Wetenschap - 12 oktober 1995

Kennishonger LUW-studenten ontregelt onderwijsfinanciering

Kennishonger LUW-studenten ontregelt onderwijsfinanciering

College wil uurgrens stellen aan overconsumptie

Collegelid mr H.M. van den Hoofdakker begrijpt ze niet, de Wageningse studenten. Waarom extra vakken volgen als je al lang kunt afstuderen? De gemiddelde LUW-student levert een afstudeerpakket in dat duizend uur groter is dan het afstudeervereiste. Rekenaars hebben becijferd dat die schijnbaar onbegrensde honger naar kennis de LUW jaarlijks een slordige zeven miljoen gulden kost. Van den Hoofdakker kan zich niet herinneren dat studenten in zijn tijd de bestuurders voor dit probleem plaatsten. Zelf was ik blij dat ik klaar was."


In het algemeen zullen studenten de rechten die ze krijgen maximaal benutten

Of studenten in Van den Hoofdakkers tijd minder ijverig waren, is moeilijk na te gaan. De Landbouwuniversiteit telt pas sinds de invoering van de twee-fasenstructuur de uren van de afstudeerpakketten. Uit de cijfers van de afgelopen zes jaar blijkt dat doctoraalstudenten consequent duizend uur meer studeren dan nodig; een overconsumptie van twintig procent.

De universiteit zag die extra onderwijsvraag jarenlang niet als een probleem. Integendeel, docenten moedigden studenten juist aan om veel onderwijs te volgen. Aan mogelijkheden om iets extra's te doen geen gebrek. Onderwijselementen die bij de herstructurering uit het curriculum waren geschrapt, zo'n driehonderd stuks, keerden bij de vierjarige programma's terug als keuzevak.

De term overconsumptie viel pas vorig jaar in de nota Onderwijs 2000. In een bijlage stond de prijs: ruim zeven miljoen gulden. Voor het eerst stelde het college dat het wenselijk was de onderwijsvraag terug te dringen. Door het ingewikkelde capaciteitsmodel waarmee de universiteit het geld verdeelt, levert dan niet direct een bezuiniging op. Maar het verlicht wel de werkdruk op de faculteit, schrijven de opstellers van de nota.

Het college van bestuur wil van de extra onderwijsvraag af. 5400 Uur is de grens die we willen hanteren", aldus Van den Hoofdakker. Hij oppert de mogelijkheid van een retributieregeling, waarbij de student aan het eind van de studie een rekening krijgt voor het extra onderwijs. Het college is niet van plan op korte termijn zo'n systeem in te voeren, maar beleidsmedewerkers denken wel na over de mogelijkheden om paal en perk te stellen aan de onderwijsvraag. In het voorjaar komt hierover een nota en een discussie in de universiteitsraad.

Bezwaren

Dat het het college menens is, bleek al bij invoering van de bestuursbeurs. Toekomstige studentbestuurders die zo'n beurs willen, mogen niet meer dan 5400 doctoraaluren volgen. Het college liet zicht niet vermurwen door bezwaren uit de universiteitsraad dat studentbestuurders niet beperkt mogen worden waar collegastudenten nog onbeperkt kunnen studeren. Vooralsnog geldt alleen voor de studentbestuurders van dit jaar een generaal pardon.

Wel beloofde het college de studentenfracties in discussies niet meer te praten over overconsumptie, maar over het neutralere volgen van extra vakken. Overconsumptie heeft een te negatieve klank, vindt PSF-student F. Haas. Als we die term gebruiken, weet ik al waar de discussie eindigt."

Van den Hoofdakker kan zich vinden in die PSF-kritiek. Overconsumptie, dat klinkt een beetje alsof studenten kennis stelen." Geen kwaad woord over studenten, beklemtoont Van den Hoofdakker. Op zichzelf is het niet erg dat ze extra vakken volgen. Het probleem is dat ze het gratis doen. Als we geld genoeg hadden, zouden we er niet over zeuren. Maar we kunnen het echt niet meer betalen."

Nu is het niet zo dat de kennishonger van studenten leidt tot tekorten op de post onderwijs van de begroting. Dit komt doordat het capaciteitsplan waarmee de LUW becijfert hoeveel onderwijsgeld de vakgroepen hebben verdiend, een verdeelmodel is. De universiteitsraad stelt in de begroting vast hoeveel geld beschikbaar is voor onderwijs, onderzoek en beheer. Wanneer het onderwijs meer kost dan begroot, volgt er een algemene korting. Die korting bedroeg de afgelopen jaren ruim veertien procent.

Een economiestudent die voor de lol het practicum Motorzagen volgt kost de LUW geld. Maar wat als diezelfde student het college Bospolitiek volgt? De vraag dringt zich op of een extra toehoorder in de door dalende studentenaantallen toch al legere collegezalen echt zoveel kost. Het probleem is dat de overconsumptie niet in het verdeelmodel past", zegt hoofd financiele en economische zaken drs J. Schuilenburg. Het aantal studenten dat een examen aflegt, bepaalt in belangrijke mate hoeveel geld een vakgroep krijgt voor een vak. Hoe meer studenten hoe meer geld.

Schuilenburg plaatst kanttekeningen bij het model. Zo betwijfelt hij of het onderwijs wel altijd zo intensief is als vakgroepen claimen. Het valt hem op dat vakgroepen relatief veel dure werkcolleges geven en weinig goedkopere hoorcolleges. De vakgroepen besteden in werkelijkheid misschien niet altijd zoveel tijd aan onderwijs als op papier, vermoedt hij. Ik heb wel eens een medewerker gevraagd de uren die ze aan onderwijs besteedde op te tellen. Ze kwam uit op ruim een weektaak. Ik vroeg haar of ze daarnaast ook nog onderzoek deed. Jaaa, zei ze. Nou, ik geloof er niets van."

Schrappen

De vaste commissie voor het onderwijs (vco) is voorstander van het terugdringen van overconsumptie. Voorzitter prof. dr ir L. Speelman: Toen we geld genoeg hadden, stimuleerden we dat studenten meer deden. Het was goed voor hun profilering en goed voor de performance. Als je het kunt betalen, moet je het ook vooral zo laten. Maar we moeten nu bezuinigen en dan kunnen we het geld beter besteden aan onderwijs in het reguliere programma."

Problematisch vindt Speelman het vooral dat studenten door het extra onderwijs helpen kleine vakken in stand te houden. De vco-voorzitter wil het aantal keuzevakken aan de universiteit verminderen, zodat meer geld overblijft voor de verplichte studie-onderdelen. Om de gewenste reductie te bewerkstelligen hanteert het college van bestuur al de regel dat een vak tenminste tien studenten moet trekken, om nog geld te krijgen. De hoop was dat de slecht bezochte vakken zouden verdwijnen. Maar vakgroepen kijken wel uit. Door een vak te schrappen, schrap je taken en dat maakt je kwetsbaar."

Speelman kan het niet genoeg benadrukken: het krappe budget van de LUW moet besteed worden aan de vakken in de studieprogramma's. Zeker nu een aantal opleidingen vijf jaar is geworden, moeten we na 126 of 168 studiepunten durven zeggen: Nu is het mooi genoeg." Alleen als het budgettair neutraal is, wil Speelman het volgen van extra onderwijs in de toekomst nog toestaan. Maar de kans daarop acht hij klein. Een belangrijk bezwaar tegen overconsumptie vindt Speelman dat het niet te begroten valt zodat het bijna zeker zorgt voor instabiliteiten in een verdeelmodel. Het doorberekenen van een algemene korting om de begroting weer sluitend te krijgen is voor Speelman onacceptabel. Voor onderwijsmedewerkers is dat erg demotiverend."

Het volgen van extra vakken is niet echt nodig. Studenten hebben immers de vrije-keuzeruimte van een half jaar, meent Speelman. Die mening deelt niet iedereen, zo blijkt uit de reacties van enkele hoogleraren. Vier jaar en niet meer, dat is een beetje de dood in de pot", vindt hoogleraar landbouwpolitiek prof. dr ir A. J. Oskam. Toch heeft Oskam begrip voor het standpunt van college en vco, die de bezuinigingen uit Den Haag nu eenmaal moeten doorvoeren.

Andere hoogleraren wijzen erop dat studenten niet zomaar vakken volgen, maar weloverwogen keuzes maken. We moeten oppassen dat we de studiemogelijkheden niet te kort en te krap maken, klinkt het. Tuinbouwhoogleraar prof. dr ir H. Challa pleit voor een onderscheid tussen colleges en duurdere onderwijsvormen die echt aantikken. Wiskundehoogleraar dr ir J. Grasman heeft moeite met het idee dat studenten straks niet meer welkom zijn in de collegezalen. Het is juist positief als studenten belangstelling hebben voor je college. Moet ik sommigen straks de toegang weigeren?"

Van den Hoofdakker heeft de indruk dat overconsumptie een typisch Wagenings probleem is. Een belronde langs universiteiten leert dat voorlichters van andere instellingen het probleem niet kennen. Dat weten we op centraal niveau niet, daarvoor moet je bij de faculteiten zijn", reageert de voorlichter uit Twente. Een beleidsmedewerker uit Rotterdam denkt dat de gevraagde cijfers eventueel wel uit de computer te halen zijn. Het zou best kunnen dat studenten ook hier extra vakken volgen. Ze mogen immers iedere collegezaal binnenlopen en zich opgeven voor het examen."

Overconsumptie", zegt voorlichter F. Wassenaar van het ministerie van Onderwijs verbaasd. Nee, dat zegt me niks." Hij geeft wel een verklaring voor het verschijnsel. In het algemeen zullen studenten de rechten die ze krijgen maximaal benutten."

Hoogleraar levensmiddelenproceskunde dr ir K. van 't Riet meent dat de overconsumptie vanzelf verdwijnt als de studiefinanciering straks bij invoering van de prestatiebeurs wordt ingeperkt. We zitten te praten over het verleden", zegt hij geirriteerd. Waar maken we ons nog druk over? De tijd is straks krap genoeg, dus studenten die wat harder willen werken moeten we dan vooral niet lastig vallen." Het argument van Speelman dat door het stellen van een uurgrens meer tijd overblijft voor de reguliere vakken beschouwt Van 't Riet als een smoes om vakken te laten verdwijnen.

Lichtjes

Ook hoogleraar fysiologie van mens en dier prof. dr D. van der Heide is het oneens met de argumenten van de vco. Als studenten zoveel onderwijs consumeren, zijn de programma's te licht, stelt hij. Als lid van het college van decanen zie ik bij sommige studierichtingen afstudeerpakketten van zeven- tot achtduizend uur. Alsof het niks is. Ik geloof er geen fluit van dat studenten in zes jaar achtduizend uur studeren. Als ik 's nachts door Wageningen fiets, zie ik dan allemaal lichtjes branden op de studentenflats? Nee dus. We moeten nog eens goed naar de kwaliteit van de programma's kijken, voor we roepen dat de Wageningse student zoveel ijveriger is dan de collega elders in het land. Die discussie wil ik graag met Speelman aangaan, met de cijfers op tafel."

Re:ageer