Wetenschap - 20 november 1997

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Inspectie uit kritiek op onderwijs LUW
De keuzevrijheid van studenten aan de LUW is te groot. Dat vindt de Inspectie landbouwonderwijs en kennisprogramma's. In het landbouwonderwijsverslag 1996 zegt de inspectie dat de keuzevrijheid het gewenste academische niveau van afgestudeerden in gevaar kan brengen, omdat studenten hun programma's onevenwichtig kunnen samenstellen. De inspectie baseert haar oordeel op rapporten van visitatiecommissies
De inspectie heeft forse kritiek op de bestuurlijke organisatie van de LUW. De invloed van vakgroepen en de vaste commissie onderwijs op de opleidingen is te groot, die van de opleidingscommissies (roc's) te klein. Veranderingen aan de LUW kosten volgens de inspectie te veel tijd. Het is zelfs de vraag in hoeverre gesignaleerde tekortkomingen werkelijk tot veranderingen leiden. De inspectie vindt bijvoorbeeld dat er te weinig met de resultaten van vakkenevaluaties gebeurt
In een begeleidende brief zegt minister Van Aartsen dat hij verwacht dat de onderwijsinstituten, die de LUW in 1997 instelde, ervoor zullen zorgen dat de onderwijsprogramma's beter worden geevalueerd. Noodzakelijke vernieuwingen van het onderwijs zouden door de instituten efficienter worden uitgevoerd
De inspectie is goed te spreken over de studeerbaarheid van de studieprogramma's van de LUW. De begeleiding van studenten is goed en de studierendementen zijn hoog. (KVe)
Verenigingen niet gekort op bestuursbeurzen
Het college van bestuur gaat toch geen bestuursbeurzen schrappen bij de studentenverenigingen. Een half jaar geleden wilde het college nog dat de vier studentenverenigingen ieder een van hun zeven beurzen zouden inleveren. Roeivereniging Argo zou twee van haar acht beurzen kwijtraken
Na protest van de verenigingen heeft het college een werkgroep in het leven geroepen die moest kijken op welke manier zestigduizend gulden kon worden bezuinigd. Deze commissie heeft voorgesteld het aantal beurzen voor de verenigingen gelijk te houden. Alleen de sportstichting SLW moet een beurs inleveren. SLW heeft daar weinig problemen mee. Ze laat een van de zeven beurzen al een paar jaar onbenut. Het college gaat nog met Argo overleggen over het grote aantal beurzen dat de vereniging heeft. Argo is de enige sportvereniging die bestuursbeurzen krijgt
Wel wordt nu bezuinigd op verschillende kleinere posten. De bestuurders van de sportstichting en de commissie algemene introductiedagen moeten hun extra vergoeding van tweehonderd gulden per maand inleveren. Daarnaast wordt het budget van de commissie subsidieaanvragen met tienduizend gulden gekort. In totaal wil het college zo vijftigduizend gulden bezuinigen op de studentenvoorzieningen
De suggestie van de commissie om studenten vijf gulden te gaan vragen voor de WSO-gids wordt niet overgenomen door het college. De WSO heeft gezegd de gids anders niet meer uit te geven. Het college vindt de gids een basisvoorziening en ziet geen mogelijkheid de gids zelf te gaan maken. (KVe)
AB-DLO-methode bespaart negentig procent op herbiciden
Het Instituut voor Agrobiologisch en Bodemvruchtbaarheidsonderzoek (AB-DLO) heeft een methode ontwikkeld om het gebruik van herbiciden met zeventig tot negentig procent terug te dringen. Daarbij geeft een apparaatje aan in hoeverre de fotosynthese in het onkruid is afgeremd, waarmee dus het effect van herbicidegebruik te zien is. Deze chlorofyl-fluorescentiemeter is inmiddels praktijkrijp en in de handel verkrijgbaar
Volgens onderzoeker David Keet van het AB-DLO maakt het apparaat het mogelijk om een lage dosering herbicide te gebruiken. Weliswaar laat het effect dan langer op zich wachten dan bij een hoge dosering, maar uiteindelijk gaat het gewas wel dood. In de praktijk gebruiken agrariers vaak een hoge dosering, omdat ze zo al na een paar dagen kunnen zien dat het onkruid een flinke tik heeft gekregen. Dat is bij een lage dosering met het blote oog niet te zien, maar met de chlorofyl-fluorescentiemeter wel
Hoe laag de dosering precies kan zijn, kan de boer zelf vaststellen door bij het onkruid op het veld het versgewicht van de bladeren te wegen. Met behulp van een grafiekje is dan de minimale letale dosering te berekenen. Blijkt twee dagen na het spuiten dat de dosering te laag was, bijvoorbeeld door ongunstig weer, dan geeft het metertje aan welke dosering opnieuw moet worden toegepast. De twee doseringen leveren samen nog steeds een herbicidereductie op van zeventig tot negentig procent
Het meetapparaat is makkelijk in het gebruik. Via demonstratie- en voorlichtingsprojecten moet het bij boeren ingeburgerd raken. De invloed op het arbeidsproces is verwaarloosbaar. Aan het bepalen van de dosering en aan het meten van het effect van de bespuiting is de boer slechts een half uur kwijt. De methode levert een kostenbesparing op door een verlaagd middelengebruik en doordat de boer minder vaak hoeft te spuiten. (WRe)
Kabelinternet veel duurder
Energiebedrijf Nuon VNB wil het gebruik van Internet via de kabel veel duurder maken dan tot nu toe werd aangenomen. Een gewoon abonnement gaat maandelijks negentig gulden kosten. Studenten en LUW-medewerkers betalen de eerste paar maanden respectievelijk vijfentwintig en vijftig gulden. Nuon nam vorige maand het beheer van de Wageningse kabel over van de Nederlandse Kabel Maatschappij. Die overname werd toen afgedaan als een grenscorrectie. Nuon zou alle afspraken van NKM nakomen. Maar in een gesprek met Robert Blom, LUW-hoofd Informatisering en datacommunicatie, kondigde Nuon aan een andere, duurdere, techniek te willen gebruiken. Blom is boos en verbaasd. We weten niet of dit systeem geschikt is voor teleleren. Bovendien ben ik bang dat consumenten afhaken. (HvL)
Nieuwsfoto, Roos van staal
Stichting Subliem verzorgt gala voor verenigingen

De personeels- en studentenverenigingen van de universiteit hebben de stichting Subliem in het leven geroepen, die eind januari een gala organiseert voor alle studenten en medewerkers van de LUW. Dat verklaart Elselien Jaspers, mede-organisator van het gala. Ook buitenlandse MSc- en PhD-studenten zijn uitgenodigd. De dames wordt geacht in jurk te verschijnen, de heren in kostuum. Het wordt een zeer net feest, aldus Jaspers. Zeshonderd kaartjes zijn inmiddels verkocht door de studentenverenigingen. Jaspers verwacht dat de personeelsvereniging zo'n vijftig kaartjes zal bestellen. (ASi)
Collegeleden hebben auto met chauffeur

De drie leden van het college van bestuur hebben elk de beschikking gekregen over een auto met chauffeur. Kees van Ast en Cees Veerman lieten zich al rijden en als laatste heeft ook rector Cees Karssen de stap gezet, meldt De Gelderlander. Tijdens de democratisering van de universiteit werd de auto met chauffeur weggehoond aan de LUW, maar tegenwoordig is het not done dat de moderne manager zelf het stuur in handen neemt. Ze horen fris op een vergadering te komen, meldt het hoofd Voorlichting, Piet Aben. (ASi)
Universiteiten betalen in toekomst studieschuld aio
Rector Cees Karssen kan zich voorstellen dat de universiteiten in de toekomst de studieschuld van aio's aflossen. Als de arbeidsmarkt voor academici overspannen raakt, zou dat een manier zijn om afgestudeerden te interesseren in een aio-baan. Karssen zei dat tijdens een debat met studenten over de studiefinanciering op 12 november op Unitas
Volgens Karssen is er in politiek Den Haag geen bereidheid om meer geld uit te geven aan de studiefinanciering. Het huidige budget kan dan op twee manieren worden verdeeld. Geef weinig mensen veel geld. Dus geef geld aan studenten uit armere milieus en laat rijke ouders voor hun kinderen betalen. Maar ik heb het gevoel dat studenten dat niet willen. De andere manier is veel mensen ieder een beetje geven. Als het bestaande budget over alle studenten verdeeld moet worden, blijft er maar een schijntje per maand over. Het is dan volgens Karssen ook beter de financiering voor studenten in de eerste jaren te concentreren
Hij kan dan ook instemmen met het voorstel van de VSNU. Die stelde voor om studenten in de eerste twee jaar twintigduizend gulden te geven als ze voldoende presteren. Voor de rest van de studie moeten ze dan lenen. De rector ziet weinig in het voorstel van Hermans om de studenten afspraken te laten maken met de universiteiten over de studiefinanciering. Dat kost ons zo weer vijf of zes ambtenaren. Dat geld geef ik liever anders uit. Hij zou graag zien dat de renteloze lening de basis werd van de studiefinanciering. Het ellendige van het huidige stelsel is dat studenten door de hoge rente flinke schulden kunnen oplopen. (KVe)
College bezuinigt negen miljoen op personeel
Het college van bestuur bezuinigt de komende twee jaar negen miljoen gulden op de personeelslasten van de LUW. Daarmee realiseert het bestuur de laatste zestig procent van de korting in het Masterplan van 1995. Voorts blijven de uitgaven voor huisvesting op een laag pitje
Daardoor behaalt de universiteit de komende jaren een positief exploitatieresultaat en worden de tekorten van de centrale fondsen kleiner. Dat blijkt uit de conceptbegroting 1998 van het college
Voor het eerst krijgen de nieuwbakken departementen een budget dat ze naar eigen inzicht mogen besteden. De departementen hebben deelbegrotingen gemaakt, die in de begroting naast de meetlat van het college zijn gelegd. Uit de aanvraag van de instituten en de toewijzing van het college blijkt dat iedereen op de universiteit wat moet inleveren. Volgend jaar gaan de budgetten voor onderwijs en onderzoek met drie miljoen omlaag en de post voor bestuur en beheer wordt gekort met zo'n anderhalf miljoen. Het jaar daarop dalen deze posten opnieuw
De onderwijs- en onderzoeksinstituten merken relatief weinig van de bezuinigingen. Ze kunnen minder onderwijs en onderzoek inkopen bij de departementen, waar uiteindelijk de ontslagen vallen. De negen departementen hebben bijna allemaal te veel geld gevraagd en komen volgend jaar een half tot een heel miljoen tekort. Ze moeten dit probleem zelf oplossen, nu er sprake is van integrale budgetverantwoordelijkheid, en kunnen twee dingen doen: hun reserves uitputten of een reorganisatieplan maken
Het college stelt gaat strengere eisen stellen aan de reorganisaties. Er is een reorganisatiebudget van ruim drie miljoen, maar om daarvoor in aanmerking te komen moet het departement een reorganisatieplan opstellen op persoonsniveau, goedkeuring krijgen van het college en daadwerkelijk structureel bezuinigen voor 2000. Het college besluit pas achteraf of het de reorganisatie compenseert. Bovendien zet het college druk op de ketel door vanaf 1999 de budgetten voor wachtgeld door te sluizen naar de departementen. Dat is een stok achter de deur om snel te reorganiseren: nu is er centraal nog compensatie, straks niet meer, verklaart de financiele chef drs Paul van Vliet
Voorts pleegt de universiteit de komende jaren geen nieuwbouw. De afdeling Gebouwen en terreinen vraagt twintig miljoen voor urgente nieuwbouw en renovaties, het college geeft maar tien miljoen. De reden: de afstemming van het bouwplan op dat van DLO. Zo is er bijvoorbeeld geen geld voor de bouw van een nieuw onderwijscentrum op De Dreijen
Door deze kortingen en een gunstige ontwikkeling van het contractonderzoek sluit de exploitatiebegroting in 1998 met een overschot van 4,8 miljoen gulden. Als gevolg hiervan kan het college ruim acht miljoen toevoegen aan de centrale bedrijfsreserve. Dat is hard nodig, want die reserve staat momenteel bijna 75 miljoen negatief. De totale begroting bedraagt volgend jaar 355 miljoen gulden. (ASi)
Proefdiergebruik op universiteiten stijgt
Jarenlang daalde het aantal dierproeven op de Nederlandse universiteiten. De laatste twee jaar stijgt het echter weer. Ook op de LUW; werden hier in 1995 bijna negentienduizend dierproeven gedaan, in 1996 waren het er bijna 22 duizend. Dit blijkt uit het onlangs verschenen jaarverslag van de sectie Dierproeven van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
In 1986 deden de universiteiten gezamenlijk nog bijna vierhonderdduizend proeven met dieren. Rond 1990 zette op alle universiteiten een flinke daling in, vooral door het gebruik van alternatieven zoals weefselkweek. Sinds 1994 worden echter weer meer proefdieren gebruikt; in 1994 waren het er nog 261 duizend, in 1996 ruim 265 duizend. Drs Frank van der Broek, die op de LUW toezicht houdt op het welzijn van proefdieren, wijt de landelijke stijging aan het toenemend gebruik van transgene muizen en ratten voor de ontwikkeling van gentherapie of medicijnen
De forse stijging op de LUW is volgens de proefdierkundige toeval. In 1995 waren juist veel aio's bezig met hun laatste jaar, waardoor er minder experimenten werden gedaan. Maar ook bij de LUW verwacht Van der Broek geen verdere daling. Nieuwe alternatieve testmethoden zijn komende jaren niet te verwachten
Het verslag meldt verder dat bij bijna zeventig procent van de dierproeven op de universiteiten geen pijnbestrijding is toegepast, omdat de onderzoekers de pijn niet noemenswaard achtten of omdat het ongerief niet bestond uit pijn. Bij zeventien procent van de proeven dienden de onderzoekers wel pijnstillers toe en bij twaalf procent is de pijn niet bestreden omdat dit niet strookte met de proefopzet. (MHs)
Chromosomen lijken zich hun paargedrag te herinneren

Bij de vorming van geslachtscellen van muizen zoeken de chromosomen van beide ouders die gelijksoortige informatie bevatten elkaar op. Chromosomen van muizen lijken over een generatie heen te kunnen onthouden of ze goed gepaard waren in de vorige meiose, de reductiedeling bij de vorming van geslachtscellen. Dat blijkt uit het proefschrift van ir Antoine Peters, die 21 november hoopt te promoveren bij dr Christa Heyting, hoogleraar in de Moleculaire en celgenetica
Peters gebruikte voor zijn onderzoek muizen met specifieke chromosoommutaties. Bij die mutaties hebben twee chromosomen die niet bij elkaar horen, een stukje chromosoom uitgewisseld. Hierdoor zijn ze korter geworden dan het chromosoom van een muis zonder deze mutaties. Als bij een kruising tussen deze twee mutaties de twee korte chromosomen paren, dan ontstaat er een uitstulping door het verschil in lengte. Het ene chromosoom is namelijk door de mutatie net iets korter geworden dan het andere. Zo'n uitstulping is een ongepaard stuk dat ervoor zorgt dat een meiotische cel niet levensvatbaar is. Worden bij de vorming van de geslachtscellen veel cellen met ongepaarde stukken gevormd, dan zijn de mannen onvruchtbaar
Er is echter een mogelijkheid om de ongepaarde stukken van de uitstulping toch goed te paren. Dan moeten de chromosomen een soort hoefijzer vormen waarbij het langere stuk de buitenkant vormt. In dat geval zijn de mannen wel vruchtbaar. Het vormen van zo'n hoefijzer is een trucje dat de muizenchromosomen lijken te kunnen leren. De eerste kruising waarin de twee korte chromosomen bij elkaar worden gebracht, levert bijna uitsluitend steriele mannetjes op. De dochters uit zo'n kruising zijn meestal wel vruchtbaar en zijn dus bij een aantal eicellen goed in staat hoefijzers te vormen. Peters kruiste deze dochters weer met mannetjes van een van de gemuteerde lijnen. De zonen van deze ouders passen wel het trucje van de hoefijzervorming toe en zijn dus veel vaker vruchtbaar. Dat is niet eenvoudig te verklaren, vertelt Peters. Het afwijkende chromosoom heeft dat trucje blijkbaar onthouden. Met genetische modellen kunnen we het niet verklaren; het is geen mutatie in het DNA zelf. (MS)

Re:ageer