Wetenschap - 5 oktober 1995

Met factor twintig te water

Met factor twintig te water

Marathonzwemmen

Stuwmeren en zwembaden. Bootjes en badmutsen. Zeeziekte en kramp in de kleine teen.


Drie medailles hangen aan de boekenkast: voor de tweede en de derde plaats op het Nederlands Kampioenschap en voor een succesvolle kwalificatie voor het Europees Kampioenschap. Op een plankje aan de muur prijkt een topsportplaquette van de Koninklijke Nederlandse Zwembond. Een zwemfoto staat op 't bureau. Melanie Kuiper, tweedejaars levensmiddelen, is een van de weinige vrouwelijke marathonzwemmers die Nederland rijk is. Ingesmeerd met zonnebrand beschermingsfactor twintig eindigde ze afgelopen zomer in Wenen als achtste op de Europese Kampioenschappen. 25 Kilometer zwemmen in een stuwmeer van de Donau. In minder dan zes uur.

Ze koos voor een kamer met eigen keuken. Want al ligt ze soms 's ochtends om zeven uur al in het zwembad, op andere dagen trekt ze haar baantjes vroeg in de avond, waardoor ze 's middags om vier uur de warme maaltijd al achter de kiezen moet hebben.

Zoals de meeste Nederlanders lag Melanie Kuiper op haar vierde levensjaar in het water voor de eerste zwemles. Maar anders dan de meesten haalde ze binnen een jaar de diploma's A en B en werd ze lid van de plaatselijke zwemvereniging. Nauwelijks tien jaar oud won ze haar eerste langebaan-wedstrijd, een hele kilometer. Met het klimmen der jaren groeiden de zwemafstanden. Voor het echte werk raakte ze een paar geleden geinspireerd, toen een vriendin van de zwemclub op de Europese Kampioenschappen in Tsjechie op de 25 kilometer als tweede eindigde. Kuiper, die het in het stuwmeer van de Moldau nog bij vijf kilometer hield, dacht: Dat wil ik ook. Twee jaar later, negentien jaar oud en met een EK achter de rug, is ze nog steeds enthousiast. Als ik uit het water kom heb ik een voldaan gevoel."

Lange afstand zwemmen. Je moet ervan houden en dat doen er in Nederland niet veel. De vrouwentop is op de vingers van een hand te tellen. Kuiper: Veel mensen durven het niet aan. Voor de kwalificatiewedstrijden voor het Europees Kampioenschap waren er maar vier." Internationaal mag het marathonzwemmen zich echter in een grotere belangstelling verheugen. Zo is de sport populair in Brazilie en Argentinie. Daar staan volgens Kuiper honderdduizenden supporters langs het water.

Maar ja, wie gaat er midden in de zomer helemaal naar een uithoek als Anna Paulowna om het Nederlands Kampioenschap marathonzwemmen te bezichtigen? Het is niet raar dat alleen familie en coaches de weg naar de wedstrijden weten te vinden. Desondanks was de Nederlandse afvaardiging uitermate succesvol op het afgelopen EK in de Donau. Voor Kuiper eindigde Edith van Dijk zelfs op een tweede stek. Kuiper, die vindt dat de topsporter egocentrisch moet zijn en hard voor zichzelf: Dat gunde ik haar; de beste moet winnen. In Wenen had ik nog geen reele kansen. Ik kan goed met Edith opschieten en ze heeft er meer voor gedaan dan ik." Want al is Kuiper fanatiek, zo erg als een collega-zwemmer zal ze het niet maken. Die woonde thuis; zijn vader bracht hem iedere dag op en neer naar Amsterdam, waar hij studeerde. Vijf jaar lang alleen maar trainen, studeren, eten, weer trainen en slapen." Ook voor Kuiper zijn pa en ma onontbeerlijk. Zij stemmen hun vakanties af op de buitenlandse
wedstrijdlocaties van dochterlief en vervoeren haar binnen Nederland.

De topsport vergt veel trainingsarbeid. Studievertraging is zodoende onvermijdelijk. De herexamens van augustus gingen vanwege Wenen aan Kuiper voorbij. In juni brak ze reeds met de studie, om thuis in Overijssel te kunnen trainen. Vier uur per dag. 's Ochtends tempo-oefeningen in het zwembad, 's avonds een kilometertje of zes, zeven in de Beulakerweide of het Steenwijkerdiep. Desondanks heeft ze slechts vier propaedeuse-examens niet gehaald. Wellicht door het mildere karakter van het winterseizoen, wanneer Kuiper minder uren zwemt.

Dagen die korter worden en dalende temperaturen betekenen ook dat het zwembad de enig aangewezen plek is voor de kortere trainingen. Hoewel chloor de huid bleekt en zwemmersexceem af en toe de kop op steekt, heeft het bad zo zijn voordelen. In het zwembad kan ik beter de tijden vergelijken omdat ik daar geen last van stroming heb, zoals in het kanaal thuis", vertelt Kuiper. Bovendien zwemmen er ook andere mensen en heb ik meer afleiding."

De enige afleiding tijdens de eenzame trainingen en wedstrijden in de zomer bestaat uit de coach in een bootje langszij. Die reikt elk half uur een bekertje drinken aan en communiceert met bordjes vanuit zijn bootje. Gelukkig beperkt hij zich niet tot de broodnodige informatie omtrent slagtempo en snelheid. Hij tekent gezichtjes en schrijft fan op, als mijn ouders ergens op een brug staan." Verder houden vooral liedjes de gedachten van Kuiper bezig, terwijl ze door het water klieft.

In haar zwemcarriere had Kuiper eenmaal last van zeeziekte. Tijdens een wedstrijd op het Meer van Geneve: overgeven en gewoon doorzwemmen. En af en toe heeft ze last van kramp, maar ook dat is geen probleem als het zoals tijdens de EK tot de kleine teen beperkt blijft. Moeilijker is het volgens Kuiper om na 25 kilometer nog uit het water te komen. Meestal kun je een kwartier helemaal niks. In Wenen viel het mee, alleen was daar geen trap. Het lukte me daarom niet om op de kant te komen. En wat doet mijn vader? Die maakt eerst een foto."

Vooralsnog is geld het enige echte probleem waar Kuiper mee kampt. Omdat marathonzwemmen geen Olympische sport is, beperkt de bijdrage van het NOC zich tot een geringe toelage en de bekostiging van reizen naar kampioenschappen. Sponsors staan niet te trappelen. Want ook al is er plaats voor een logo op badmuts of bootje, marathonzwemmen komt niet of nauwelijks op tv. Kuipers heeft haar zinnen gezet op een succesvol optreden op het Wereldkampioenschap, in 1998 in Perth. Maar eerst staan de finale van de Worldcup in Lausanne en het EK in Sevilla gepland. Om goed voor de dag te komen is het onontbeerlijk de concurrentie op te zoeken en zo ervaring op te doen, weet Kuiper. In Nederland zijn maar enkele wedstrijden; de belangrijkste confrontaties in de aanloop naar de kampioenschappen zijn niet naast de deur. Kuiper: Bovendien is het moeilijk om een hele winter te trainen voor een enkele wedstrijd. Je moet er zoveel voor opgeven."

Re:ageer