Wetenschap - 27 november 1997

Mijn jongste zoon ging naar de kleuterschool en ik ging studeren

Mijn jongste zoon ging naar de kleuterschool en ik ging studeren

Mijn jongste zoon ging naar de kleuterschool en ik ging studeren
Dr Ineke Kroes, Plantenveredeling, CPRO-DLO
Ineke Kroes promoveerde op 15 december op een proefschrift over vezel- en olievlas. Bij vlas en vlasproducten, linnen, wordt meestal aan vrouwen gedacht. Vlas en linnen worden immers al duizenden jaren in elk huishouden gebruikt.
In haar introductie vermeldt ze dat er twee soorten vlas zijn: de ene voor de productie van vezels, de andere voor lijnolie. Ongeveer 5000 jaar voor Christus vestigden halfnomaden uit het Midden-Oosten zich in Vlaanderen en introduceerden daar de vlascultuur. Linnen kleding werd 2400 jaar voor Christus door de Grieken en Romeinen als chic beschouwd. Schilders als Rembrandt, Vermeer en Van Gogh gebruikten verven op basis van lijnolie en linnen voor hun schilderijen. En al 150 jaar wordt lijnolie gebruikt voor de vervaardiging van linoleum
Het zijn aardige bijkomstige aspecten van haar onderzoek naar de weerstand van beide vlassoorten tegen fusarium, een schimmel die de wortels van het gewas vernietigt
Ze is heel klein en vlug, met een lange, grijzende paardenstaart. Afkomstig uit Dalfsen, van een boerenfamilie, voor wie studeren iets engs was. Niet voor ons soort mensen.
Maar ze wilde per se. Ik gooide mijn kop in de wind! En tenslotte wist ze, 42 jaar oud, haar doel te bereiken. Haar proefschrift geeft ze als Leitmotiv mee: Spreuken 17:22: Vrolijkheid geneest je. Neerslachtigheid verslindt je krachten.
Toont trots de promotiefoto's, waarop een zoon en een dochter prijken als paranimfen. Ze kreeg drie kinderen; de eerste op haar negentiende, direct na de middelbare school. Dat wilde ik graag. Maar vijfenhalf jaar en drie baby's later voelde ik de behoefte om te studeren, om verder te komen dan de huishouding. Niet dat ik dat geen belangrijke taak vind, hoor. Daarvan getuigen de stellingen negen en tien bij haar proefschrift: Verzorgende beroepen worden in de huidige maatschappij ernstig ondergewaardeerd, en: Door de eeuwen heen is door de maatschappij een dusdanig groot beroep gedaan op huisvrouwen, dat het zijn van huisvrouw de status van beroep verdient.
Ze geeft toe: een open deur. Maar ik wilde het nog eens duidelijk gezegd hebben! Het is belangrijk dat die dingen onder de aandacht komen.
Toen mijn jongste zoon vier was, had ik mijn avondschool afgerond. Ik wilde een baan! Maar ik had geen opleiding. Toen ging ik studeren. Hij ging naar de kleuterschool en ik ging deeltijd studeren. Ik bofte aanvankelijk, want de kleuterschooljuf kwam ook oppassen. Dat was ideaal. Ik heb mijn kinderen nooit naar een creche gestuurd. Ik wilde dat zelf doen. Ik heb hard gewerkt! Alles altijd in deeltijd gedaan. Toen ik in Utrecht ging studeren, was het regelen van opvang voor de kinderen wel moeilijk. Maar ik kreeg veel hulp.
Ik wilde eigenlijk natuurkunde studeren, maar als deeltijdstudie waren alleen biologie en pedagogie over. Ik koos biologie.
Ze kreeg de smaak te pakken en wilde ook nog promoveren. Ze belde afdelingshoofden van instituten en universiteiten met een biochemische afdeling of sectie. Uiteindelijk wist ze een aio-functie te veroveren bij het Centrum voor Plantenveredelings- en Reproductieonderzoek (CPRO-DLO). Daar deed ze onderzoek naar Fusarium oxysporum, een rotschimmel die alles opeet, zoals een van haar stellingen luidt
Ze wordt heel enthousiast als ze vertelt hoe ze ontdekte dat de eerste publicatie over vlas werd toegeschreven aan een zekere Nijpels, die echter de vlasbrand beschreef; in Amerika meende men dat het fusarium betrof. Maar het was dr L. Broekema die als eerste een artikel publiceerde over fusarium. Het is dus bijna honderd jaar fout geciteerd!
Het ging allemaal niet van een leien dakje, dat zeker niet. Fytopathologie en de veredeling van vlas waren haar, biochemisch geschoold fysioloog, vreemd. Evenals fusarium. Maar ze kreeg hulp van alle kanten, ook van haar man en kinderen; met een proefveld in Frankrijk was ze veel van huis en dat was niet altijd even leuk
Ze heeft ook een stelling waarin ze constateert dat een toekomstig onderzoeker zich niet druk hoeft te maken over eruditie. Vroeger was een proefschrift een levenswerk, zegt ze. Nu begin je je wetenschappelijke carriere al met een proefschrift. Je stellingen moeten getuigen van eruditie. Onmogelijk om al op zo'n jonge leeftijd erudiet te zijn. Daar heb je acht tot tien jaar voor nodig, voor bezinning. Ik had al levenservaring en kon dus efficient plannen. Wil je het echt maken in de wetenschap, dan heb je meer tijd en geld nodig. Ik vond het schrijven van mijn proefstuk een huzarenstukje. De sectie Vlas was opgeheven - een stuk kennis gewoon verloren! Dat moest ik zelf opbouwen. Ik werd meteen voor de leeuwen geworpen
Ze kreeg een postdoc-plaats aangeboden in Morden, Canada. Twee kinderen al de deur uit, de zoon van zeventien nog thuis. Het was een moeilijke beslissing, twee jaar van huis met af en toe even overwippen. Haar man ging ermee akkoord. Ik wil niet zeggen dat de kans niet bestaat dat ik gillend van heimwee weer terug kom. Maar dat lijkt niet zo waarschijnlijk, gezien de mededeling in haar dankwoord: Familie en vrienden hebben me in de drukte wel eens vaker moeten missen dan hun lief was. Ik kan helaas niet beloven dat daar verandering in komt. En tegen haar thuisfront: Jullie waren niet altijd blij dat ik zo druk was, maar lieten me toch begaan en spraken me moed in als dat nodig was. Ik zal jullie missen als ik straks in Canada zit.
Haar jongste zoon laat zich niet uit over het vertrek van zijn moeder, maar geconfronteerd met haar schertsende uitspraak over heimwee zegt hij: Ik denk niet dat ze eerder zal terugkomen. Mijn moeder is nogal koppig, hoor!

Re:ageer