Wetenschap - 10 augustus 1995

Kwekersrecht leidt niet tot extra investeringen in biotechnologie

Kwekersrecht leidt niet tot extra investeringen in biotechnologie

Wie een nieuw type motor, wasmachine of bestrijdingsmiddel maakt, wil zijn dure uitvinding beschermd zien tegen namaak.


Die wens tot bescherming van nieuwe vondsten geldt vanzelfsprekend ook voor de veredelingsindustrie en de biotechnologie.

De plantenveredeling beschermt haar nieuwe rassen momenteel via een eigen kwekersrecht, stammend uit de jaren zestig. De biotechnologie-bedrijven beroepen zich op het algemene octrooirecht uit de vorige eeuw. Maar octrooiering op levend materiaal is, behalve dat het leidt tot veel juridische gevechten, omstreden. Derde-wereldgroepen menen dat octrooien (en in mindere mate kwekersrechten) nadelig uitpakken voor de arme landen, omdat de toegankelijkheid van materiaal wordt bedreigd. Voorstanders menen echter dat de bescherming aanzet tot investering in Derde-wereldgewassen en daarmee in ontwikkeling. Wie heeft gelijk?

De Universiteit van Amsterdam en het Internationale Landbouwinstituut in Costa Rica (ILCA) hebben onlangs een eerste empirische studie gedaan naar de gevolgen van vijf tot tien jaar kwekersrecht in vijf Latijnsamerikaanse landen. Uit de studie, betaald door het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking, blijkt op welke punten de toegankelijkheid van plantaardig materiaal wordt bedreigd.

In de vijf landen probeerden de onderzoeksinstituten van de overheid, die tevens de belangrijkste veredelaars zijn, hun nieuwe rassen te beschermen sinds het aannemen van het kwekersrecht. Voorheen gaven deze instituten de rassen weg. Anderzijds was er vroeger ook niet altijd vrije uitwisseling: de overheidsveredelaars onthielden vaak particulieren hun materiaal.

Kwekersrecht betekent niet per definitie meer investering in onderzoek, luidt een andere conclusie van de studie. De toegenomen investeringen bij multinationals hadden niets te maken gehad met het kwekersrecht, blijkt uit interviews. De nationale bedrijven daarentegen verklaarden dat ze nog meer hadden bezuinigd op onderzoek als hun land geen kwekersrecht had aangenomen.

De Amsterdammers trekken geen algemene conclusies: is het kwekersrecht nu voor- of nadelig voor de Derde Wereld-landbouw? Ze geven hoogstens aan waar winnaars en verliezers kunnen zitten. Volgens de Wageningse jurist ir A. van Eldijk moet er een internationale onderzoeksgroep komen die studies doet als deze. Zo'n onderzoeksgroep, vindt hij, moet de ontwikkeling van een eigen, alternatief beschermingssysteem voor de biotechnologie ondersteunen. Een systeem dat niet leidt tot juridisch geharrewar, flexibel is en waarbij de toegankelijkheid van belangrijk materiaal niet wordt bedreigd. In Wageningen wordt octrooiering niet onderzocht, al liggen er bij de werkgroep Technologie en agrarische ontwikkeling plannen.

Re:ageer