Wetenschap - 25 januari 1996

LUW-promovendus verbetert weefselkweek-techniek

LUW-promovendus verbetert weefselkweek-techniek

Behalve via zaadvorming vermeerdert de zaadindustrie planten via weefselkweek. Ze kweekt materiaal in een vast medium totdat zich ongedifferentieerd weefsel ofwel callus vormt. Dan behandelt ze dit weefsel met groeiregulatoren om er scheutjes of embryo's uit te krijgen, die vervolgens uitgroeien tot jonge plantjes.

De conventionele weefselkweek kan snel duizenden identieke plantjes geven, maar niettemin zijn afwijkende planten nog steeds een behoorlijke kostenpost. Waarschijnlijk omdat de ongedifferentieerde cellen erg gevoelig zijn voor mutaties.

Ir M. Kreuger, die op 9 februari hoopt te promoveren bij moleculair bioloog prof. dr A. van Kammen, vond bij S&G Seeds in Enkhuizen een methode om cyclamen te vermeerderen waarbij kwekers de kwetsbare fase van ongedifferentieerde cellen kunnen overslaan. Kreuger stelde een vloeibaar medium samen waarin de cellen meteen uitgroeien tot zogeheten pro-embryogenic masses, ofwel PEM's. Dat zijn prille embryo's die zich wel delen, maar niet verder uitgroeien. Toen er genoeg PEM's waren, kon het bedrijf ze laten uitgroeien tot plantjes. De nieuwe aanpak geeft homogenere planten, toont de promovendus aan. Volgens ons ligt dat aan het feit dat PEM's al gedifferentieerd zijn; ze zijn minder gevoelig dan ongedifferentieerde cellen." Ander voordeel van de nieuwe kweektechniek is dat plantjes beter groeien in een vloeibaar dan in een vast medium: de nutrienten zijn beter beschikbaar.

Kreuger vond daarnaast een nieuwe factor om embryovorming te stimuleren. Dat is een arabinogalactaan-eiwit. Deze eiwitten komen voor in vrijwel elke plantecel. Vermoedelijk zijn ze betrokken bij celherkenning. Kreuger pikte verschillende arabinogalactanen op met antilichamen. Hij vond een arabinogalactaan die embryovorming remde, en een die deze stimuleerde bij wortels, cyclamen en komkommers.

S&G Seeds heeft patent aangevraagd op zowel de techniek om plantecellen in een vloeibaar medium uit te laten groeien tot embryo's, als op de toevoeging van arabinogalactanen om dit te stimuleren. Het bedrijf, een dochter van de multinational Sandoz Seeds, verkoopt jaarlijks 25 miljoen cyclamen. Kreuger verwacht over vier jaar nieuwe rassen cyclamen, gemaakt via embryogenese in plaats van via zaadvorming. De techniek is ook geschikt voor komkommers en worteltjes, toonde hij aan. Maar wortelzaden zijn zo goedkoop dat commercialisatie hiervoor voorlopig niet lonend is.

Re:ageer