwe leerstoel Toepassingsgerichte informatica

De raad van bestuur is akkoord gegaan met de instelling van een bijzondere leerstoel Toepassingsgerichte informatica ten behoeve van supply chain management. De leerstoel wordt betaald door LEI-DLO en het Agroketenkennisproject (AKK), een samenwerking van agro-bedrijfsleven, sectororganisaties, kennisinstellingen en LNV. Een commissie gaat op zoek naar de beste kandidaat voor dit hoogleraarschap
De leerstoel past binnen het onderzoeksveld ketenmanagement, dat binnen de Landbouwuniversiteit een belangrijke plaats inneemt. De nieuwe hoogleraar gaat zich bezighouden met de automatisering, communicatie en informatievoorziening in kennisketens van bedrijven
Naast het reguliere onderwijs zal de hoogleraar ook een bijdrage leveren aan de MBA-opleiding. Gezocht wordt naar iemand die naast wetenschappelijke en didactische kwaliteiten brede ervaring heeft in de toepassing van en onderzoek naar ICT binnen het bedrijfsleven. (MWo)
Nederland goed voor 450 miljoen aan EU-onderzoek
Nederlandse onderzoekers hebben in 1997 voor 450 miljoen gulden deelgenomen aan de onderzoeksprogramma's van de Europese Unie. In totaal zat er bijna vijf miljard gulden in de EU-pot
Vooral de zachte hoek kreeg vorig jaar veel geld uit Brussel. De levenswetenschappen, waar het landbouwkundig, bio(techno)logisch, en medisch onderzoek onder valt, waren goed voor honderd miljoen gulden. Ook bij het sociaal-economische programma deden de Nederlanders het met tachtig miljoen gulden goed. Op het gebied van telematica deed Nederland het daarentegen slecht: daar bedroeg de oogst slechts tien miljoen gulden
Nederland vindt dat de Europese Unie in het onderzoeksprogramma voor de jaren 1998-2002 meer aandacht moet besteden aan de levenswetenschappen. De afgelopen vijf jaar ging twaalf procent van het Europese budget naar dat onderzoeksterrein, Nederland wil dat optrekken naar zeventien procent. In totaal zit er voor de komende vijf jaar 35 miljard gulden in de EU-pot. Deze week vergadert de Unie over het definitieve budget en de verdeling daarvan over de verschillende onderzoeksgebieden
De verschuiving is noodzakelijk, redeneert Nederland, vanwege het groeiende belang van gezondheid, voeding en milieu. In het EU-programma moet dat terugkomen, met meer geld voor onderzoek naar een duurzame economische groei, een verbeterde kwaliteit van leven en een verantwoord milieubeheer
De kans dat het extra geld er komt is vrij groot: er ligt een voorstel om een nieuw onderzoeksthema over energie en milieu te beginnen. Volgens Nederland kan het extra geld vooral worden weggehaald bij het onderzoek naar nucleaire energie. (HOP)
Bindend advies doet eerstejaars Leiden sneller studeren
De eerstejaars aan de universiteit van Leiden studeren dit jaar waarschijnlijk aanzienlijk sneller dan hun collega's aan andere universiteiten. Volgens de Rijksuniversiteit Leiden is dat te danken aan het bindend studieadvies
Ook minister Ritzen gaf vorige week in de Tweede Kamer te kennen een groot voorstander te zijn van het bindend studieadvies, liefst op alle universiteiten. De Kamer ging akkoord met Ritzens voorstel om zo'n advies ook na het eerste jaar mogelijk te maken. Iedere student die zijn propedeuse nog niet gehaald heeft, kan voortaan een bindend advies krijgen. In een latere fase van de studie kan studenten de toegang tot een afstudeervariant ontzegd worden
Leiden is tot nu toe de enige universiteit met een bindend studieadvies. Studenten die in hun eerste jaar minder dan de helft van hun studiepunten halen, krijgen een negatief advies en moeten de opleiding beeindigen. Ter compensatie van de strenge aanpak worden de studenten beter begeleid en wordt het onderwijs minder massaal
De overige universiteiten reageerden sceptisch op het Leidse studieadvies. Rector magnificus Wagenaar denkt dat zij daar nog op terug zullen komen, gezien de goede resultaten in Leiden. Uit een eerste tussenbalans blijkt dat vijftig procent van de Leidse eerstejaars de helft van de studiepunten zal halen. Vorig jaar haalde slechts veertig procent dat aantal, aan andere universiteiten is dat percentage 35 procent
Intussen heeft elke Leidse eerstejaars met zijn mentor de stand van zaken besproken. Wie geen uitzicht heeft om 21 van de 42 punten te behalen, kon zich voor 1 februari uitschrijven of overstappen naar een andere studie. In mei krijgen de studenten opnieuw een gesprek met hun mentor. Het bindend studieadvies voorkomt dat studenten jaren blijven rondhangen zonder iets te bereiken, zegt rector Wagenaar
Het advies heeft vooral effect bij de studierichtingen geneeskunde en rechten. Rechtendecaan H. Franken schrijft de goede resultaten toe aan de toegenomen sociale controle onder studenten. Ouderejaars sporen eerstejaars nu aan om te studeren, aldus Franken. Eerder was het zeer ongebruikelijk dat eerstejaars voor hun wintersportvakantie ook maar een college hadden bijgewoond
Franken zag de afgelopen jaren het aantal rechtenstudenten bijna halveren en ook andere Leidse opleidingen liepen veel nieuwe studenten mis, omdat scholieren bang waren voor het bindend studieadvies. Maar Wagenaar betreurt dit verlies niet. Nu kunnen opleidingen hun onderwijs vernieuwen en les geven aan kleine groepjes, aldus Wagenaar. Deze aanpak vergt erg veel tijd. Met het huidige studentenaantal is het te doen. Groei is daarom niet ons oogmerk. (HOP)
Grote verschillen in rechtspositie personeel bij topinstituten

De positie van het personeel bij de nieuwe technologische topinstituten loopt fors uiteen. Twee nemen hun personeel in vaste dienst en kennen geheimhoudingsregels als in het bedrijfsleven. De andere krijgen een bijna academisch werkklimaat
In Twente hebben de ministers Wijers en Ritzen op woensdag 11 februari het eerste technologisch topinstituut geopend. Het gaat om het Telematica-instituut, een van de vier aan universiteiten gelieerde centra die strategisch onderzoek voor het bedrijfsleven gaan doen. In april beginnen de overige topinstituten met hun onderzoek aan voedsel (Wageningen), metalen (Delft) en polymeren (Eindhoven)
De vier topinstituten zijn met miljoenen guldens subsidie opgezet en moeten de kloof tussen bedrijven en kennisinstellingen overbruggen. Dit type onderzoeksinstituut is nieuw voor Nederland en dat leidt tot gezoek naar het juiste evenwicht tussen bedrijfsbelangen en de vrijheid die nodig is voor het onderzoek
Intussen wordt duidelijk welke rechten en plichten het personeel van de topinstituten krijgen. Bij metalen en telematica telt de geheimhouding. Weliswaar is bij metalen een clausule geschrapt die hoogleraren praktisch verbood om op de universiteit over hun instituutswerk te praten, maar wel behouden beide topinstituten zich het recht voor om onderzoeksresultaten niet te publiceren
Polymeren en voedselwetenschappen krijgen een meer academisch werkklimaat, met hoogstens uitstel van publicatie voorafgaand aan patentering. De meeste onderzoekers blijven er verbonden aan de universiteit of een bestaand onderzoeksinstituut. Nieuw personeel krijgt er in principe een tijdelijk contract. Telematica krijgt wel gedetacheerde onderzoekers van de universiteit, maar nieuw personeel krijgt er een contract voor onbepaalde tijd. Dat geldt ook voor het metaleninstituut, dat eind dit jaar tachtig procent van zijn personeel volledig in eigen dienst wil hebben. (HOP)
Arbeidsmarkt afgestudeerden trekt verder aan
Nu het Nederland economisch voor de wind gaat, vinden afgestudeerden van de LUW steeds makkelijker een baan. Bij de sollicitantenbank van de Koninklijke Landbouwkundige Vereniging (KLV) stonden op 1 januari 851 werkzoekenden ingeschreven, zo'n zeshonderd minder dan een jaar geleden. Daarmee is het percentage werkzoekenden gedaald tot vier procent. Van degenen die korter dan een jaar zijn afgestudeerd, is zeventien procent zoekende. KLV merkt daarbij op dat niet alle werkzoekenden werkloos zijn
Met name bij de studierichtingen Milieuhygiene, Levensmiddelentechnologie en Zootechniek is het aantal werkzoekenden fors gedaald. Afgestudeerden van Bioprocestechnologie staan iets vaker ingeschreven dan een jaar geleden, maar hun aantal is klein
Het aantal Wageningse ingenieurs dat staat ingeschreven bij de sollicitantenbank steeg tot 1997, maar vertoont het afgelopen jaar een sterke daling. Eind september betraden vijfhonderd kersverse ingenieurs de arbeidsmarkt, wat tot een stijging van het aantal inschrijvingen leidde. Maar deze groep is ruimschoots doorgestroomd naar de arbeidsmarkt, constateert KLV. (ASi)

Re:ageer