Wetenschap - 10 april 1997

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Vijf departementen kiezen voorzitter
Vijf van de negen departementen aan de Landbouwuniversiteit hebben inmiddels een voorzitter gekozen. Omdat de departementen vooralsnog niet meer zijn dan grote vakgroepen moet het departementspersoneel op een speciaal bijeengeroepen bestuursvergadering instemmen met de voordracht. Dit leidde tot kermisachtige taferelen
Eenenzestig van de 110 personeelsleden kwamen opdagen op de vergadering die hoogleraar veefokkerij dr ir Pim Brascamp op 1 april tot voorzitter van het departement Dierwetenschappen koos. Precies genoeg om het besluit van de vergadering rechtsgeldig te maken. De voor de zekerheid ingelaste extra vergadering, vijf minuten na afloop van de eerste, was dan ook overbodig
Om een vergadering rechtsgeldig te laten zijn, dient op zijn minst vijftig procent van het personeel aanwezig te zijn. Is dit niet het geval dan moet een departement een nieuwe vergadering beleggen. Daarvoor geldt geen quorum. Het bureau van het departement Dierwetenschappen nam het zekere voor het onzekere. Die tweede vergadering mag onmiddellijk op de eerste volgen, als personeelsleden tijdig worden uitgenodigd
Ook vier andere voorzitters zijn inmiddels bekend. Filosoof prof. dr Michiel Korthals wordt voorzitter van het departement Sociale Wetenschappen, microbioloog prof. dr Willem de Vos van het departement Produkt en Biotechnologie en prof. dr Frans Voragen vanLevensmiddelentechnologie en Voeding
Hoogleraar ontwikkelingseconomie dr Arie Kuyvenhoven geniet van zijn sabbatical en was daarom niet aanwezig op de vergadering die hem tot voorzitter van het departement Economie koos. Tot zijn terugkomst in september neemt prof. dr ir Arie Oskam van de vakgroep Algemene Agrarische Economie zijn voorzitterstaken waar. (LKe)
Verkiezingen met studentenpartij VeSte

Studenten kunnen straks bij de verkiezingen voor de universiteitsraad kiezen uit drie partijen. De nieuwe studentenpartij VeSte, een initiatief van Contractus, het samenwerkingsverband van de studentenverenigingen, heeft 1 april alsnog een kandidatenlijst ingeleverd
De oprichting van een derde studentenpartij leek even van de baan nadat de contractus er niet in was geslaagd voor de sluitingsdatum 25 maart een lijst in te leveren. Contractus tekende echter met succes bezwaar aan tegen de sluitingsdatum met het argument dat te laat bekend was dat de verkiezingen na invoering van de nieuwe bestuursstructuur ook voor de studentenraad zouden gelden
VeSte staat voor Verenigde Studenten. De fractie denkt zich te kunnen onderscheiden van de andere twee studentenfracties, CSF en PSF, door de nadruk te leggen op het belang van brede academische vorming en op de mogelijkheid voor studenten om ook naast hun studie nog vaardigheden op te doen, bijvoorbeeld in het bestuur van een vereniging
De initiatiefnemers noemen VeSte een volwaardige partij, die ook meedenkt over bijvoorbeeld de ontwikkelingen op het gebied van onderwijs. De roostering van de herkansingsperiode tijdens de Algemene Introductie dagen is een voorbeeld van een onderwerp waar VeSte een krachtig protest wil laten horen
Op de lijst van VeSte staan 24 studenten. Lijsttrekker is SSR-lid Hinco Gierman. Unitas-leden ontbreken op de lijst. De vereniging heeft niet meegedaan aan de oprichting van VeSte omdat ze politiek neutraal wil blijven. We richten tenslotte ook geen partij op voor de gemeenteraad, verduidelijkt Unitas-bestuurder Paul van Genuchten
De drie fracties strijden straks om zeven zetels in de universiteitsraad. Uit hoeveel zetels de studentenraad zal bestaan en of er wel een aparte studentenraad komt, is nog niet duidelijk. (LKe)
Besluitvorming over departementen onzorgvuldig

De commissie van Advies voor de beroep- en de bezwaarschriften heeft de teeltvakgroepen in het gelijk gesteld. De besluitvorming in de universiteitsraad over de departementsindeling is onzorgvuldig geweest. De raad adviseert de universiteitsraad het besluit de sector plant-en gewaswetenschappen op te splitsen in twee departementen te heroverwegen
Dit wil echter nog niet zeggen dat de splitsing van de plantenhoek van de baan is. De raad kan opnieuw kiezen voor twee departementen. Universiteitraadsvoorzitter dr Raymond Florax denkt dat de raad alleen akkoord gaat met een departement als blijkt dat daar bij de voormalige vakgroepen een draagvlak voor is. Is dit niet het geval dan zal de universiteitsraad opnieuw kiezen voor twee departementen, denkt Florax
Een gesprek tussen het college van bestuur en de vakgroepen van de beide departementen heeft nog niets opgeleverd. Volgens hoogleraar dr ir Pierre de Wit, voelen de leerstoelhouders in zijn departement niets voor samengaan met de plantentelers. Voor ons is de zaak afgehandeld.
Prof. dr ir Paul Struik van Agronomie geeft de hoop echter nog niet op. De hoogleraar hoopt door een inhoudelijke discussie alsnog het benodigde draagvlak te creeren. De hoogleraar verwacht dat uit de beoordeling van de evaluatiecommissie naar voren komt dat beide departementen sterke en zwakke groepen hebben. Nadat een schoning heeft plaats gevonden zouden de departementen alsnog samen kunnen gaan, denkt Struik. (LKe)
Raad wil geen greep in rugzakjes aio's

De meerderheid van de universiteitsraad is niet akkoord met het voorstel van het college van bestuur om de individuele opleidingsbudgetten van aio's, ook wel de rugzakjes genoemd, te verlagen van 6100 gulden naar 5400 gulden. Ook het Wagenings aio-overleg (Waioo) heeft daar bezwaren tegen. Wel steunt de universiteitsraad de grote lijnen van de nieuwe plannen voor de financiering van het tweede fase onderwijs. Elke onderzoekschool krijgt daarin jaarlijks een zogenaamde nullast van 32 duizend gulden met daar bovenop 924 gulden per aio. Dat bleek tijdens de vergadering van de Commissie financien en planning van 2 april
Het individuele opleidingsbudget voor aio's werd twee jaar geleden verhoogd van 5000 gulden naar 6100. Met dit extra geld kunnen de aio's cursussen bij onderzoekscholen. Voorheen waren LUW-cursussen gratis. Door geld van de rugzakjes naar de onderzoekscholen te sluizen wordt een omweg vermeden, meent het college. Onderzoekscholen moeten aio's dan weer gratis cursussen aanbieden, met uitzondering van sociale activiteiten als borrels en diners
Volgens ir Anneke Apperloo van het Waioo is het bedrag van 6100 gulden in de praktijk niet toereikend. Ook twijfelen aio's of de cursusgelden daadwerkelijk verlaagd worden. Ir Margrethe Jonkman van de Centrale lijst verwacht dat onderzoekscholen bijvoorbeeld de kosten voor buitenlandse sprekers blijven doorbereken
De meeste fracties konden zich vinden in het voorstel van het Waioo om het aantal cursussen per onderzoekschool per jaar te verlagen van vijf studiepunten, zoals het college voorstelde, naar drie studiepunten. De onderzoekscholen hebben dan een lagere nullast nodig en de rugzakjes blijven goed gevuld. (MS)
Aio's Vlag vrezen tweederangs positie

De aio-raad van de onderzoekschool Vlag gaat goed in de gaten houden wat voor consequenties het technologisch topinstituut (TTI) Voedselwetenschappen voor de aio's heeft. Ze willen dat de aio's van de onderzoekschool Vlag geen tweederangs aio's worden ten opzichte van de aio's van het TTI. Ir Frank Boerboom, voorzitter van de aio-raad van Vlag, ziet het liefst dat aio's bij het topinstituut dezelfde arbeidsvoorwaarden krijgen als bij de onderzoekschool. Hij vreest echter dat het topinstituut de betere aio's aan zich zal binden door betere secundaire arbeidsvoorwaarden te bieden. De aio-raad van Vlag kan daar formeel geen invloed op uitoefen, omdat het topinstituut organisatorisch los van de LUW komt te staan
Ook vraagt de aio-raad zich af wat het betekent voor de aio's als de LUW en het TTI onderzoek binnen een bepaald thema gedurende korte tijd intensiveren. De aio's die in een korte tijd op een thema aangenomen zijn, komen later allemaal tegelijk op de arbeidsmarkt. Het is de vraag of daar dan werk voor is, meent Boerboom. De opbouw van het topinstituut is erg gebaseerd op tijdelijke werknemers als aio's en postdocs. Postdoc worden is voor promovendi toch een soort uitstel van executie, vertelt Boerboom. Als je een huis wilt kopen, moet je toch ook een keer een vaste baan kunnen vinden. (MS)
Vrom betaalt hoogleraar Kakebeeke

Het ministerie van Vrom wil de Wageningse leerstoel Milieubeleid in Europa gaan betalen. Tot op heden werd deze leerstoel betaald door het Wageningen Fonds, de laatste twee jaar al met een ondersteuning van Vrom. Die aanstelling was echter voor een periode van vijf jaar. Het ministerie wil echter dat haar ambtenaar prof. drs Willem Kakebeeke ook de komende jaren het internationale milieubeleid aan de LUW blijft doceren
Deze aanstelling past in het streven van het ministerie om nauwere banden aan te gaan met het wetenschapsveld. Zo bestaan er bij Vrom ook ideeen om een leerstoel Leefomgevingsbeleid in te stellen, waarbij milieu, natuur en ruimtelijke ordening geintegreerd benaderd zullen worden. Dit past in het streven van Vrom om op termijn in plaats van een Nota Ruimtelijk Ordening en een Milieubeleidsplan een integrale nota Leefomgeving uit te gaan brengen. (GDu)
Economen maken informatiesysteem voor dierziekten

De technologiestichting STW heeft de vakgroep Agrarische bedrijfseconomie een subsidie toegekend voor een vierjarig onderzoek dat de informatievoorziening en besluitvorming tijdens een uitbraak van besmettelijke dierziekten moet verbeten. De subsidie is goed voor drie aio's en een programmeur. Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht en het Instituut voor dierhouderij en diergezondheid (ID-DLO) in Lelystad. LUW-hoogleraar prof. dr ir Aalt Dijkhuizen leidt het onderzoek
Uitgangspunt is een in Nieuw-Zeeland ontwikkeld prototype van een zogenaamd decision support system (DSS) dat moet worden aangepast aan de Nederlandse omstandigheden, en uitgewerkt voor varkenspest. Het kan dan ingezet worden bij een eventuele uitbraak. Het crisisteam kan dankzij het DSS-systeem beschikken over gegevens van veehouderijbedrijven, ziektenkundige inzichten, inschattingen over het verloop van de uitbraak en de impact op de economie. Deze informatie is nu niet op eenduidige en onoverzichtelijke wijze voorhanden, waardoor een crisisteam veelal onder grote tijdsdruk en met onvolledige informatie zeer ingrijpende beslissingen moet nemen. (WRe)
Transport van levende varkens moet verminderen
Het grote aantal varkens in Nederland hoeft geen belemmering te zijn voor de toekomst van de varkenshouderij. Wel is een grondige herstructurering noodzakelijk, waarbij de sector het transport van levende varkens sterk moet terugdringen
Ketenbeheer met strakke regels omtrent hygiene en milieuzorg moet zorgen voor kwaliteit en productgaranties. De tien procent knoeiers die de sector telt, moet de sector zelf middels tuchtrecht aanpakken. Kort samengevat waren dat de conclusie van een thema-avond over de toekomst van de varkenshouderij op 25 maart, georganiseerd door de Economenvereniging, de studievereniging van studenten in de economie van landbouw en milieu
Dr ir Leo den Hartog, directeur Praktijkonderzoek Varkenshouderij, en Cor Das, voorzitter van de vakgroep varkenshouderij van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond, spraken daar over de scheefgroei tussen de zeugen- en de vleesvarkenshouderij in Nederland. Omdat per geinvesteerde gulden in de zeugenhouderij meer te verdienen valt, is het aantal zeugen in Nederland toegenomen ten opzichte van het aantal mesters. Bovendien produceren de zeugen meer biggen per jaar. Daardoor is er een jaarlijks overschot van vier miljoen biggen, die worden geexporteerd. Deze handel in levende dieren vergroot het diergezondheidsrisico in de sector. Volgens de sprekers moet de biggenexport in de toekomst blijven bestaan. Wel pleitten ze ervoor dat grote veehouders die biggen produceren vaste contacten onderhouden met grote varkensmesters in het buitenland. Het transport van biggen van vele verschillende kleine bedrijven moet in de toekomst verboden zijn. Ook het transport van slachtrijpe vleesvarkens naar het buitenland moet verdwijnen. Volgens Das is het beter hoogwaardige vleeswaren te exporteren
De vele kleine varkenshouderijen in Nederland moeten uitgroeien tot gesloten bedrijven, wat betekent dat biggen op eigen bedrijf worden afgemest. Al met al is het volgens Das belangrijk dat het gesleep met varkens tot een minimum wordt beperkt. Het uitschakelen van de handelaren lijkt essentieel om de keten gesloten te krijgen
Ook pleit Das voor een ruilverkaveling van varkenshouderijen, om een eind te maken aan de spaghetti-structuur van de sector. Steeds meer varkenshouders bezitten meerdere bedrijven op verschillende plaatsen, doordat uitbreiding van het eigen bedrijf door milieuwetgeving uitgesloten is. Samenvoeging van deze bedrijven op een plaats kan de kans op dierziekten verkleinen en milieuwinst opleveren, aldus Das. (WRe)
Universitaire onderzoeksorganisatie moet op de helling
De grote wetenschappelijke uitdagingen van de komende eeuw liggen vooral in het doorgronden van complexe systemen. Om die uitdaging aan te kunnen is meer samenwerking nodig tussen onderzoekers van verschillende disciplines. Ook de organisatie van de universiteit, in facultaire kolommen, moet daarom op de helling
Dat staat in het laatste rapport van de door minister Ritzen ingestelde Overlegcommissie Verkenningen (OCV). Het rapport, opgesteld onder leiding van de Delftse hoogleraar dr ir Guus Berkhout, behandelt de behoefte aan technische kennis. De auteurs menen dat de wijze van kennisproductie en de kwaliteitseisen aan onderwijs en onderzoek aan verandering onderhevig zijn
Het rapport Technologie voor de maatschappij van morgen noemt grote windmolenparken voor de kust, warmte- krachtkoppeling en grootschalige ondergrondse aanleg van wegen en andere infrastructuur. Typerend is dat het steeds gaat om systemen, waarvoor niet alleen technische maar ook sociaalwetenschappelijke kennis nodig is. Voor effectieve innovatie is meer dan ooit samenwerking nodig tussen verschillende vakgebieden. Helaas belemmeren de facultaire koninkrijkjes belemmeren multidisciplinaire samenwerking
De organisatie van de universiteit moet dus aangepast. Een groot succes op dit gebied vinden de auteurs de vorming van technologische topinstituten. Anders dan bij contractonderzoek worden hier voor langere tijd thematische consortia gevormd tussen universiteiten, bedrijven en andere instituten. Op dezelfde manier zouden universiteiten ook een deel van het eigen onderzoek, dwars op faculteiten, moeten organiseren in multidisciplinaire programma's
Een verklaring voor de geconstateerde trend is dat computernetwerken veel drempels hebben weggenomen. Steeds meer onderzoekers werken internationaal samen, en gebruiken via het netwerk dezelfde gegevens. (HOP)
Studentenbond wapent zich voor nieuwe strijd

Uiteindelijk heeft ook de LSVb, de landelijke studentenvakbond, zich bij het onvermijdelijke neergelegd nu de nieuwe universitaire bestuursstructuur, de MUB, tot wet is verheven. De bond gaat nu uitleggen hoe studenten er het beste van kunnen maken
Praat met de juiste mensen en alles kan geregeld worden, houdt de LSVb studenten voor in het boekje De MUB meester
Daarmee slaat de bond een heel andere toon aan dan ten tijde van het MUB-debat in de Tweede Kamer. De tweede studentenbond, het ISO, zag destijds al vroeg in dat de wet aangenomen zou worden en richtte zijn lobby daarom op veranderingen die de wet van zijn scherpe kantjes zou ontdoen. Maar de LSVb bleef tot het laatst volharden in compromisloos verzet
Studenten moeten nu opnieuw slag leveren, schrijft de LSVb in krijgszuchtige taal, en het boekje moet hen daarvoor wapenen. Het gevaar loert dat colleges van bestuur zich alle rechten toeeigenen. Maar de wet kan studenten desondanks nog aardig wat invloed geven. Die moeten zij dan wel opnieuw bevechten
Vooral op het niveau van de opleiding valt er iets te winnen, vindt de LSVb. Want de MUB mag dan geen beste wet zijn, op dit vlak biedt hij interessante perspectieven. Vroeger was de zeggenschap over een opleiding verdeeld over de vakgroepen. De MUB geeft alle bevoegdheden aan een opleidingsbestuur. Dat is volgens de LSVb een verbetering, maar dan moeten de studenten er wel voor zorgen dat ze in dat bestuur komen
Het boekje raadt studenten aan vooral de wandelgangen op te zoeken om deze wensen te verwezenlijken: daar valt alles te regelen. Maar ook wordt er gewezen op de vele geschillenprocedures van de MUB. De wet gaat nu eenmaal uit van het conflictmodel, aldus de LSVb, dus zal ze er niet voor terugschrikken geschillen hard uit te vechten. (HOP)
Cochin universiteit kiest LUW voor samenwerking

De LUW is door de Indiase Cochin University of Science uitgekozen voor een samenwerkingsverband in het kader van het Medefinancieringsprogramma Hoger Onderwijs (MHO). De LUW-vakgroep Waterkwaliteitsbeheer en aquatische oecologie zal in 1998 participeren in een project gericht op de training en ondersteuning van milieu- en ecologisch onderzoek in kustgebieden en riviermondingen. De vakgroep Ontwikkelingssociologie helpt mee bij het opzetten van een internationale school voor rurale ontwikkeling en toegepaste technologie
Door financiele problemen bij de Nederlandse organisatie voor internationale samenwerking in het hoger onderwijs (Nuffic), die de MHO-projecten uitvoert, begint het opzetten van de school later dan gepland, waarschijnlijk in 2000 of 2001. Het waterproject kan wel op tijd beginnen, doordat de begeleidingscommissie van de betrokken universiteiten een alternatief financieringsplan heeft opgesteld
In beide projecten werkt de LUW samen met de Technische Universiteit Delft. Cochin heeft naast de LUW en de TU Delft ook de Fontys Hogescholen Eindhoven en de Katholieke Universiteit Brabant bij de samenwerking betrokken. De voorstellen voor de verschillende projecten worden dit jaar nader uitgewerkt
Met het nieuwe MHO-programma wil het Nederlandse ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking zijn jaarlijkse hulpbedrag van 38 miljoen gulden concentreren op twaalf instellingen in de tropen, om een eind te maken aan de versnippering in losse universitaire projectjes. De LUW werkt met tien van de gekozen instellingen samen. (JWe)
Evaluatiecommissies PGW bijna rond

De evaluatiecommissies die de sector Plant- en Gewaswetenschappen gaan doorlichten, zijn bijna compleet. Zeven van de negen beoogde leden hebben toegezegd, twee personen overwegen nog of ze tijd willen vrijmaken voor de klus. Commissievoorzitter prof. dr Koen Verhoeff wil leden van buiten de LUW en DLO, die wel deskundig zijn op het vakgebied. Ze gaat de kwaliteit van de output op het gebied van onderwijs en onderzoek van de leerstoelgroepen beoordelen. Verhoeff heeft in een orienterend gesprek met LUW-beleidsmedewerker drs Evelien Vaane de gewenste aanpak van de commissies doorgesproken. Als uitgangspunt voor de evaluatie denken de twee aan publicatielijsten, scripties, studentenaantallen, syllabi en promovendi
Daarnaast overwegen ze de vakgroepen te vragen zelf kort een toekomstperspectief op papier te zetten. Verhoeff: Geen lang verhaal, bijvoorbeeld een half A4tje. Voorwaarde is wel dat de overige commissieleden akkoord gaan met deze aanpak
Het college wil dat de commissies bij de evaluatie ook letten op bestaande samenwerkingsverbanden van vakgroepen. Samenwerking is lastig te meten, erkent Verhoeff. Maar je kunt wel zien of instituten gezamenlijk publiceren en of studenten stage lopen bij DLO-instituten. (LKe)
Studenten werven met aanbieden extra beurs is ongewenst

Universiteiten moeten niet proberen studenten te werven met geld. Dat twee universiteiten hun biologiestudenten een extra jaar beurs bieden en de rest niet, leidt tot ongewenste concurrentie
Dat schrijft minister Ritzen in antwoord op vragen van Tweede-Kamerlid Rabbae (Groen Links). Sommige universiteiten bieden hun beta-studenten een extra, vijfde jaar studiefinanciering en daar wilde Rabbae opheldering over
Ritzen zelf betaalt zo'n vijfde jaar voor de meeste techniek-studenten. De algemene universiteiten met betastudies zijn zijn bang dat studenten daardoor eerder voor techniek kiezen en betastudies links laten liggen. Om te voorkomen dat aanstaande betastudenten wegblijven, hebben zij vorig jaar besloten hen uit eigen zak een vijfde jaar beurs te betalen
Een twistpunt is vooral of ook biologiestudenten dat extra jaar geboden moet krijgen. Groningen en Utrecht doen dat, de andere betrokken universiteiten niet. Ritzen is bang dat geld daardoor een wapen wordt in de slag om de student. Dat vindt hij ongewenst
De minister is ook bang dat de kosten van een extra jaar voor biologen te hoog zijn. In de meeste betastudies gaat het maar om kleine bedragen, omdat daar weinig studenten rondlopen. Maar dat is anders bij biologie: die studie trekt veel studenten. Geld uitgeven aan een vijfde jaar voor hen zou daarom ten koste kunnen gaan van het onderwijs, en dat mag niet. Maatregelen wil Ritzen echter nog niet nemen. Wel gaat hij de zaak nauwlettend volgen. (HOP)
Rectificatie

In het bericht Studentenpartij Contractus te laat voor verkiezingen is een vervelende fout geslopen. Niet de Christenlijke Studentenfractie, zoals het bericht vermeldde, maar de Progressieve Studentenfractie heeft tot het laatste moment gewacht met het inleveren van de eigen kieslijst, omdat kandidaten van Contractus eventueel op de PSF-lijst wilden staan. (LKe)
Studiefinanciering gaat aan eenvormigheid ten onder
Minister Ritzen vindt dat zijn stelsel van studiefinanciering staat als een huis. Maar het kraakt in al zijn voegen, waarschuwde vorige maand een werkgroep van het kabinet. De universiteiten gaan zelf studiefinanciering geven en het huidige stelsel is niet berekend op levenslang leren. De stufi dreigt vast te lopen
Het is meer dan toeval: vorige maand kwamen drie universiteiten met eigen plannen op het gebied van de studiefinanciering. Eerst treedt de Universiteit Twente naar buiten met het plan om meisjes te werven met financiele garanties. De universiteit betaalt eerstejaars meisjes hun verbruikte studiegeld terug als zij binnen vijf maanden tot de ontdekking komen dat ze toch liever een andere studie kiezen
Een week later komt de Technische universiteit Eindhoven met een eigen beurzenplan. Eindhoven wil talentvolle eerstejaars een beurs van vijfduizend gulden geven. Een consortium van bedrijven moet helpen een fonds voor zulke beurzen op te zetten. Vijftig eerstejaars, met name in studies die te weinig studenten trekken, gaan ervan profiteren
En ook de Universiteit van Amsterdam komt met speciale beurzen voor excellente studenten. Die kunnen aan het eind van hun studie een half of heel jaar extra beurs krijgen als ze tenminste 21 extra studiepunten halen. Om voor die bonus in aanmerking te komen, moeten ze in de loop van hun studie gemiddeld een acht of hoger hebben gehaald
Het zijn tekens aan de wand. Niet alleen studenten zuchten onder het juk dat Ritzen hun met zijn strakke beursregels oplegt. Ook de universiteiten (en hogescholen, maar die timmeren tot nu toe niet aan de weg) lopen aan tegen de grenzen van de studiefinanciering. Niet voor niets studeren de universiteiten op een plan waarin ze het verstrekken van studiegeld geheel in eigen hand nemen
De universiteiten hebben er genoeg van dat Ritzen met zijn prestatie-eisen voorschrijft hoe hun onderwijs eruit moet zien. De huidige studiefinanciering dwingt studenten in een keurslijf en dat verhindert universiteiten op hun beurt onderwijs op maat aan te bieden. En omdat Ritzen met zijn studiefinanciering niet in staat is in te spelen op de specifieke behoeften van uiteenlopende groepen studenten, doen de universiteiten het zelf maar
Ritzen vindt intussen dat het huidige beurzenstelsel nog jaren mee kan. Weliswaar heeft hij afgelopen najaar een commissie aan het werk gezet die een fundamenteel debat over de studiefinanciering moet aanzwengelen, maar de uitkomst staat wat hem betreft bij voorbaat vast. Er is nog wel wat bij te stellen aan bijvoorbeeld hoogte van de basisbeurs en rente op studieleningen. Maar in grote lijnen voldoet het thans werkende stelsel goed, schreef Ritzen vorig jaar aan de Tweede Kamer
Toch lijkt de minister zelf de afbrokkeling van het stelsel op gang te hebben gebracht. In 1993 zwichtte hij voor de druk van het bedrijfsleven om studenten een extra vijfde jaar studiefinanciering toe te kennen in een groot aantal technische en landbouw-opleidingen. De algemene universiteiten wilden vervolgens dat hun beta's ook zo'n extra jaar kregen. Nu Ritzen daar geen geld voor geeft, betalen de universiteiten het zelf maar. Daardoor wisselen per universiteit de rechten die studenten aangeboden krijgen
Dat het huidige studiefinancieringsstelsel lijdt aan een aantal ingebouwde tegenstrijdigheden, was al duidelijk toen het in 1986 werd ingevoerd. Een belangrijk uitgangspunt was bijvoorbeeld dat het studenten onafhankelijk moest maken van hun ouders. Een tweede eis was de toegankelijkheid van het onderwijs: die moest gewaarborgd worden. Maar deze twee wensen bleken niet tegelijkertijd te verwezenlijken. Daar was simpelweg geen geld voor. Dit probleem is eenvoudig opgelost: de basisbeurs werd verlaagd, zodat de studenten meer en meer afhankelijk werden van hun ouders
Uiteindelijk zal het stelsel eerder ten onder gaan aan een kwaal die minder snel aan het licht kwam: zijn eenvormigheid. Er is maar een soort student waarmee het huidige stelsel uit de voeten kan. Die standaard-studenten zijn rond de twintig jaar oud. Ze studeren aan een opleiding die op papier precies vier jaar duurt. Ze studeren zonder onderbrekingen door tot hun diploma. En daar doen ze hooguit zes jaar over
Maar de universiteiten en hogescholen worden steeds minder door zulke studenten bevolkt. Aan hogescholen zijn inmiddels ondermeer de MKB-route en coop-varianten in het leven geroepen, waarin studenten afwisselend leren en werken. De universiteiten krijgen binnenkort de vrijheid driejarige studies op te zetten. Elk van die afwijkingen vergt speciale studiefinancieringsregels. En in de toekomst zullen meer varianten ontstaan, omdat het ook door Ritzen omarmde begrip levenslang leren in de praktijk gebracht moet worden
Een werkgroep van het kabinet sprak daarover vorige maand duidelijke taal. Een te grote diversiteit aan regelingen is niet meer op te vangen binnen een stelsel dat nog steeds als uitgangspunt uniformiteit hanteert. Als Ritzen doorgaat op deze weg, zal dat ertoe leiden dat het stelsel vastloopt, meent de werkgroep. Maar het is niet meer uitsluitend Ritzen die de studiefinanciering met steeds nieuwe uitzonderingsregels belast. Ook de universiteiten doen er volop aan mee. Het stelsel kraakt in al zijn voegen. (HOP)

Re:ageer