Wetenschap - 20 februari 1997

Nieuws

Nieuws

Nieuws
Studierooster uiterlijk in juni gereed
Studenten die volgend studiejaar op stage willen en nog een bepaald vak moeten volgen, hebben problemen met hun studieplanning. Onbekend is namelijk nog in welke periode de vakken verzorgd worden en in welke periode het examen valt. Hierdoor weten studenten niet wanneer ze het beste een stage kunnen regelen
Ook voor docenten die buitenlandse reizen maken, is het onhandig dat ze de data van een vak niet weten. Daarom verzocht de overleggroep onderwijs en onderzoek (O3) van de universiteitsraad het college van bestuur op 17 februari ervoor te zorgen dat uiterlijk 1 juni bekend is in welke periodes de vakken geroosterd worden. Het college onderzoekt of dit mogelijk is
Momenteel wordt hard gewerkt aan de studieroosters voor volgend collegejaar, als de trimesterindeling wordt vervangen door vijf periodes. De indeling van het studierooster heeft vertraging opgelopen door de zich voortslepende herprogrammering van de onderwijsprogramma's. Een goed rooster heeft bij het college van bestuur een hoge prioriteit; de opstellers ervan komen elke twee weken in een vergadering van het college over hun vorderingen vertellen
Het definitieve rooster voor de eerste twee periodes verwacht het college voor de zomer gereed te hebben. De makers voltooien daarna de roosters voor de overige periodes voor de propedeuse. Ze hopen in het najaar de roosters van de rest van de docteraalvakken af te hebben. (MS)
Protest tegen blokonderwijs

Het college van bestuur heeft op basis van een uitspraak van de Commissie van advies voor de beroep- en bezwaarschriften (CABB) de vakgroep Marktkunde alsnog de mogelijkheid gegeven gedurende een langere periode het vak Cooperatieleer te verzorgen. Voor drie andere vakken blijft het college erbij dat vakken, conform de nota Onderwijs 2000, in principe in perioden van zes weken gegeven moeten worden. De vakken Cooperatieleer I en II mogen alleen het komend jaar nog in lint-vorm verzorgd worden
Vlak voor de zomer van 1996 konden vakgroepen aangeven of zij zwaarwegende argumenten hadden om af te zien van het verzorgen van onderwijs in perioden van zes weken. Veertig verzoeken kwamen binnen, ongeveer de helft daarvan werd gehonoreerd. Van de afgewezen verzoeken gingen vijf docenten in beroep: drie van hen zonder succes, een met succes en Cooperatieleer dus gedeeltelijk met succes. (GDu)
Onderzoek naar grauwe sluier gewenst

De Raad voor Milieu- en Natuuronderzoek (RMNO) adviseert onderzoek te starten naar de grauwe sluier van diffuse verontreiniging in Nederland. Volgens de raad liggen op dit terrein nog veel kennislacunes. Onduidelijk is bijvoorbeeld of de stoffen in deze verontreiniging, die individueel een beperkte negatieve invloed hebben, elkaar versterken. Ook is onbekend wat voor invloed zij hebben in combinatie met de zogenaamde V-problemen (vermesting, verzuring, verdroging versnippering en verstoring)
Aan de andere kant ontbreekt kennis over de veerkracht van natuur- en milieu ten aanzien van diffuse belasting. Ruimt de natuur de stoffen zelf weer op en onder welke omstandigheden? De enige manier om hier achter te komen is volgens de raad monitoren en analyseren. Daarom adviseert de RMNO, in een startdocument waarin de problemen worden geanalyseerd, een systeemgericht ecotoxicologische stimuleringsprogramma op te zetten. Maar voor het zover is, moet eerst duidelijk zijn of er bij onderzoekers draagvlak is voor het programma en of andere ministeries willen meebetalen. Dan besluit het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uiteindelijk over de besteding van de stimuleringsgelden. (ASm)
Sense vraagt KNAW opnieuw om erkenning

De onderzoekschool Sense (Socio-economics and Natural Sciences of the Environment), waaraan WIMEK (Wagenings Instituut voor Milieu- en Klimaatstudies) deelneemt, probeert opnieuw erkenning te krijgen van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW). Vorige week ging de aanvraag de deur uit
Het bestuur van Sense is van mening dat het programma nu een grotere samenhang vertoont dan twee jaar geleden. In 1995 was de kritiek van de KNAW dat de onderzoekschool voldoende potentie heeft, maar dat de beta- en gamma-wetenschappen te weinig geintegreerd zijn. Een reorganisatie van de programma's werd geadviseerd
Sense bevat nu drie disciplinaire velden: een houdt zich bezig met de oorzaken en problemen van milieuproblemen, een met bronnen en verspreiding en een met ecologische effecten en consequenties. Deze disciplines komen samen in vier kernprogramma's: e-evaluatie normen en beleid voor microverontreinigingen; eutroficatie van oppervlakte- en grondwater; klimaatverandering; en energie, materialen en afval
Qua onderzoeksgroepen is de onderzoekschool niet veel veranderd ten opzichte van 1995. Er is slechts een groep aan toegevoegd: die van prof. dr W.C. Turkenburg van de Universiteit Utrecht. Door deze interne reorganisatie hoopt Sense tegen de zomer uitslag te krijgen van de erkenningscommissie van de KNAW. Over het algemeen geldt binnen de KNAW: twee maal is scheepsrecht. De onderzoekscholen Milieuchemie en toxicologie en Functionele ecologie zijn ook pas in tweede instantie erkend. (ASm)
Landbouwuniversiteit blijft uit de gratie

De aanmeldingen voor het komende studiejaar blijven tegenvallen. Ten opzichte van februari 1996 is het aantal vooraanmeldingen voor de Nederlandse universiteiten acht procent gedaald tot 22112. De Landbouwuniversiteit stond op 8 februari op min vijftien procent ten opzichte van februari 1996. Begin januari was dat verlies slechts elf procent
Maar omdat de trend is dat studenten zich steeds later aanmelden, zal naar verwachting het uiteindelijke aantal eerstejaars in september nog meevallen
De Universiteit Maastricht ligt in de slag om de student nog steeds een straatlengte voor. De Limburgse instelling staat als enige op winst, en wel met zeven procent. Alle andere universiteiten staan op verlies. De Amsterdamse Vrije Universiteit en de Katholieke Universiteit van Brabant houden te schade beperkt tot twee a drie procent. De Technische Universiteit Delft (min zestien procent), Rijksuniversiteit Leiden (min zeventien procent) en de Universiteit van Amsterdam (min zestien procent) krijgen vooralsnog de grootste klappen, op de voet gevolgd door de Landbouwuniversiteit. In april is er in Wageningen weer een open dag (HOP)
Herbenoeming Dijkhuizen en Van Bladeren

De universiteitsraad willigde op 17 februari het verzoek in van de Stichting gezondheidszorg voor dieren, om prof. dr ir Aalt Dijkhuizen voor vijf jaar te herbenoemen als bijzonder hoogleraar Economie van dierziekten en dierziektebestrijding. De stichting schrijft met voldoening geconstateerd te hebben dat de ondersteuning van de hoogleraar en zijn medewerkers door andere organisaties toeneemt. Rector Karssen overweegt serieus deze leerstoel op te nemen in het leerstoelenplan
De universiteitsraad verlengde ook met terugwerkende kracht vanaf 1 september 1996 de benoeming van prof. dr Peter van Bladeren als bijzonder hoogleraar Toxicokinetiek en biotransformaties. Deze leerstoel wordt betaald door de Stichting Lorentz-Van Itersonfonds TNO. Doelstelling van deze leerstoel is een betere samenwerking tussen de LUW en TNO, aldus Karssen. (MS)
Nederlands onderzoek via Internet uitgevent

Nederlands onderzoek gaat niet alleen over landbouw of watertechniek. En het is hoog tijd dat ook mensen in India, Japan en Hongarije dat te weten komen. Met die opdracht is deze week een voorlichtingscampagne begonnen over de veelzijdigheid van Nederland kennisland. Nieuw is een elektronisch uithangbord op Internet, waar 250 bedrijven en instituten zich aanbieden voor internationale samenwerking. De campagne is een initiatief van minister Ritzen en vier van zijn collega's
Op de Internet-site vindt de onderzoeker uit Tomboektoe of Kyoto allereerst een uitgebreid essay over The Netherlands. Het kleine, dichtbevolkte landje met zijn klompen en molens heeft meer te bieden, bijvoorbeeld een internationale blik
Praktisch op de homepage is vooral de - op alfabet, trefwoord en thema ontsloten - informatie over de 250 instituten die graag willen samenwerken. Zowel bedrijven (van Akzo tot X-flow) als een groot aantal onderzoekscholen zijn er te vinden. Volledigheid is niet gestreefd. Zo zitten DSM en de onderzoekschool Ethiek kennelijk wel te springen om internationale contacten, maar Shell niet. De Landbouwuniversiteit ontbreekt op de site
Met een strakke eindredactie is de vrijheid van deelnemende instellingen wel streng beperkt. Van het Biocentrum in Amsterdam tot het chips-instituut Dimes in Delft, alle informatie wordt volgens hetzelfde stramien aangeboden. En een van de aardigste mogelijkheden van Internet, de hyperlink naar eigen pagina's met nog meer informatie, is achterwege gelaten
Overigens komt er ook een papieren voorlichtingsactie. Er worden brochures verspreid in negen landen: Hongarije, Tsjechie, Polen, de VS, Zuid-Afrika, Japan, Zuid-Korea, Indonesie en India. De ambassades moeten zorgen dat de informatie bij de juiste beslissers belandt. Die kunnen dan worden doorverwezen naar het Nationaal Steunpunt Nederland Kennisland. (HOP)
Ook pc-aanschaf goed voor studeerbaarheid

Valt de aanschaf van computers te verkopen als een project voor onderwijsverbetering? Over die prangende vraag gaf minister Ritzen deze week het verlossende antwoord, in een brief aan de VSNU en de HBO-Raad. Het kan, zegt hij. Maar ook vorig jaar kon het al, legt zijn woordvoerder uit
De toevoeging van Ritzens voorlichter is belangrijk, want onverhoedse wijziging van procedures is een doodzonde. Dat geldt zeker in de wonderlijke bureaucratie rond Kwaliteit en studeerbaarheid. Met geld van de instellingen is een fonds van een half miljard gevormd. Ieder kan zijn deel terugverdienen door mooie projectvoorstellen te schrijven. Maar om het spel niet al te gratuite te maken, willen studentenbonden en Kamerleden dat de voorstellen wel serieus getoetst worden. En dat luistert nauw
Vorige week leek het even alsof Ritzen de doodzonde had begaan. De vereniging van universiteiten (VSNU) meldde dat de eisen voor studeerbaarheidsprojecten waren verzacht. De minister had de commissie-Wijnen, die vanaf 1 april weer een berg van deze projecten moet beoordelen, opgedragen plannen voor computeraanschaf soepeler te behandelen
Uit de toelichting bij een nieuwe regeling die de minister rondstuurde blijkt dat investeringen in computers en andere apparatuur steun kunnen krijgen, als ze maar bijdragen aan beter onderwijs. Ritzens woordvoerder: Ook vorig jaar is er geld toegekend voor computerprojecten. Veel projecten riekten echter tezeer naar achterstallig onderhoud. Die werden afgewezen. En dat heeft blijkbaar tot misverstanden geleid.
Er was deze week nog een tweede incident over de bemoeienis van de studentenbonden met studeerbaarheid. De Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) bleek geen zin te hebben in wat de ultieme commissie zou zijn geworden. De Tweede Kamer had een motie aanvaard die de studenten een rol moest geven in de achteraf-controle of de studeerbaarheid in het hoger onderwijs nu werkelijk verbetert. De LSVb blijkt daar voor te passen
De bond heeft wel kritiek op de volgens hem slappe aanpak van de inspectierapportages. Die zouden slechts als schaamlap voor nieuwe collegegeldverhogingen dienen. Maar om adviseur te worden van een inspectie die zelf ook maar adviseur van de minister is, dat is toch echt te marginaal, aldus LSVb- voorzitter Christel Grimbergen. Dan houdt de bond zijn handen maar liever vrij. Tips geven aan de inspectie kan ook zonder speciale commissie. (HOP)
Eerste Kamer steunt nieuwe bestuursstructuur
Er moet tenminste een vrouw lid worden van de raad van toezicht die elke universiteit binnenkort krijgt. Dat zei minister Jo Ritzen deze week in de Eerste Kamer, bij de behandeling van de nieuwe wet op de bestuursstructuur. Die wet, de MUB, werd aangenomen
De paarse fracties in de Eerste Kamer hielpen de wet op de Modernisering van de Universitaire Bestuursorganisatie afgelopen dinsdag aan een ruime meerderheid. De wet geeft colleges van bestuur meer te zeggen en ontneemt gekozen raden een deel van hun bevoegdheden. Universiteiten kunnen er ook voor kiezen die raden te vervangen door een ondernemingsraad
Verder schrijft de wet voor dat elke universiteit een raad van toezicht krijgt die tussen de minister en de universiteit komt te staan. Die raden krijgen drie tot vijf leden. Minstens een van hen moet een vrouw zijn, vindt Ritzen. Op aandringen van GroenLinks zegde hij toe zich daarvoor maximaal in te zetten. De minister benoemt de leden van de raad van toezicht zelf
Ritzen beloofde dat de nieuwe wet binnen vier jaar na de invoering geevalueerd zal worden. Daarop drongen met name D66 en PvdA aan. De PvdA-woordvoerder had de vrees uitgesproken dat de wet slechte bestuurders te veel ruimte zou geven. Een evaluatie moet daarom duidelijk maken wat de universiteiten doen met de vrijheden die de MUB hen geeft
Van de paarse partijen was D66 het meest lovend over de nieuwe wet, die redelijk evenwichtig werd genoemd. De fracties van VVD en PvdA hadden meer bedenkingen, maar ook zij waren het erover eens dat de huidige - volgens de VVD zompige - structuur moet verdwijnen
Van de drie paarse fracties zal volgende week alleen PvdA- senator Anne Marie Grewel - die jarenlang voorzitter is geweest van de universiteitsraad aan de Universiteit van Amsterdam - de wet niet steunen. De MUB kan daarmee rekenen op ten minste 43 van de 75 stemmen. (HOP)
Zwak onderzoek kan faculteit vijf procent budget kosten

Wie geen onderzoekscholen met topwetenschappers in huis heeft, zal de broekriem moeten aanhalen. Dat is de keerzijde van de stimulering van de onderzoekskwaliteit waarover op dit moment landelijk afspraken worden gemaakt. Faculteiten die volledig buiten de prijzenpot vallen, zullen al gauw een op de twintig arbeidsplaatsen moeten schrappen. Ze krijgen vijf jaar om die schade te verwerken
Goed nieuws daagt er voor erkende toponderzoekers binnen de universiteiten. In totaal gaan de universiteiten voor hen tweehonderd miljoen gulden per jaar vrijmaken. De helft van dat geld dient voor een landelijke eredivisie van absolute toppers; met de andere honderd miljoen wordt per universiteit een kweekvijver van subtoppers gevormd. De kandidaten voor beide categorieen staan al te trappelen
De beloning van goed onderzoek met deze miljoenenpremies is het gevolg van een akkoord dat de universiteiten (VSNU) en de onderzoekorganisatie NWO afgelopen zomer hebben gesloten, onder druk van minister Ritzen. De praktische uitwerking van dat akkoord is vrijwel afgerond. Daardoor is nu in grote lijnen duidelijk aan welke eisen kandidaat-toppers of - subtoppers moeten voldoen
Voor de landelijke eredivisie gelden uiteraard de strengste eisen. Kandidaten moeten een erkende onderzoekschool (of een deel daarvan) zijn en ze moeten zeer hoog gescoord hebben in landelijke onderzoeksbeoordelingen. In totaal zal het gaan om tien tot twintig toppers, met een behoorlijke spreiding over de vakgebieden. De selectie komt in handen van een brede internationale commissie, maar NWO zal misschien zelf al een voorselectie maken
Opvallend is dat de universiteiten ook voor deelname aan de kweekvijver of eerste divisie vooral willen kijken naar bestaande onderzoekscholen. Alleen in vakgebieden die nog nauwelijks zulke scholen kennen wordt daarop een uitzondering gemaakt - mits daar goed beoordeeld onderzoek te vinden is
Over een paar details waren de VSNU en NWO het dezer dagen nog steeds niet eens. Een belangrijk punt is de vraag of kandidaten voor de eredivisie zichzelf mogen voordragen, of dat de universiteitsbesturen hen naar voren moeten schuiven
De VSNU tilt zwaar aan het laatste. NWO doet liever zaken met onderzoeksleiders
Duidelijk is al dat het budget van tweehonderd miljoen gulden per jaar opgebracht moeten worden door de universiteiten zelf. Volgens een berekening van de VSNU gaat het om 8,5 procent van hun onderzoeksgeld - of ruim vijf procent van het totale budget dat de universiteiten van Ritzen krijgen. De helft daarvan wordt per universiteit herverdeeld, de andere helft komt in de landelijke pot
Een universiteit die geen enkele plaats in de eredivisie weet te verwerven, zal dus twee tot drie procent van haar reguliere budget verliezen. Voor zwakke faculteiten kan de schade dubbel zo groot worden: wie volledig buiten alle prijzen valt, verliest gemiddeld vijf procent van het budget. Bij een betafaculteit die zwaar op onderzoekstaken leunt, kan de schade nog hoger uitvallen
De klappen worden wel door de tijd verzacht. De twee prijzenpotten worden in vijf jaar geleidelijk gevormd. En door de traagheid van de selectieprocedure zal het circus niet eerder starten dan in 1999. Een faculteit die klappen vreest, heeft dus nog tot het jaar 2004 de tijd om ze volledig te verwerken. (HOP)
Landbouw Oost-Europa moet inleveren door BSE-crisis

Door de BSE-crisis is de financiele armslag van de Europese Unie aanzienlijk geslonken. Hierdoor is het moeilijker geld vrij te maken om de structuur van de Oost-Europese landbouw te verbeteren. Dat stelde A.H. van de Meer, medewerker van EU-commissaris Van den Broek, tijdens de derde bijeenkomst van de SG-serie Beleid en universiteit, waarin het thema Landbouw en uitbreiding Europese Unie centraal stond
Structuurverbetering in Midden- en Oost-Europese landen is noodzakelijk om de grote verschillen in productiviteit tussen oost en west te verkleinen. Ook moet het grote gat tussen Oost- en West-Europese interventieprijzen worden gedicht. En dat kan volgens Van de Meer door het gemeenschappelijk landbouwbeleid dat MacSharry inzette - prijsverlagingen in combinatie met inkomenstoeslagen - verder door te voeren
De aansluiting van Midden- en Oost-Europese landen is volgens de man uit Brussel echter niet de belangrijkste redenen om het MacSharry-beleid door te zetten. In 1999 begint de World Trade Organisation een nieuwe GATT-ronde (General Agreement on Tariffs and Trade), waarin wereldwijd handelsafspraken worden gemaakt. Ook de landbouw komt dan weer ter sprake. Van de Meer vertelde dat experts aangeven dat er nieuwe overschotten binnen de EU ontstaan. Om met die producten op een wereldmarkt meer kansen te hebben is het volgens hem noodzakelijk dat de prijzen van landbouwproducten verder dalen
Hoe de marktontwikkelingen ook zullen verlopen, vast staat dat de landen uit Midden- en Oost-Europa zullen toetreden. De Europese Commissie voert momenteel in de tien gegadigde landen studies uit die moeten uitwijzen welk land wanneer kan aansluiten. Van de Meer sprak de hoop uit dat in 1998 het eerste land kan toetreden
Co-referent Simon van Berkum van het Landbouweconomisch Instituut (LEI-DLO) was een stuk minder optimistisch. In zijn ogen zal toetreding voor het jaar 2000 moeilijk zijn, omdat binnen de Europese Unie tot op heden geen overeenstemming is bereikt over het toekomstig gemeenschappelijk landbouwbeleid. Volgens Van Berkum vinden momenteel nog slecht gesprekken tussen ministers plaats, en zijn de standpunten van landbouworganisaties in verschillende landen nog niet eens ter sprake geweest
Van Berkum bestreed de stelling van Van de Meer dat de WTO grote invloed heeft op het toekomstige Europese landbouwbeleid. Volgens de onderzoeker stellen de Amerikanen zich dusdanig op dat hervormingen niet sterk hoeven zijn. De impact van toetreding van de Midden- en Oost-Europese landen is volgens Van Berkum juist veel belangrijker. (WRe)
Miljoenen voor grensoverschrijdende samenwerking

Acht hogescholen en twee universiteiten krijgen bijna twintig miljoen gulden van minister Ritzen om de banden aan te halen met instellingen in Noordrijn-Westfalen, Bremen, Nedersaksen en Vlaanderen
Tot de tien gelukkigen behoren in het zuiden de Fontys- hogescholen Venlo en Eindhoven, de Hogeschool Limburg, de Hogeschool West-Brabant, de Hogeschool Zeeland en de Universiteit Maastricht. In het noorden van het land vallen de Hanzehogeschool en de RuG in de prijzen, in het oosten de Hogeschool Arnhem en Nijmegen en de Hogeschool Enschede
De twee universiteiten ontvangen tot het jaar 2000 elk 4,35 miljoen gulden. De bedragen bij de hogescholen varieren van 1,25 tot 1,65 miljoen gulden
De bodem van de grenslandenpot waarmee minister Ritzen de internationalisering op de fiets wil bevorderen, komt na deze subsidieronde al aardig in zicht: de resterende 8,5 miljoen gulden zal Ritzen in het najaar toekennen
Met het geld dat de instellingen nu ontvangen, moet blijvende bestuurlijke en onderwijskundige samenwerking met instituten in de grenslanden worden opgebouwd. In de projecten die minister Ritzen in deze ronde heeft gehonoreerd, worden gezamenlijke opleidingen en afstudeerrichtingen opgezet
De RuG gaat samen met de universiteiten van Oldenburg en Bremen studieprogramma's producttechnologie, industriele automatisering en een letterenproject uitvoeren. Ook komt er een Hanse law school. Enschede richt samen met de Fachhochschule Osnabruck een bi-nationaal Hogeschool Centrum op. Onder die paraplu worden gezamenlijke, regionaal-economische hbo-studies gebracht, zoals overheidsmanagement en technische bedrijfskunde. (HOP)
Laag collegegeld voor Surinaamse studenten

Het college van bestuur wil Surinaamse studenten in het lage tarief van het instellingscollegegeld laten vallen. Daarmee hoeven deze studenten niet meer te betalen dan hun Nederlandse medestudenten. Volgens het college heeft Nederland een sterke historische band met Suriname en is het Surinaamse onderwijssysteem volledig Nederlandstalig en voorbereidend op het Nederlandse hoger onderwijs
Sinds kort mogen de universiteiten zelf de hoogte van het collegegeld bepalen van studenten die geen recht meer hebben op studiefinanciering. Op grond daarvan heeft het college een indeling gemaakt in drie tariefgroepen. De Surinaamse studenten zouden aanvankelijk, net als andere buitenlandse studenten, in het middentarief vallen en een collegegeld van 3475 gulden moeten betalen. Op verzoek van de afdeling Studentenzaken en de commissie studentenvoorzieningen heeft het college die beslissing herzien. Surinaamse studenten vallen vanaf het studiejaar 1997-1998 in het lage tarief en dat is even hoog als het wettelijk vastgestelde collegegeld voor dat jaar: 2575 gulden. (GDu)

Re:ageer