Wetenschap - 15 mei 1997

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Alleen Wageningen heeft internationaal onderwijs op orde
De instituten voor internationaal onderwijs maken een rommeltje van de titels die zij verstrekken. Het zijn er te veel en de status ervan is niet duidelijk. Alleen het onderwijs van de Landbouwuniversiteit leidt op tot academisch niveau. Dat zegt een commissie die de kwaliteit onderzocht van het Engelstalig MSc-onderwijs. Dat onderwijs wordt gegeven door vijf onafhankelijke instituten (deels in samenwerking met universiteiten) en de LUW
De kern van het aanbod van de vijf instituten bestaat al sinds de jaren vijftig uit zogeheten diploma-cursussen. Die duren doorgaans een jaar en moeten studenten toerusten met praktische kennis die in hun land van herkomst toe te passen is
In de loop van de tijd zijn de instituten ook uitgebreide cursussen gaan bieden, met meer pretenties en een breder scala aan titels, zoals Professional Master en Master of Science
Die titels zijn echter niet te vergelijken met die van de Nederlandse universiteiten en hogescholen. En dat de verschillende instituten hun titulatuur onderling niet afstemmen, maakt de situatie nog onoverzichtelijker
Volgens de commissie moeten de instituten orde scheppen in hun titels. In ieder geval zou de titel Master of Science voortaan uitsluitend verleend moeten worden aan studenten die tenminste vijf maanden aan een doctoraalscriptie hebben gewerkt
Niet alleen de afsluiting van de cursussen, ook de toelating ertoe baart de commissie zorgen. Officieel moeten studenten een Bachelors-graad hebben en goed Engels spreken. Maar in de praktijk lopen hun vaardigheden ver uiteen. Een probleem is ook dat veel studenten nauwelijks met een computer kunnen omgaan
De commissie stelt de vijf instituten de situatie in Wageningen ten voorbeeld. Daar is het cursusaanbod, anders dan dat van de onafhankelijke instituten, samengesteld uit het (Engelstalige) gewone universitaire aanbod. Dat staat, samen met strenge toelatingseisen, borg voor een academisch niveau en titels met een duidelijke status. (HOP)
Waterbesparing LUW krijgt nieuwe impuls

De besparing van drinkwater krijgt een nieuwe impuls door een aantal initiatieven van het Bureau Veiligheid en Milieuhygiene. De afgelopen weken zijn vijfhonderd doorstroombegrenzers, van een gulden per stuk, geplaatst. Stagiaire Roland van der Veeken, die in Leeuwarden mbo-milieukunde studeert, voorzag vrijwel alle wastafelkranen van een doorstroombegrenzer
De spoelbakken van wc's zullen worden voorzien van spaarknoppen - 25 gulden per stuk - waardoor minder spoelwater nodig is. Van der Veeken heeft becijferd dat beide maatregelen in maximaal zes maanden terugverdiend zijn
Door de forse stijging van rioolrecht, zuiveringsheffing en waterprijs zal in het jaar 2000 een kubieke meter drinkwater, geloosd op het riool, zo'n vijf gulden kosten. Jaarlijks komt via de LUW tachtigduizend kubieke meter drinkwater in het riool terecht. Nog eens ruim tachtigduizend kubieke meter, van 1,70 gulden per kuub, wordt anders gebruikt, bijvoorbeeld als gietwater of voor koeling. Voor die doeleinden pompt de LUW zelf jaarlijks ook nog eens 728.660 kubieke meter bronwater op. De provincie verlangt van de LUW begin volgende eeuw een halvering van dat bronwaterverbruik
Zodiac verbruikt jaarlijks eenderde van de 160 duizend kubieke meter drinkwater van de LUW. Op Zodiac traceerde Van der Veeken een airco die jaarlijks vijfduizend gulden aan drinkwater verbruikt. De airco koelt een ruimte met enkele vriezers. Volgens Van der Veeken wordt de ruimte voortaan met buitenlucht gekoeld, zodat alleen bij hoge buitentemperaturen de airco nog nodig is. Ook een koeling bij de vakgroep Microbiologie wordt vervangen. Deze verbruikt jaarlijks voor 35 duizend gulden drinkwater. Een elektrisch aangedreven luchtgekoelde koeling is in verbruik tien maal goedkoper. Zo'n apparaat vergt volgens Van der Veeken een investering van achttienduizend gulden. (ABo)
Twee departementen in plantenhoek

Agronomiehoogleraar prof. dr ir Paul Struik heeft de universiteitsraad er niet van kunnen overtuigen dat de opdeling van de sector Plant- en gewaswetenschappen in twee departementen een historische fout is. De raad bleef bij zijn besluit om de vakgroepen op te delen over de departementen Plantenteelt en Gewasbescherming en plantenveredeling. Struik en gelijkgestemden hadden tegen dat besluit bezwaar aangetekend bij de commissie van beroep, omdat hun standpunt onvoldoende aan de orde was gekomen tijdens de eerdere beraadslagingen
Struik voerde aan dat een ontmenging van de plantenteelt en gewasbescherming vanwege de voortschrijdende wetenschappelijke specialisatie weliswaar logisch lijkt, maar dat zij in strijd is met de maatschappelijke roep om integratie en een multidisciplinaire aanpak. Hij wil juist binnen een departement een koppeling aanbrengen tussen het genetische niveau van de gewasbeschermers en het teelt- en bedrijfsniveau van de plantentelers. Dat sluit beter aan bij de missie van de universiteit.
Het college van bestuur en de universiteitsraad waren van mening dat de integratie van vakdisciplines moet plaatsvinden in de onderwijs- en onderzoeksinstituten. Verder stelden ze simpel vast dat er onvoldoende draagvlak bestaat voor een departement. De vakgroepen van het departement Plantenteelt mochten dan ruim zeventig handtekeningen voor een departement hebben verzameld, maar onder de ondertekenaars bevonden zich geen gewasbeschermers of veredelaars. U kunt beter uw energie steken in overleven dan in het bij elkaar houden, meende woordvoerder Bart Gremmen van Progressief Personeel
Struik wilde graag de toezegging van de universiteitsraad dat beide departementen op termijn weer bij elkaar worden gebracht. Maar die toezegging kon de raad niet geven. Wij kunnen u geen perspectief geven, u moet een aantrekkelijke partner zijn voor andere groepen binnen de universiteit en zelf voor een perspectief zorgen, meende Tap82-lid Pim van den Bold. De Centrale Lijst meende dat het departement Plantenteelt zich voor zijn inhoudelijke perspectief op DLO moet richten, in plaats van op andere onderzoeksgroepen binnen de universiteit
Het college gaat er bij beide departementen op aandringen dat zij voorlopig zoveel mogelijk beheersmatige ondersteuning regelen bij het sectorbureau. Maar vanaf 1 januari volgend jaar krijgt elk departement een eigen budget voor beheer en kan het zelf de aard en omvang van de ondersteuning vaststellen. (ASi)
WSO: geef studentenraad instemmingsrecht

De Wageningse Studentenorganisatie (WSO) wil dat studenten in de nieuwe bestuursstructuur instemmingsrecht krijgen bij de vaststelling van het financieel meerjarenperspectief. Dit staat in de nota Studentenraad aan de LU, die de WSO 12 mei aan het college van bestuur heeft aangeboden. In de nota staan de bevoegdheden die een studentenraad volgens de WSO moet hebben
De WSO hoopt dat de studenten via het financieel meerjarenperspectief toch invloed kunnen uitoefenen op de begroting. In de wet Modernisering Universitaire Bestuursorganisatie is vastgelegd dat de studenten bij de vaststelling van de begroting slechts adviesrecht hebben. WSO-bestuurder Mark Groeneveld vindt dat jammer. In de begroting wordt bepaald waar het geld naar toe gaat. Dit jaar nog hebben studenten in de raad een succesje geboekt door extra geld voor onderwijs te vragen. Het financieel meerjarenperspectief vormt een beleidsplan voor de begroting. Op die manier proberen we daar toch een vinger achter te krijgen.
Opvallend in de WSO-nota is het grote aantal punten waarop de studenten instemmingsrecht vragen; naast studentenvoorzieningen en onderwijs bijvoorbeeld ook de instelling van departementen en vakgroepen, het milieubeleid en het emancipatiebeleid. Ook pleit de WSO voor de aanwezigheid van een student als adviseur bij de vergaderingen van het college van bestuur
Rector magnificus prof. dr Cees Karssen, die de nota in ontvangst nam, noemde de nota een openingsbod voor de onderhandelingen tussen college en studentenraad over de bevoegdheden. De studentenraad moet overigens het reglement dat zijn bevoegdheden regelt met een tweederde meerderheid van stemmen goedkeuren. (LKe)
NWO deelt wetenschappen verrassend in

De landelijke onderzoeksfinancier NWO, met een budget van 650 miljoen gulden, gaat de betadisciplines herindelen. Alleen de chemie houdt een eigen bestuur dat geld kan toewijzen. De natuurkunde krijgt die luxe niet. Verder moeten biologen en aardwetenschappers samen met astronomen en ruimte-onderzoekers het brede terrein van aarde en hemel bestieren
Begin april stelde informateur prof. dr J.H. van der Waals voor de natuurwetenschappen te splitsen in vijf nieuwe gebieden. Maar zo ver wil het NWO-bestuur niet gaan. Het wil van twee naar drie gebiedsbesturen in de betahoek. En de nieuwe indeling mag verrassend heten
De chemie, met een jaarbudget van 20 miljoen gulden, krijgt als enige een eigen gebiedsbestuur. Het argument is dat, vanwege de speciale banden met de industrie, juist dit vak een zichtbaar eigen loket nodig heeft
Voor de reus natuurkunde, met 95 miljoen gulden verreweg het sterkste bolwerk binnen NWO, is een eigen bestuur niet weggelegd. Deze discipline gaat bestuurlijk samenwonen met wiskunde en informatica. Maar volgens NWO-voorzitter Van Duine ligt dat ook voor de hand. Hij verwijst naar het opkomende vakgebied computational mechanics. De nieuwe bundeling verdeelt straks 115 miljoen gulden
De wonderlijkste verzameling wordt het derde gebied, met de disciplines van aarde en hemel. Hieronder rekent NWO zowel sterrenkunde en ruimte-onderzoek als aardwetenschappen en oceanografie, plus de biologie. Dit bestuur mag straks 70 miljoen gulden over een breed scala van disciplines verdelen. (HOP)
LUW moet x miljoen bezuinigen

Eerst hadden we x ingevuld, maar we hebben eerst een betere analyse nodig. We gaan x in de tweede helft van dit jaar invullen. Aldus collegelid mr Henk van den Hoofdakker, die geen hogere wiskunde bedreef in de commissie financien en planning (cfp) van de universiteitsraad, maar een nieuwe bezuiniging bij de LUW aankondigde. De cfp besprak het financieel meerjarenperspectief 1998-2001 van het college van bestuur
De raadscommissie was erg te spreken over het inzichtelijke cijfermateriaal van het nieuwe hoofd financien, drs Paul van Vliet. Door de nieuwe begrotingsopzet was in een oogopslag te zien dat de LUW in 1996 goed heeft geboerd: het exploitatieresultaat was 11,8 miljoen gulden positief. In de begroting 1996 was de universiteit uitgegaan van een lager positief resultaat, maar door de groei van de externe onderzoeksopdrachten (derde geldstroom) maakte de LUW meer winst
Van echte winst is geen sprake, want de universiteit heeft de afgelopen jaren haar bedrijfsreserve uitgeput om ondermeer de reorganisatie bij de sector Plant- en gewaswetenschappen te financieren. Daardoor was de centrale bedrijfsreserve ultimo 1996 zwaar negatief: min zeventig miljoen gulden. Geen getal om paniekerig over te doen, vond Van den Hoofdakker, want de universiteit kan nog steeds haar rekeningen betalen. Haar liquiditeit (geld op de bank) steeg vorig jaar licht naar 16,5 miljoen gulden. Vorig jaar vreesde de LUW nog te moeten lenen op de kapitaalmarkt om de rekeningen te betalen, maar dat was niet nodig
Toch moet de bankrekening groeien tot minimaal dertig miljoen gulden en moet de negatieve reserve worden weggewerkt, omdat het college van bestuur onder deze financiele omstandigheden nauwelijks beleid kan voeren. In 2001 moet de bedrijfsreserve x zijn, schrijft het college. De Centrale Lijst wilde meer klaarheid over dat getal x en maakte een rekenvoorbeeld. Als de LUW de negatieve reserve van zeventig miljoen in 2001 wil wegwerken, moet ze vanaf volgend jaar vijftien miljoen gulden bezuinigen
Zover wil het college echter niet gaan. Als het tekort in 2008 is weggewerkt, vindt Van den Hoofdakker dat ook mooi. Daarmee zou x (de bezuiniging) uitkomen op ruim vijf miljoen gulden. Eerst gaat de financiele afdeling echter analyseren waarom het bedrijfsresultaat van vorig jaar boven verwachting was. Die analyse kan pas plaatsvinden als de nieuwe accountant de rekening van vorig jaar heeft goedgekeurd. Als gevolg daarvan zal komend jaar nog geen bezuiniging plaatsvinden
De enige budgetbeheerders aan de LUW die de afgelopen jaren hebben gespaard, zijn de vakgroepen. De vakgroepsfondsen bevatten ruim 23 miljoen gulden en zorgen voor een positieve liquiditeit. Het college riep de vakgroepen vorig jaar op hun uitgaven te temperen, maar dat werkte averechts: ze gingen juist meer uitgeven. Dit jaar komt er dus geen briefje met deze boodschap aan de vakgroepen of departementen. (ASi)
Ritzen houdt zich schuil voor studenten

Een hele batterij hoge ambtenaren zat er aan de vergadertafel, samen met de twee studentenbonden. Maar de minister hield zich schuil. Hij had absoluut geen zin met hen te spreken over de ov-kaart of de lotingskwestie. En dus bliezen de studenten het overleg af
De agenda vermeldde slechts een paar weinig tot de verbeelding sprekende onderwerpen. Maar zowel de LSVb als het ISO wilden hun periodieke overleg met minister Ritzen, de zogeheten Studentenkamer, aangrijpen om hem aan de tand te voelen over twee zaken die hen zeer ter harte gaan: de ov-kaart en de toelating tot studies met een studentenstop
De voorzitters van LSVb en ISO waren het ministerie echter nog niet binnen of ze werden al in de kraag gevat door twee topambtenaren. De minister heeft absoluut geen zin om over die twee zaken te praten, werd hen te verstaan gegeven. Als de bonden voet bij stuk zouden houden, zou Ritzen de vergadering mijden
En zo kon het gebeuren dat niet Ritzen, maar topambtenaar De Wijkerslooth de Weerdesteijn de vergadering opende. De minister acht het op dit moment contraproductief het gesprek over de loting en de ov-kaart te voeren, deelde die afgemeten mee. Maar een vergadering met louter ambtenaren leek de LSVb'ers niet zinvol, en dus bliezen zij de aftocht. Waarna ook het ISO maar vertrok. (HOP)
Teugels aangehaald bij selectie toponderzoek

Er mogen ongeveer tien toponderzoekscholen komen. Dat blijkt uit de definitieve selectieregels voor toponderzoek. Onder druk van de minister heeft NWO deze regels aangescherpt. Toch zijn beide het niet helemaal eens. Voorstellen voor bundeling van groepen uit meerdere scholen lopen de kans door Ritzen afgekeurd te worden
Binnen een jaar moet de eerste helft van de topcentra, goed voor vijftig miljoen gulden per jaar, geselecteerd worden. De vooraanmeldingen moeten eind mei bij onderzoeksorganisatie NWO binnen zijn
Wat de spanning verhoogt, is dat Ritzen tot op het laatst met NWO heeft touwgetrokken over de spelregels. Een gevolg daarvan is dat het maximumaantal topcentra toch weer duidelijker is ingeperkt tot een tiental, in plaats van de maximaal twintig waar de universiteiten op mikten
Over een belangrijke kwestie zijn Ritzen en NWO het oneens gebleven. De minister wil dat elk topcentrum voortkomt uit een onderzoekschool. Hij vreesde dat de universiteiten door allerlei dwarsverbanden te vormen de honderd miljoen gulden voor toponderzoek in vele snippers opdelen. NWO heeft zich tegen de eis van Ritzen verzet. Als het beste onderzoek in een bepaald vak verspreid is over meerdere scholen, dan moet je dat juist wel bundelen, is de gedachte. (HOP)
Nationaal herbarium kan doordringen tot wereldtop
Nederland kan, door bundeling van drie bestaande instituten, een nationaal herbarium krijgen dat van mondiaal belang is voor de plantkunde en de natuurbescherming. Dat schrijft de academie van wetenschappen (KNAW) aan minister Ritzen. Maar het nieuwe instituut heeft alleen een gezonde basis als Ritzen twee miljoen gulden per jaar bijpast
De minister vroeg in november een uitgewerkt plan voor een landelijk herbarium dat de bestaande plantencollecties van Leiden, Utrecht en Wageningen moet bundelen. De KNAW concludeert nu: het is mogelijk om een nationaal herbarium te vormen dat met zijn expertise over de tropen ook internationaal een belangrijk kenniscentrum kan worden. Het herbarium zou wel drie vestigingen houden, maar organisatorisch en wetenschappelijk een geheel vormen. In die opzet zou het zowel qua omvang van zijn plantencollecties als in wetenschappelijk opzicht de nummer twee van de wereld kunnen worden, na Kew Gardens in Londen
Maar voordat het academiebestuur verdere plannen uitwerkt, wil het van Ritzen een extra budget van twee miljoen gulden per jaar. Dat geld is nodig omdat de herbaria jarenlang zwaar hebben moeten bezuinigen: de universiteiten zagen handhaving van plantencollecties niet als kerntaak. Het Rijksherbarium in Leiden, het grootste van de drie, kampt nu zelfs met een tekort van drie miljoen gulden per jaar. En Utrecht en Wageningen willen niet in zee met een bijna-failliete partner. Op voorwaarde dat Leiden ook zelf een deel van het tekort wegwerkt, zal de bijdrage van Ritzen vooral dienen om het huidige Rijksherbarium weer financieel gezond te maken. (HOP)
Medicijnen uit transgene konijnen

Het biotechnologiebedrijf Pharming opent in juni een fabriek in Belgie om het eerste produkt, alpha-glucosidase tegen de ziekte van Pompe, in 1999 op de markt te brengen, aldus het Agrarisch Dagblad. Het alpha-glucosidase wordt uit de melk van transgene konijnen opgezuiverd
Pharming is inmiddels ook met een veehouder bij Heerenveen in zee gegaan om transgene koeien te vermeerderen, die lactoferrine in de melk maken. Het bedrijf, waar inmiddels negentig mensen werken, denkt enkele duizenden koeien nodig te hebben om de wereldmarkt van lactoferrine te voorzien. Bij deze koeien verwacht het bedrijf grammen lactoferrine in de melk aan te treffen, in plaats van de milligrammen die bij de dochters van stier Herman behaald werden. Lactoferrine verhoogt misschien de weerstand van patienten en te vroeg geboren baby's
De techniek is omstreden geweest vanwege de ethische problemen rond transgenese bij dieren. Dierfysiologen waren bovendien sceptisch over het succes, omdat het inzetten van de genen een toevalstreffer is. Dat is het nog steeds, becommentarieert veefokker prof. dr Pim Brascamp. Maar wat men wel heeft verbeterd is het genconstruct. Brascamp is niet verbaasd over de groei van het bedrijf. De hoogleraar heeft vanaf het begin de techniek veelbelovend gevonden voor niches in de medicijnmarkt. De vakgroep Veefokkerij is niet van plan op deze nieuwe sector in te springen. Ze heeft vooralsnog genoeg aan het eigen programma: selectie van landbouwhuisdieren voor vlees en melk. (MHs)
Sociale wetenschappers tegen komst TAO

Het departement Sociale wetenschappen op de Leeuwenborch staat niet positief tegenover de komst van de werkgroep Technologie en agrarische ontwikkeling (TAO). Dat zegt dr ir P de Visser, bureauhoofd van het departement. Het college van bestuur wil de werkgroep onderbrengen op de Leeuwenborch om het een herkenbare plaats te geven binnen de universiteit
Overigens zit het departement Sociale wetenschappen nog steeds te wachten op een officiele mededeling van het college over de komst van TAO, stelt De Visser. Het is wel zo leuk als je even op de hoogte wordt gesteld dat er mensen bijkomen. Maar er is helemaal geen ruimte in de Leeuwenborch, alle kamers zijn bezet. De werkgroep zal dus moeten blijven zitten op de Nieuwlanden. Bovendien denk ik dat een plaats binnen de Leeuwenborch niet goed is voor de profilering van TAO. De Visser meent dat TAO juist met technische wetenschappen wil samenwerken
Ook de raadsleden dr Just Vlak en ir Sake van der Schaaf vroegen het college van bestuur op 12 mei om de verhuizing van TAO naar de Leeuwenborch nog eens te overwegen. Dat is een verkeerde keuze. Maatschappijwetenschappers moet je niet bij elkaar zetten, dan verliezen ze het contact met de technische wetenschappen. De werkgroep zou juist in een technologische sector moeten worden gepositioneerd, bijvoorbeeld op de Dreijen, meende Vlak. Rector prof. dr Kees Karssen reageerde dat de departementsindeling ondergeschikt is aan het belang dat de werkgroep haar onderzoeks- en onderwijsactiviteiten kan uitvoeren. (JWe)
Geen premie voor Plant- en gewaswetenschappen

De universiteitsraad gaat niet akkoord met het voorstel van het college van bestuur om de voormalige sector Plant- en gewaswetenschappen (PGW) te ondersteunen met anderhalf miljoen gulden uit de strategische ruimte voor onderwijs en onderzoek
De sector heeft zijn begrotingstekort, dat enkele jaren geleden zo'n zeven miljoen gulden bedroeg, teruggebracht tot ongeveer anderhalf miljoen gulden. De raad wil dat de resterende bezuiniging zo snel mogelijk wordt gerealiseerd. Drs Pim van den Bold van Tap82 stelde in een raadscommissie dat de strategische ruimte niet is bedoeld om gaten in de begroting te dichten. Bovendien willen we als de bezuinigingen zijn gehaald, een reeel beeld hebben van de schuld van PGW. De raad wil voorlopig geen nieuwe bestemming zoeken voor het geld. Hij wil het geld in kas houden om eventuele tegenvallers te financieren. (KVe)
Van Aartsen en De Boer op Minderhoudhoeve

De ministers Jozias van Aartsen (landbouw) en Margreet de Boer (milieu) openen op 20 mei de vernieuwde Minderhoudhoeve, de proefboerderij van de Landbouwuniversiteit in Flevoland. Daar is de universiteit gestart met twee gemengde bedrijfstypes, waarin akkerbouw en veehouderij worden geintegreerd op gangbare en op ecologische leest. Het gangbare bedrijf streeft naar een zo hoog mogelijke opbrengst met zo min mogelijk milieuschade; het ecologische bedrijf wil geen biociden of kunstmest gebruiken. De bedrijfstypes zijn ingebed in drie onderzoekscholen van de LUW. (ASi)

Re:ageer