Wetenschap - 14 mei 1998

Insecten kweken ze maar ergens anders

Insecten kweken ze maar ergens anders

Insecten kweken ze maar ergens anders
Bert Essenstam, proeftechnisch medewerker Unifarm
Vlak voor Zodiac leidt een weg naar het kassencomplex van Unifarm op Kortenoord. Een klein jaar geleden werd daar het merendeel van de LUW-kassen gehuisvest, inclusief het personeel; samen werden ze onderdeel van het drie jaar eerder opgerichte facilitair bedrijf Unifarm. De oude kassen zijn of worden afgebroken, wat sommigen betreuren
Het kassencomplex, een hectare groot, is eigenlijk alweer te klein, vertelt Bert Essenstam. Bij de LUW, waar hij twaalf jaar geleden in dienst trad, hadden ze zestig kleine kascompartimenten. Bij Unifarm zijn het er 55. We zijn er wat dat betreft iets op achteruit gegaan.
Essenstam werkte bij Plantenveredeling, waar hij nog altijd een kas met verschillende aardappelpopulaties verzorgt. Ook hij verhuisde naar de nieuwe locatie
Het is een bijzonder warme dag en in de kassen is de temperatuur navenant. Maar Essenstam showt enthousiast de lange rij kassen. Links een rij kleine kassen die er uit zien als quarantaineboxen, wat ze in feite ook zijn. Essenstam praat over PK 1, PK 2 en PK 3, hetgeen staat voor Plantenkas minst streng, strenger en strengst. Want Unifarm werkt onder andere met transgene planten en die vereisen een speciale behandeling
De quarantainekassen kun je niet zomaar binnenlopen; er gelden strenge regels over het gebruik van sluizen, rode en witte jassen, klompen en laarzen. Voor PK 3 geldt: de entree in, rode jas aan, sluis in, rode jas uit, witte jas aan, klompen aan, kas in. En in omgekeerde volgorde er weer uit. Het klinkt behoorlijk omslachtig en tijdrovend
In PK 1, de minst strenge kas, wordt gewerkt met nematoden -aaltjes - en niet-bloeiende transgene planten. Er is geen sluis voor de kas en je hoeft geen jas aan; wel is er tripsgaas aangebracht. Trips, een schadelijk insect, moet je mijden als de pest, naar het schijnt. Roofmijten daarentegen zijn uiterst nuttig; op de kweektafels van een van de kassen liggen zakjes met roofmijten, verborgen in een soort bruinachtig meel. Je schudt het uit over de planten en de kleine krengen vreten de jonge trips op
De regels voor PK 2 en PK 3 zijn streng; daarin staan transgene planten en planten die luisvrij moeten worden opgekweekt. Er zijn geen ramen; er is een intern luchtfiltersysteem
Sectie PK 2 heeft een kas met bovendruk. Als ik daar naar binnen moet en ik doe de kasdeur open, komt er meteen een harde windvlaag naar buiten, die eventuele luizen die proberen binnen te komen, wegblaast.
PK 3 is het strengst. Een geavanceerd filtersysteem zorgt ervoor dat 99,9 procent van de kaslucht wordt gefilterd. Het restwater wordt verhit voordat het in het riool terecht komt. En sinds kort zijn extra lange witte jassen verplicht. Een paar maanden geleden kwam er een commissie en die vond dat de jassen te kort waren. In PK 3 staan namelijk transgene planten, soms in combinatie met transgene ziekteverwekkers. De kas is officieel nog niet in werking, omdat de afstand tussen de autoclaaf hier in de hal, waarin bijvoorbeeld afval wordt gesteriliseerd, en de PK 3 te groot is. Die commissie wil dat in de sluisruimte van PK 3 een doorgeef-autoclaaf wordt aangebracht, die we dan vanuit de sluis kunnen bedienen. Maar dat is een grote investering, waar nog geen geld voor is.
Studenten werken in de gewone kassen, die ook volop aanwezig zijn in het complex. Rozen, tomaten, paprika's, aardappelen, tabak - rijen vol. Essenstam wijst op een kas vol rode bloempotten, waaruit iele sprietjes steken. Dat zijn aardappelplantjes, die op zilverzand worden gekweekt. Dat zand is heel fijn en helder, daaruit kunnen makkelijk de aardappelaaltjes worden gezeefd. En je kunt aan de wortels direct zien of er iets mis mee is, er blijft geen zand aan hangen. We haalden dat zand uit de Flevopolder, maar het wordt steeds moeilijker verkrijgbaar. Weet je waar dit zand vandaan komt? Hij lacht geamuseerd. Van de Gamma! Zilverzand wordt gebruikt om specie van te maken
Bij een quarantainekas met tabaksplanten vertelt hij hoe simpel een tabaksplant genetisch in elkaar zit. En als je nu door genentransplantatie kunt bereiken dat de plant resistent wordt tegen nematoden, dan kun je dat ook bij aardappelplanten proberen. Ik weet dat veel mensen bang zijn voor genentransplantatie. Maar het is toch fantastisch als je planten resistent kunt maken tegen schimmel en luizen, zodat we geen gif meer hoeven te spuiten?
Hij lacht vrolijk en vervolgt: Eerst heette het genetische manipulatie, toen genetische modificatie en nu moleculaire veredeling! Dat klinkt vriendelijker... Prachtig, he?
Het is hard werken in het complex en er zouden best meer mensen bij kunnen, vindt Essenstam. Desondanks vindt hij het werk erg leuk. Hij verzorgt onder andere de planten, zowel biologisch als chemisch, en geeft hulp en advies aan onderzoekers. Maar een ding wil ik beslist niet!, zegt hij heftig. Er was sprake van een grote inpandige insectenkweek in de kas. Witte vlieg, bladluizen, trips, et cetera. Er was toch quarantaine?, opperden de gebruikers. Nou, dat doen ze maar ergens anders! Bij Entomologie hebben ze mooie kasjes met insectenkweek, en ik hoop dat ze die laten staan. In iedere geval moet die insectenkweek zo ver mogelijk weg van Kortenoord.

Re:ageer