Wetenschap - 5 maart 1998

Karssen: onderzoeksmarkt vraagt om fundamenteel onderzoek

Karssen: onderzoeksmarkt vraagt om fundamenteel onderzoek

Karssen: onderzoeksmarkt vraagt om fundamenteel onderzoek
Moet de noodklok worden geluid voor de fundamentele wetenschappen aan de LUW, nu de overheidssubsidie daalt en het Kenniscentrum Wageningen opdrachten moet werven op de onderzoeksmarkt? Welnee, vindt rector Cees Karssen. Hij pareert het doemdenken tijdens de 80ste verjaardag van de universiteit. Ik durf de stelling aan dat het fundamentele onderzoek zal floreren indien het deel uitmaakt van een netwerk van vele spelers: universiteiten, onderzoeksinstituten, bedrijven, consultants, denktanks en anderen.
Rector-magnificus Cees Karssen, die op 6 maart de openingstoespraak houdt bij de viering van de tachtigste verjaardag van de universiteit, kent de klacht dat het Kenniscentrum Wageningen het einde gaat betekenen van de fundamentele wetenschappen in Wageningen. De onderzoekers moeten zich immers richten op de voedselketen en de groene ruimte en samenwerken met industriele partners. Algemeen wetenschappelijk onderzoek moet maar elders plaatsvinden. Het einde van de fundamentele wetenschappen? We moeten onszelf geen problemen aanpraten, reageert Karssen aan de vooravond van de dies
Hij kan uit eigen ervaring spreken. Toen ik me als Utrechts bioloog in Wageningen ging bezighouden met de kieming van zaden, merkte ik dat fundamentele kennis maatschappelijk nut heeft. Ik werd bestookt met vragen: hoe werkt dat nu? Promovendi en studenten gingen dat onderzoeken en het bleef fundamentele plantenfysiologie. Nu is er een Wageningen Seed Centre en er blijft een geweldige behoefte aan fundamentele kennis op dit gebied.
Vorig jaar was het bestuur op bezoek bij het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Daar bestaat een open relatie tussen de faculteit en het bedrijfsleven. Het personeel is voor negen maanden aangesteld bij de faculteit en kan de resterende drie maanden voor een bedrijf werken. Dat gebeurt in alle openheid, onderzoekers moeten aangeven waar ze bij betrokken zijn. Er bestaat geen angstige scheiding tussen fundamenteel en toegepast onderzoek en toch is het MIT niet ten onder gegaan.
Innovatie
Doordat er veel met je kennis gebeurt in de praktijk, loop je voortdurend tegen fundamentele barrieres op, zegt de rector over de wisselwerking tussen wetenschap en innovatie. Daarom drijft niet de wetenschap de innovatie aan, maar gebeurt juist het omgekeerde. Zo verwacht Karssen dat het technologisch topinstituut Voedingswetenschappen, waarin de universiteit samenwerkt met het bedrijfsleven, veel fundamentele onderzoeksvragen zal genereren
Naast deze zogeheten public private partnerships blijft er in Wageningen ruimte voor nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek of l'art pour l'art, verzekert de rector. Dat budget staat wel onder druk, geeft hij toe. De universiteit heeft geld voor dit onderzoek beschikbaar, maar het zal niemand zijn ontgaan dat de overheid bezuinigt op het hoger onderwijs. Bovendien stelt ook de externe financier van fundamenteel onderzoek, NWO, nu maatschappelijke voorwaarden aan zijn programma's, constateert de rector. Voorts dreigt minister Ritzen vijfhonderd miljoen gulden over te hevelen van de universiteit naar NWO, die alleen de directe onderzoekskosten - en niet de infrastructuur - wil vergoeden aan de universiteiten. Als dit doorgaat, is de beleidsruimte voor universiteiten om zelf onderzoek te bekostigen weg. Daarom heeft de vereniging van universiteiten, de VSNU, een tariefvoorstel gemaakt om dit tij te keren. Karssen verwacht dat dit voorstel het gaat halen
Dat eigen onderzoeksgeld heeft de universiteit hard nodig om onderzoeksgebieden te ondersteunen die, vaak tijdelijk, niet kunnen rekenen op een kapitaalkrachtige vraag en tussen wal en schip dreigen te raken, vindt de rector. De taxonomen waren bijna weg bij de opkomst van het moleculaire onderzoek. Nu ze weer een maatschappelijke betekenis hebben in het kader van de biodiversiteit, komt de vraag naar fundamenteel onderzoek via een omweg terug.
Doordat er een grote maatschappelijke vraag is naar onderzoek voor de voedingsketen en de inrichting van het landelijk gebied, zet het bestuur in zijn strategienota in op een groei van het fundamentele onderzoek in Wageningen. Er bestaat natuurlijk concurrentie van andere universiteiten en instituten op die markt, maar we zijn gewoon goed, besluit Karssen

Re:ageer