Wetenschap - 25 september 1997

Lustrumsymposium Nicolas Appert

Lustrumsymposium Nicolas Appert

Lustrumsymposium Nicolas Appert
Nieuwe verpakkingen maken voedsel langer houdbaar
Verpakkingen beschermen voedsel tegen micro-organismen, licht en allerlei chemische stoffen. Een nieuwe generatie actieve verpakkingen doet meer dan alleen ongewenste stoffen buiten houden; ze verlengen ook de houdbaarheid van verse producten, bijvoorbeeld door anti-oxidanten af te geven aan het voedsel. Strenge Europese wetgeving verhindert echter een snelle introductie van deze verpakkingen. De studievereniging Nicolas Appert hield op 17 september een symposium over het verpakken van levensmiddelen
Wanneer je een stronkje broccoli net iets te lang bewaart, wordt het gelig. De roosjes van de broccoli beginnen te bloeien onder invloed van het plantenhormoon ethyleen, een stof die de plant zelf produceert. Verse groenten en fruit zijn namelijk na de oogst nog steeds biologisch actief. Tijdens hun ademhaling consumeren ze zuurstof en produceren ze kooldioxide. Tegelijkertijd komt er water vrij. Dat bevordert de groei van schadelijke micro-organismen en zorgt voor beschadiging van het groente- en fruitweefsel. Een nieuwe generatie verpakkingen kan de houdbaarheid van allerlei groenten- en fruitsoorten verbeteren door bijvoorbeeld de ademhaling te remmen of het vrijgekomen ethyleen weg te vangen
Dr ir Arco Berkenbosch van het Instituut voor Agrotechnologisch Onderzoek (ATO-DLO), spreker op het verpakkingssymposium, werkte samen met het bedrijf KNP BT Packaging aan een nieuwe doos met een modified atmosphere voor het vervoer van paprika's. In zo'n doos zijn paprika's tweeenhalve week langer houdbaar; ze verliezen minder snel gewicht, rimpelen minder snel en de schimmelgroei begint later. Zo kunnen paprika's per schip naar de Verenigde Staten vervoerd worden, in plaats van in een vliegtuig. Dat scheelt flink in de vervoerkosten, vertelt Berkenbosch
In de nieuwe paprikadoos is de zuurstofconcentratie optimaal. Die mag niet te hoog zijn, want dan ademt het product te veel en treedt er snelle veroudering op. Maar de zuurstofconcentratie mag ook niet te laag zijn, want dan vinden er rottingsprocessen plaats. De optimale zuurstofconcentratie is voor elke groente- en fruitsoort net weer iets anders, vertelt Berkenbosch. Voor elke soort is er dus een ideale doos
De optimale zuurstofconcentratie in de speciale doos houdt lange tijd stand doordat de verpakking evenveel zuurstof doorlaat als de paprika's consumeren. Om de hoeveelheid zuurstof te reguleren die een verpakking door kan laten, zijn er speciale coatings gemaakt voor karton
Het produceren van de uiteindelijke doos bleek nog niet zo makkelijk. Je moet uitkijken dat de papiervezels de coating niet stuk steken, vertelt Berkenbosch. Verder moet bijvoorbeeld de coating bestand zijn tegen het lijmen van de dozen bij hoge temperaturen. De paprikadoos wordt inmiddels op grotere schaal geproduceerd en op meerdere plaatsen in de wereld getest
Als groente- en fruitsoorten in speciale verpakkingen langer te bewaren zijn, kunnen ze in verder van Nederland liggende landen verkocht worden of met een ander vervoermiddel worden vervoerd. Ook geeft de langere houdbaarheid producenten meer mogelijkheid om te speculeren door met de verkoop te wachten tot de prijs goed is
IJzerpoeder
Een andere nieuwe soort verpakkingen zijn de actieve verpakkingen. Deze vangen stoffen weg uit de inhoud van de verpakking of geven juist stoffen af. In Japan, Australie en de Verenigde Staten zijn hiervan al commerciele toepassingen in de handel, in Europa nog niet
Het verst ontwikkeld zijn de verpakkingen die zuurstof wegvangen, bijvoorbeeld met fijn ijzerpoeder. Zuurstof is voor een aantal levensmiddelen een probleem omdat het kan reageren met vetten. Dat maakt noten ranzig. Ook kan zuurstof reageren met aromacomponenten en zo leiden tot smaakafwijkingen
Aan de verpakkingen kunnen losse zakjes worden toegevoegd. In zo'n zuurstofdoorlatend zakje reageert het fijne ijzerpoeder met zuurstof; er wordt dan roest gevormd. Ook kan een zuurstofabsorberende film zuurstof wegvangen. Zo'n film is dan de middelste laag van een meerlagig verpakkingsmateriaal, vertelt dr ir Pieternel Luning, projectmanager new themes on food packaging bij TNO-Voeding. In de Verenigde Staten zijn kroonkurken met zuurstofabsorberend materiaal op de markt. Die vangen de zuurstof weg uit de lucht boven in een flesje bier
Vooral het Amerikaanse leger gebruikt actieve verpakkingen. Bij gedroogd voedsel dat lang houdbaar moet zijn, kan vetoxidatie een probleem zijn, vertelt Luning. Zakjes met fijn ijzerpoeder kunnen dat voorkomen
Amerikanen reageren nog terughoudend op de nieuwe ontwikkeling. In Japan hebben de consumenten er daarentegen geen enkel probleem mee. Fabrikanten voegen daar veel zuurstofabsorberende zakjes toe aan verpakkingen. Ook zilverzeolieten, die een anti-microbiele werking hebben, zitten daar al in het verpakkingsmateriaal. Verder zijn er cakes te koop in een verpakking met een ethanol-emittor. Afgifte van ethanol moet de groei van gisten en schimmels tegengaan
Japanners zijn erg op hygiene gesteld. In Japan zitten die zilverzeolieten ook in theedoeken, vaatdoeken en keukenapparatuur, vertelt Luning. Ook Berkenbosch meent dat Japanners bang zijn voor beestjes bij het voedsel. Hollandse groentedozen met enkele gaten aan de zijkant van de doos laten ze niet toe op de veiling; een gaasje moet de gaten bedekken en in de wet staat de maximale afmetingen van de gaten aangegeven
Additieven
In Europa is de nieuwe generatie verpakkingen nog totaal niet toegestaan. Wetgeving in Brussel verandert niet snel, verzucht Luning. Kleine dingen willen ze wel veranderen, maar als je gaat tornen aan de fundamenten van de wetgeving zijn ze niet zo welwillend.
Het basisprincipe van de Europese wetgeving, waarvoor het raamwerk in 1989 is opgesteld, is dat er met positieve lijsten wordt gewerkt en met migratielimieten. Een fabrikant mag alleen stoffen gebruiken die op de positieve lijst voor verpakkingsmateriaal staan. Knelpunt is dat veel stoffen ten onrechte niet op de positieve lijst staat; water is er bijvoorbeeld pas later opgekomen, stelt Luning. Ook additieven staan niet op de positieve lijst. Hierdoor zijn door de EU goedgekeurde additieven wel toegestaan in producten, maar niet in verpakkingen
De limiet voor de totale hoeveelheid chemische stoffen die van de verpakking naar het product mag migreren is vastgesteld op zestig milligram per kilo. Actieve afgifte overschrijdt die migratielimiet al snel
Op dit moment loopt er een aanvraag voor een groot Europees onderzoek dat als doel heeft uit te zoek of de nieuwe verpakkingen werken, of ze veilig zijn en economisch voordelig
Huiverig
De sectie Geintegreerde levensmiddelentechnologie van de Landbouwuniversiteit is bezig met het opzetten van eigen onderzoek naar deze nieuwe generatie verpakkingen. Een aantal studenten heeft desk research gedaan en we zijn bezig met het schrijven van een aantal projecten, vertelt onderzoeker dr ir Mathijs Dekker. Waarschijnlijk gaat de sectie zich vooral bezighouden met de regulatie van de zuurstofhuishouding en de hoeveelheid waterdamp
Bij het vak Geintegreerde levensmiddelentechnologie hebben studenten meegewerkt aan een pilotonderzoek naar consumentenacceptatie van TNO-Voeding. Mensen kunnen zich weinig voorstellen bij actieve verpakkingen, vertelt student Dirk-Jan Hemmelder. Ze vinden het handig als producten langer houdbaar zijn, maar zijn huiverig voor verpakkingen die stoffen afgeven aan het levensmiddel. Met zakjes die zuurstof absorberen heeft de meerderheid geen probleem.
De levensmiddelentechnologen ondervroegen in Wageningen zo'n 140 mensen bij supermarkten en in studentenhuizen. TNO laat nu een landelijk onderzoek uitvoeren met een verbeterde vragenlijst. Voor een beter begrip nemen de enqueteurs ook plaatjes van verpakkingen en voorbeeldverpakkingen mee
Hemmelder vindt zelf de nieuwe verpakkingen een goede ontwikkelingen. Als de verpakking anti-oxidanten afgeeft, hoef je daar minder van aan het product toe te voegen. Bederf begint altijd aan de rand en dat bederf kan met anti-oxidanten uit de verpakking effectiever worden tegengegaan.
Maar er moet wel een goede wettelijke regeling komen die voorkomt dat ermee gerotzooid wordt, stelt Hemmelder. Met de nieuwe technieken kun je bijvoorbeeld ook stoffen toevoegen die ervoor zorgen dat de consument niet merkt dat een product bedorven is.

Re:ageer