Wetenschap - 29 februari 1996

Jezus was getrouwd en had vrouwelijke apostelen

Jezus was getrouwd en had vrouwelijke apostelen

De verloren evangelien

De kleine doopsgezinde kerk aan de Arboretumlaan zit bijna vol. In afwachting van de spreker pakken enkele aanwezigen een notitieboekje. Wat halen we met hem in onze kerk, die toch het evangelie verkondigt", had de organisator van de studie-avond zich bezorgd afgevraagd, voordat hij de geschiedkundige Jozeph Slavenburg uitnodigde. Het laatste boek van Slavenburg, Valsheid in geschrifte, leek namelijk geen blijde boodschap te bevatten.


Het boek toont aan dat het evangelie historisch niet klopt. Er zijn in de jaren vijftig vroeg-christelijke teksten gevonden bij het Egyptische dorpje Nag Hammadi. Het pakketje bevatte het evangelie van Filipus, van Thomas, het geheime boek van Jacobus Gesprek van de verlossing en teksten van Maria Magdalena. Wat leren ze? In het Nieuwe Testament zijn gebeurtenissen rond Jezus verzonnen, geromantiseerd, gecensureerd, verdraaid en herschreven naar de heersende dogma's. Zelfs de auteurs - Matteus, Marcus, Lucas en Johannes - heetten waarschijnlijk anders.

Het evangelie is pas 350 jaar na de dood van Jezus vastgesteld. In 367 schreef de aartsbisschop van Atanasius een paasbrief aan alle kerken en kloosters", verkondigt Slavenburg. Atanasius schreef: Er zijn een aantal geschriften die we rekenen tot de fonteinen der verlossing. Dat zijn de evangelien, brieven en handelingen die we nu kennen. Atanasius schreef vervolgens: Onder ons zijn echter lieden die andere geschriften hebben. Op straffe van executie moeten deze onmiddellijk worden vernietigd. Waarom schreef Atanasius dat? In die tijd moesten alle neuzen dezelfde kant op staan. De kerk moest voorkomen dat het Romeinse rijk uit elkaar viel."

Enkele monniken in Nag Hammadi verstopten echter de verboden teksten, en onlangs zijn de laatste geschriften in het Nederlands vertaald.

De kerkgangers hangen aan de lippen van de spreker. Alle geschriften in die tijd waren overgeschreven van oorspronkelijker teksten, die ook weer waren overgeschreven. Ze kwamen van een groep joden die zeer geinspireerd waren door Jezus. Deze eerste christenen gingen naar de synagoge, maar hadden daarnaast een eigen gemeenschap met als leider de broer van Jezus, Jacobus de Rechtvaardige, die in 58 gestenigd is."

Deze gemeenschap ontkende de maagdelijkheid van Maria", vervolgt de spreker. Jezus was voor hen een mens van vlees en bloed met vader Josef en moeder Maria. Maar hij had ook een goddelijke vader en een goddelijke moeder, de heilige geest. Deze mensen hadden dus nog een godsbegrip dat zowel mannelijk als vrouwelijk was. Hun god was een Zijn-in-beweging, een universeel levensprincipe. Later heeft het machismo van de kerk er een mannelijke God van gemaakt."

Niemand loopt weg. Het maagdelijkheidsdogma heeft een grote rol gespeeld bij het censureren van de teksten. Een klein voorbeeldje. In de teksten van Nag Hammadi staat: Is dat niet de zoon van de timmerman en Maria?. Dat kon natuurlijk niet, een zoon van een man en een vrouw. Er is dus van gemaakt: Is dat niet de timmerman, de zoon van Maria. Het kerstverhaal is ook zo'n mooie stijlbloem. Er waren helemaal geen volkstellingen in die tijd. Wel moesten de rijke joden zich melden om belasting te betalen. Maar een timmerman met zes kinderen was zeker niet rijk. Bovendien hoefde in die tijd een man uit Nazareth voor zo'n aangifte niet naar Bethlehem."

Een vrouw vraagt of bekend is hoe Jezus leefde. Jezus was absoluut zeker uitgehuwelijkt", weet Slavenburg. In die tijd was het namelijk ondenkbaar rond te trekken als ongehuwde rabbi. Bovendien had hij als ongehuwde nooit vrouwelijke apostelen kunnen hebben. Uit het evangelie van Filipus blijkt daarnaast dat hij uit een gezin kwam van tenminste zes kinderen en dat drie Maria's tot zijn familie behoorden: zijn moeder, zijn zuster, en zijn vrouw Maria Magdalena, die hij volgens Filipus vaak kuste. Apostelen vragen op een gegeven moment ook: Waarom houdt u meer van haar?. Jezus antwoordt: Als een blinde en een ziende allebei in het duister leven en het licht gaat aan, wie ziet dan wat? Daarmee wilde hij zeggen: Maria Magdalena was de enige die de volledige Christusboodschap al tijdens zijn leven begreep. Anderen hadden zijn dood nodig om dit te beseffen."

Een andere vrouw vraagt naar de teksten van Maria Magdalena. Ze geeft prachtige beschrijvingen van een rondgang in de hemel langs verschillende zielesferen. Het zijn visioenen. De eerste christenen beschreven ook de opstand na de dood als een visioen, niet als iets dat werkelijk was gebeurd."

Slavenburg heeft zijn boeken meegenomen om te verkopen: vertalingen van de in 367 verboden teksten, Valsheid in geschrifte en nog drie andere geschiedkundige boeken. In de pauze verdringen de toehoorders zich voor de leestafel. Na afloop is bijna alles verkocht. Misschien blazen de oude teksten de kerk nieuw leven in, oppert een vrouw. Aan de doopsgezinde kerk in Wageningen zal het niet liggen.

Re:ageer