Wetenschap - 9 oktober 1997

Maatschappijkennis is noodzakelijk voor verdedigers natuurwaarden

Maatschappijkennis is noodzakelijk voor verdedigers natuurwaarden

Maatschappijkennis is noodzakelijk voor verdedigers natuurwaarden
Margadant hoogleraar Natuur- en milieueducatie
Marjan Margadant wil Wageningse studenten een gereedschapkist meegeven waarmee ze in het maatschappelijke krachtenspel de natuur kunnen verdedigen. Natuur- en milieueducatie gaat volgens de nieuwe bijzonder hoogleraar behalve over biologische kennis namelijk ook om het doorzien van maatschappelijk structuren
Vroeger was natuurles op school nog iets heel simpels. In de herfst plakte je de herfstbladeren op een vel papier en in de zomer liet je een bruine boon op wat vochtige watten ontkiemen. In de winter sliep de natuur en tussen april en juni bouwden de vogels gewoon hun nest. Later kwam daar het probleem bij van de bossen die dood zouden gaan van de zure regen. In twintig jaar tijd zijn de natuurlessen geevolueerd tot een heus vakgebied. Sinds 1 september heeft de Landbouwuniversiteit zelfs een hoogleraar Natuur- en milieueducatie
De stichting Bijzondere leerstoelen natuurbeheer heeft met deze benoeming haar taak voorlopig volbracht. De stichting onder voorzitterschap van emeritus-hoogleraar prof. dr C.W. Stortenbeker heeft in drie jaar tijd vier natuurbeheerhoogleraren aangesteld bij vier universiteiten. Groningen kreeg een leerstoel voor natuurbeheer in zoute wateren, Nijmegen voor natuurontwikkeling langs rivieren, de Vrije Universiteit in Amsterdam de leerstoel voor de relaties met milieubeleid. Ten slotte kreeg Wageningen de educatieleerstoel
Een actueel onderwerp. Ten eerste stelde de Milieubalans 1997 van het RIVM onlangs nog glashelder dat de consumenten steeds meer energie en water gebruiken. Wij weten ondanks de voortdurende stroom Postbus 51-spotjes ons milieuonvriendelijke consumptiepatroon nog niet te doorbreken. Ten tweede leidt de natuur- en milieueducatie (NME) een mager bestaan op de Nederlandse scholen. In 1991 stelde de overheid 78 miljoen gulden beschikbaar om NME in het onderwijs in te pluggen. Daar kwam later nog eens ruim 34 miljoen bij, maar het bleef een marginaal onderdeel van het onderwijs
Prof. dr Marjan Margadant-van Arcken ziet de problemen in het onderwijs niet als haar enige taak. Ik ben als enige hoogleraar Natuur- en milieueducatie in Nederland inmiddels wel een spreekbuis van de frustraties geworden. En ik wil graag helpen meedenken over de oplossing van problemen, maar het zal geen hoofdtaak worden. Wel ben ik bezig om een forum op te richten dat moet fungeren als een soort denktank voor NME.
De milieueducatie in onderwijs is geen eenvoudige opgave, illustreert Margadant. Docenten worden door hun leerlingen genadeloos onderuit gehaald als zij het Natuurbeleidsplan moeten uitleggen in relatie tot de aanleg van de Betuwelijn of de uitbreiding van Schiphol. Die dubbele boodschap is voor veel docenten een groot probleem.
Attitude
Volgens Margadant zijn deze problemen mede ontstaan doordat de educatie in het begin niet goed is opgezet. De overheid constateerde een milieuprobleem en wilde dat oplossen door natuur- en milieuorganisaties te stimuleren lesprogramma's op te zetten. Dat leidde tot een stroom van heel diverse educatieprogramma's naar de scholen. Het was een heel instrumentele aansturing, zonder dat er ooit een extern filter was. Niemand bekeek kritisch welke milieuboodschappen in de scholen kwamen. Sinds een jaar of tien bestaat er een wetenschappelijk laagje tussen overheid en scholen, dat de programma's en de theorie van NME bekijkt.
Daarbij komt volgens Margadant dat de overheid veel te lang heeft vastgehouden aan de theorie van het attitude-gedragsmodel. Uitgangspunt daarvan is dat een gedragsverandering vanzelf komt als mensen maar genoeg informatie krijgen. Ervaringen en onderzoeken hebben inmiddels aangetoond dat dit niet werkt. Margadant voelt meer voor de zogenaamde pedagogisch-didactische stroming: Ik stel de maatschappelijke context van het leren over natuur en milieu centraal. Het gaat daarbij om hoe mensen leren, wat ze leren en welke kennis en kunde ze willen hebben. En onder leren versta ik dan handelingsgericht leren, het moet dus ook effect hebben op hun handelen.
Aan de universiteit wil ze een of meer aio-plaatsen creeren die de posities en functies van de educatieve organisaties gaan bekijken. Een belangrijke onderzoeksvraag is volgens mij welke kennis en kunde burgers nodig hebben om daadwerkelijk te participeren in de besluitvorming. NME is voor mij namelijk veel meer dan biologische kennis alleen. Het gaat juist over de relaties tussen de natuur en de samenleving. In het dagelijks leven krijgt iedereen, en zeker afgestudeerden van de LUW, te maken met besluiten die invloed hebben op natuur en milieu.
Vuist
Voor een goede zorg voor natuur en milieu is het belangrijk om te weten hoe de verschillende besluitvormingsprocessen gaan, welke onderhandelingsstrategieen er worden gebruikt, welke instituties er zijn. Pas dan kan een natuurbewust iemand ook daadwerkelijk in die processen ingrijpen en het besluit natuurvriendelijker maken. We merken dat de mensen bij de plaatselijke organisaties vaak nauwelijks kennis hebben van de bestuurlijk-juridische context van de natuur- en milieuproblemen. Dan wordt het dus heel moeilijk om een krachtige vuist te maken. In het onderzoek zou ik graag willen weten wat dit voor de praktijk betekent, wat de kennisbehoeften zijn van die mensen en hoe je daaraan kunt voldoen. De volgende vraag is dan hoe die kennis is te vertalen naar lesprogramma's voor andere volwassenen.
In het onderwijs wil Margadant de Wageningse studenten een soort beroepsvaardigheid leren om met de natuur- en milieuproblematiek om te gaan. De nieuwe hoogleraar meent dat de monodisciplinaire student straks in zijn werkomgeving met andere mensen te maken krijgt en dan in de problemen kan komen. Of studenten daar tijd en zin in hebben naast het PGO, projectonderwijs en de andere managementcursussen, kan Margadant in haar korte Wageningse periode nog niet inschatten. Misschien is het te vergelijken met een managementcursus waarin je ook leert hoe je je vergaarde kennis in de praktijk kunt gebruiken en hoe je met mensen van andere vakgebieden moet omgaan.

Re:ageer