Wetenschap - 18 mei 1995

LUW overweegt proef met bursaalstelsel

LUW overweegt proef met bursaalstelsel

Wageningse aio's vrezen teveel promovendi in nieuw stelsel

De kans groeit dat ook Wageningen een beurzenstelsel invoert naast het huidige aio-stelsel. De aio's (assistenten in opleiding) krijgen dan de status van student. Inmiddels is een aantal universiteiten aan het experiment begonnen. Reden voor het Wagenings aio-overleg (Waioo) om zich op een discussie-avond te buigen over de toekomst van de onderzoekers.


Het huidige aio-stelsel heeft kwantitatief en kwalitatief goede onderzoeksresultaten opgeleverd. Toch staat het stelsel weer volop ter discussie en wordt de positie van aio's binnen de academische wereld steeds treuriger. Hoewel zij worden opgeleid tot specialistisch wetenschappelijk onderzoeker, is een wetenschappelijke carriere voor de meesten niet weggelegd. Er zijn simpelweg te veel aio's. Wel zijn er grote verschillen tussen de vakgebieden. Zo bleek bijvoorbeeld uit een onderzoek van het Nederlands instituut voor biologie (Nibi) uit 1993 dat gepromoveerde biologen vrijwel allemaal aan het werk kwamen, het grootste deel binnen het eigen vakgebied.

Zij die na hun aio-periode nog geen zicht hebben op een baan kunnen maximaal twee jaar aanspraak maken op wachtgeld. Veel aio's maken gebruik van deze regeling; niet alleen werkzoekenden, maar ook aio's die hun proefschrift niet binnen vier jaar hebben afgerond. Deze laatste groep is groot, zo bleek eind vorig jaar uit de site-visits, de bezoeken aan vakgroepen door leden van de vaste commissies wetenschap en onderwijs. Meestal hebben aio's drie tot negen maanden extra nodig om hun proefschrift af te ronden, en hiervoor gebruiken ze de wachtgeldtijd. Dit kost de universiteiten en de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO) handenvol geld. Bovendien kan een nieuwe aio-plaats niet worden opgevuld zolang het proefschrift van de vorige aio niet af is.

Een mogelijke oplossing voor deze problemen is de aanstelling van beurspromovendi, de zogenaamde bursalen. Zo'n beurzenstelsel zal grote gevolgen hebben. Bursalen mogen geen onderwijs geven, werken niet in een dienstverband en hebben dus na hun promotie geen recht op wachtgeld. De mogelijkheid bestaat dat er per jaar een voortgangscontrole plaatsvindt, aan de hand waarvan de beurs zelfs kan worden afgenomen.

Financieel zal de aio er niet op vooruitgaan. De eerste bursalen aan de Universiteit van Amsterdam ontvangen vier jaar lang 2100 gulden bruto per maand. Aio's beginnen op een iets lager niveau, maar hun inkomen stijgt de drie volgende jaren flink. Reden tot ongerustheid onder de huidige aio's. Overigens zou het nieuwe stelsel waarschijnlijk ook gelden voor oio's, onderzoekers in opleiding.

Experimenteren

De voor- en nadelen van een bursaalstelsel werden op de discussie-avond van het Waioo geschetst door LUW-rector prof. dr C.M. Karssen, Abvakabo-vakbondsconsulent T.A.M. Geelen van de LUW, prof. dr W. van den Berg (letterenfaculteit Universiteit van Amsterdam), drs P. Baggen (aio pedagogiek Katholieke Universiteit Nijmegen) en prof. dr ir A.J. Oskam (agrarische economie LUW).

In weerwil van de behoefte van de aanwezigen aan een inhoudelijke discussie stonden met name de financiele problemen rond aio-stelsel centraal. Rector Karssen hield zich op de vlakte, omdat het college van bestuur nog geen besluit heeft genomen. Hij zei echter niet uit te sluiten dat ook de LUW zal gaan experimenteren met een bursaalstelsel. Het college van bestuur laat momenteel een onderzoek verrichten naar de verschillende mogelijkheden. Binnen zo'n stelsel is volgens Karssen meer verschil mogelijk in salariering en kunnen buitenlandse studenten makkelijker promoveren in Nederland. Toch is hij optimistisch over het behoud van het huidige aio-stelsel. Volgens Karssen heeft de minister geen afschaffing voor ogen, maar wil hij het huidige aio-stelsel naast het bursaalstelsel laten voortbestaan. Verder gelooft de rector niet dat de kwaliteit van aio's afhankelijk is van hun financiering.

Rechtspositie

Vakbondsconsulent Geelen van de Abvakabo hield zich niet op de vlakte. De vakbond heeft een uitgesproken standpunt inzake de aio-kwestie: het huidige stelsel moet gehandhaafd blijven. Een opmerkelijk standpunt voor een vakbond die zich destijds verzette tegen de invoering van hetzelfde stelsel. De bond ziet het bursaalstelsel echter als een verslechtering van iets dat toch al niet deugde. De rechtspositie van de aio staat n245 al niet in verhouding tot het werk. En in het nieuwe plan wordt die rechtspositie alleen maar slechter, vindt de Abvakabo. Het plan lost het arbeidsmarktprobleem niet op en de verwachting van financieel voordeel voor de universiteiten is kortzichtig. Geelen ging in op het argument dat de overheid kan korten op de uitkeringsbudgetten als de aio's er minder aanspraak op maken. Ze wees erop dat ook bij de bursaalstudent juridisch gezien sprake is van een werknemersstatus; de status die de universiteiten juist met het nieuwe plan willen ontduiken.

De Abvakabo zoekt de oplossing voor het financiele probleem in een verhoogde inspanning om mensen aan het werk te houden of werk te bieden, in of buiten de universiteit. De bond pleit voor het instellen van een bedrijfstak-wachtgeldfonds, waardoor risico's gespreid kunnen worden en intern beter met personeel te schuiven valt. Daarnaast moet de universiteit aio's beter begeleiden, zodat promotie binnen vier jaar mogelijk is. Geelen spoorde de universiteiten aan hun aio's tot boegbeeld van de universiteit te maken. Het lijkt er nu op dat aio's als probleemjongeren worden gezien."

Baggen, aio pedagogiek in Nijmegen, prees in de discussie het bursaalstelsel. Het moet nu maar eens duidelijk worden dat je als aio in opleiding bent. Die werknemersstatus schept alleen maar onduidelijkheid. Het zou een Ph.D.-opleiding moeten zijn. Het bursaalstelsel is de goedmaking van fout die het aio-stelsel is." Baggen gelooft dat de begeleiding beter verzekerd is wanneer de promovendus een studentenstatus heeft. Het Waioo denkt daar heel anders over. Bursalen zijn goedkoper, waardoor de vakgroepen wellicht meer promovendi gaan aannemen. Dat kan juist tot slechtere begeleiding leiden. De Wagenings aio's houden liever het huidige aio-stelsel, maar wel met minder aio-plaatsen.

Geldkwestie

Aan de universiteit van Amsterdam (UVA) is het bursaalstelsel onlangs ingevoerd; Nijmegen en Tilburg gaan ermee experimenteren. De eerste bursaalpromovendus van de UVA zal in september beginnen. UVA-prof. Van den Berg sprak tijdens de discussie-avond zijn jaloezie uit over de positie waarin de LUW nu nog verkeert. Het besluit van de UVA is niet ingegeven door een verfrissende kijk maar door een ordinaire geldkwestie, die is ontstaan door het afnemend aantal studenten en door de wachtgeldregelingen. Het college van bestuur heeft met de rug tegen de muur tot het bursaalstelsel besloten."

Iedereen die niet langer dan vijf jaar is afgestudeerd kan dingen naar een beurs. Er vindt ieder jaar controle plaats, wat een extra belasting betekent voor zowel bursalen als docenten. Van den Berg: Dit stelsel mikt op genieen die een beetje gek zijn." In Amsterdam bestaat een plan om naast de beurs een aanstelling mogelijk te maken van een dag in de week, zodat het toch mogelijk is om onderwijs te geven. Dit plan is echter nog onzeker en behoeft nader onderzoek.

De UVA heeft relatief het grootste aantal aio's van alle universiteiten (vijftien procent van alle werknemers), waardoor juist daar de geldzorgen het grootst zijn. Opvallend is dat juist universiteiten met flinke begrotingstekorten gaan experimenteren met het bursaalstelsel. Bursalen mogen echter geen onderwijs geven, zodat de universiteiten wellicht ander, duurder personeel moeten aantrekken. Of het plan echt veel gaat opleveren is dus nog een mysterie. Er zijn geen duidelijke cijfers over bekend.

Belastingdienst

De technische universiteiten in Twente en Delft hebben zich als enige duidelijk uitgesproken tegen het plan. Ze zien niets in bursalen en hebben officieel laten weten niet van het huidige aio-stelsel af te stappen. Het contract van de bursaal bevat volgens het Delfts college van bestuur nog steeds genoeg juridische gronden om als arbeidsovereenkomst te worden beschouwd. A. Kempen, lid van de progressieve studentenfractie in de Delftse universiteitsraad, legt telefonisch uit: De kans is groot dat de belastingdienst de beurs toch beschouwt als een toelage, verkregen uit arbeid, gezien de hoogte van de beurs. Er is dan sprake van een arbeidsverband met uitbetaling van loon. De bursaal zou dus toch pensioenrechten en wachtgeld kunnen eisen. Het college van bestuur vindt bovendien dat een aio meer werk moet verrichten dan een student en wil de aio dan ook duidelijk als werknemer beschouwen. Het college wil een betere begeleiding van aio's, zodat ze binnen vier jaar kunnen promov
eren. De duur van de promotie moet korter, maar een beurs is daarvoor niet de enige oplossing."

Re:ageer