Wetenschap - 24 april 1997

Jazzmusici spreken zwijgende science fiction in

Jazzmusici spreken zwijgende science fiction in

Jazzmusici spreken zwijgende science fiction in
Metropolis, het meest spectaculaire product ooit op het witte doek vertoond
Dit weekeinde was Metropolis te zien, het project rond de zeventig jaar oude zwijgende film van de legendarische filmregisseur Fritz Lang. De film wordt op onnavolgbare wijze muzikaal ingesproken door de Duitse jazzgroep Some Other Trio, drie professionele jazzmusici. Gerben Kuypers bracht het project naar een reeds in ontbinding zijnde Junushoff: zelfs de muziekbandjes waren al ingepakt
Zeventig jaar geleden schokte de Weense architect en filmmaker Fritz Lang de filmliefhebbers met zijn film Metropolis. Deze gaat over een enorme ondergrondse wolkenkrabberstad in de 21ste eeuw, waar arbeiders als slaven willoos werken onder druk van de grote baas Johann Fredersen, terwijl de kinderen van de rijken in paradijselijke weelde leven en zich overgeven aan orgien. Fredersens zoon zet zich tegen zijn heerszuchtige vader af, sluit zich aan bij de arbeiders in de Unterstadt en wordt verliefd op het meisje dat de kinderen helpt en de onderdrukte massa troost schenkt. Ze heeft veel meer weg van de heilige Maria dan van een socialistische oproerkraaier. Als de big boss ontdekt hoe groot haar invloed is, laat hij zijn robots haar evenbeeld namaken. Ze hitst de arbeiders op tot het vernielen van de machines, met alle verschrikkelijke gevolgen van dien: de stad loopt onder water en de kinderen worden ternauwernood gered door Maria en Fredersens zoon
De film eindigt met de symbolische handdruk tussen kapitalisten en arbeiders. Later zou Lang zich wel wat distantieren van deze film, waarin de schijn wordt gewekt dat hij de arbeidersopstand veroordeelt en voor een overeenkomst tussen kapitalisten en arbeiders is. Nu lijkt dat een gezonde opvatting, maar in de Weimar-republiek van 1927 was de arbeidersstrijd nog niet ten einde. De nazi's hadden wel belangstelling voor Langs werk en boden hem de leiding van de Duitse filmindustrie aan. De jood Fritz Lang zag de bui echter hangen en verdween via Frankrijk naar Amerika
Metropolis werd in 1927 hevig aangevallen en afgewezen, om de kritiekloze wijze waarop Lang het draaiboek van zijn (ex)vrouw had overgenomen. De rode draad in alle films van Lang is echter zijn idee dat de maatschappij samenzweert tegen het individu. Bovendien wordt de film nog altijd gezien als de grondlegger van de science fiction en het meest spectaculaire product ooit op het witte doek vertoond, mede door de gigantische decors en het technisch vernuft waarmee ze zijn uitgedacht en vervaardigd. Het spel van de acteurs is prachtig overseized en zeer lijfelijk. Volgens manager Christoph Wustenhagen, die de film in het Duits inleidde, heeft de productie de UFA-filmindustrie in 1927 vijf tot zes miljoen mark gekost, een voor die tijd astronomisch bedrag. Er figureerden en speelden zo'n veertigduizend mensen in
De drie musici die de film muzikaal inspreken in de Junushoff zijn zangeres Silvia Sauer, pianist Ernst Seitz en saxofonist/fluitist Colin Dunwoodie. Ze noemen zich Some Other Trio en spelen op werkelijk fenomenale wijze. Vrijwel elke beweging op het doek wordt instrumentaal ondertiteld, in sommige gevallen zeer realistisch, zoals het weerklinken van de fabrieksfluit door Colin Dunwoodie, een virtuoos op sopraan- en altsax en dwarsfluit. Het gesproken woord, op de film alleen door liplezers te volgen, wordt door Sylvia Sauer hoorbaar gemaakt door articulatie-klanken en met behulp van microfoonmanipulaties. De muziek is eigentijds, live geimproviseerd en speciaal voor de 88 minuten durende film uitgedacht; het is muziek die zich zonder de film moeilijk laat aanhoren. Maar het is drama, het is spannend, zeker voor de musici, die een heleboel parate kennis van muziek moeten hebben om uit het hoofd te kunnen spelen

Re:ageer