Wetenschap - 21 december 1995

Ilona Hensen en Andre Jansen

Ilona Hensen en Andre Jansen

Dierverzorgers

In de kantine van Zodiac ontmoeten we Ilona Hensen en Andre Jansen. De verwachte overalls en bemodderde laarzen ontbreken; de overalls bewaren ze voor in de stallen. Ilona op boerderij De Ossekampen, waar ze koeien en schapen verzorgt; Andre in de stallen van Zodiac, bij de varkens. Tijdens de feestdagen, wanneer heel Nederland zich te goed doet aan het kerstmaal, verzorgen Ilona en Andre de onvrijwillige verschaffers van al dat culinair genot.


Al zeventien jaar werkt Andre Jansen in de varkensstallen van Zodiac en hij zou niet anders willen. Als een van de acht zonen van een kleine boer was er voor hem geen plaats in de herberg". Maar dieren zijn nu eenmaal zijn lust en zijn leven, dus ging hij werken op een grote varkensmesterij. Totdat hij via een advertentie bij Zodiac terecht kwam. Hij volgde in Barneveld cursussen Dierverzorging en met zijn grote ervaring kwalificeerde hij zich ruimschoots voor de baan. Jansen kreeg een contract. Nu kom je er zonder opleiding niet meer in en een contract kun je ook wel vergeten", zegt hij. Tegenwoordig moet iedereen hoger opgeleid zijn. Maar ik maak wel mee dat hoger opgeleiden weinig van de praktijk weten. Soms hebben ze nog nooit een levend schaap van dichtbij gezien!"

Ilona Hensen moet erg lachen om deze opmerking. Nee, de praktijk is toch de beste leermeester."

Andre heeft zo zijn opvattingen over het mestbeleid en de economie van de boerenstand. Er zal toch een oplossing moeten komen voor het mestoverschot. Het is erg voor de mensen die het treft, maar om de bedrijfstak weer gezond te maken, zit er niets anders op dan de hoeveelheid dieren te verminderen. Ik vind wel dat de regering het te lang heeft laten doorsudderen. Als de regering er nou vijftien jaar eerder mee was begonnen...maar op het moment dat iedereen groter moest worden om in de race te blijven en veel boeren hun bedrijf bijvoorbeeld van mestvarkens naar fokzeugen hadden omgezet, werden ze teruggefloten. En dan die subsidie. Die had nooit uitgevonden moeten worden! Vroeger werkten de boeren met eigen geld. Als je naar de oude bedrijven kijkt, dan zie je dat er steeds een stukje schuur is aangebouwd. Maar met de subsidie konden ze meteen een groot deel van die schuur laten bouwen, want daar kregen ze toch geld voor. Die subsidie is verraderlijk. Zolang ze met eigen geld
werkten, waren ze veel voorzichtiger met uitbreiden."

Leerling

Daar ben ik het helemaal mee eens!", verklaart Ilona Hensen. Zij werkt al tien jaar op De Ossekampen. Ze is een uitzondering: er zijn heel weinig vrouwen die dierverzorger als vak kiezen. Ze heeft een opleiding gevolgd aan de middelbare agrarische school. De opleiding was leuk en duurde drie jaar. Toch heb ik geen diploma, omdat ik geen examen heb gedaan. De technische vakken waren niets voor mij; daar heb ik geen aanleg voor. Die jongens sleutelen altijd van jongs af aan aan hun brommers, of aan trekkers. Ik rij elke dag op een trekker, dat gaat prima, maar hij moet het wel doen, anders heb ik een probleem", geeft ze lachend toe. Ik kan er het kuilvoer mee binnenhalen, hoor. Maar als ie kapot is, kan ik hem niet repareren. Toen ik destijds van school ging in de zomer, was ik degene die de advertentie van de LUW ontdekte. Ik werd meteen als leerling aangenomen. Een dag in de week ging ik naar Barneveld voor de opleiding Dierverzorger. Na twee jaar ben ik geslaa
gd. Nee, ik hoefde geen techniek te doen, dat kwam daar niet aan te pas gelukkig."

Ze bofte, want er kwam een dienstwoning leeg naast De Ossekampen en toen ze erom vroeg, mocht zij erin. Ze woont er samen met haar vriend. Ilona heeft niet, zoals Andre, veel dieren om haar huisje. Wel wat kippen en geiten, katten en een hond.

Andre Jansen woont in Homoet en heeft daar paarden, kippen en schapen. Hij kan het gewoon niet laten, het zit hem in het bloed. Een van zijn broers is onlangs naar Alberta, Canada vertrokken en is daar een melkveehouderij begonnen. Dat hoor je de laatste tijd steeds vaker", constateert hij. Dat ze naar het buitenland gaan, vooral Canada, om daar een boerenbedrijf te beginnen. Hier is er geen plaats en ruimte meer voor." Hij kijkt wat somber.

Gedragswaarneming

Is het werken op een boerderij zwaarder dan hier in de stallen?

Nee, hier zit per koe veel meer werk in. Het is niet alleen voeren en de stallen schoonmaken. Het voer moet worden afgewogen, de melk wordt gemeten, er wordt aan gedragswaarneming gedaan. Dat is veel meer dan in de praktijk. Voeren kan iedereen..."

Maar dan begint het pas", vult Ilona aan. Eten ze goed? Zijn ze gezond, vertonen ze geen stressverschijnselen? Enzovoorts. We werken fulltime met zeven mensen op De Ossekampen."

Andre werkt met zes mensen in de stallen van Zodiac. Er moest een aantal plaatsen worden ingeleverd. Ter compensatie kwam er wel een hulp voor een dag per week. Het leerlingenstelsel werd afgeschaft, wel jammer, maar je moest het wel treffen. Andre: Van sommigen had je meer werk dan hulp." Maar het begeleiden van leerlingen vond hij leuk.

Ik heb ook twee jaar stage bij Andre gelopen", vertelt Ilona. Hij was mijn baas." Ze werpt hem een plagerige blik toe. Ik heb veel van hem geleerd, want ik wist niet zoveel van varkens." Andre glimlacht bescheiden; hij laat zich de lof wat verlegen aanleunen.

Geven ze de dieren namen? Kun je met varkens en koeien een band opbouwen? Ilona geeft de koeien geen namen. Dat doe je alleen als je een eigen bedrijf hebt. Maar er is wel een pink bij die altijd hard komt aanrennen als ik kom voeren. Dat is wel leuk." Ik ga elke dag met een bepaalde beer op pad, langs de zeugen", vertelt Andre. Die moet dan aangeven welke varkens er welig zijn. Welig of bronstig of berig; hoe je het noemen wilt..."

Bij koeien heet het tochtig, maar in de Achterhoek noemen ze het bollig. Dat komt van bull, van stier dus", valt Ilona in.

Welig

Wordt die beer niet wild als hij welige varkens ruikt? Hij is gevasectomiseerd", licht Andre toe. Dat is een operatie waarbij de uitvoergang van de zaadbal wordt weggenomen. Maar ik wilde zeggen dat ik met de beer wel een band heb, zo elke dag op pad. Kom jong, we gaan de ronde maken, zeg ik dan. Hij luistert heel goed, varkens zijn intelligent. Soms wordt een beer te zwaar en dan moet ie toch naar de slachterij. Dat vind ik dan wel moeilijk, ja. En dan moet je weer opnieuw beginnen met een andere beer."

Ze draaien vaak weekenddiensten. Ook met kerstmis moeten ze vijf tot zes uur in de stallen zijn. De dieren gaan voor, de familie wacht wel met het kerstdiner. Het is een gewone werkdag en het voeren gaat altijd door natuurlijk. En soms moet er een dierenarts worden geroepen. Dan moet je er zijn. Nee, ze doen geen kerstboom in de stallen. Weten die dieren veel! En drie dagen achter elkaar in huis zitten met de kerst? Afschuwelijk.

Andre: Als je dan bij je schoonmoeder bent, kun je er even uit!" Wat een typische mannenopmerking", roept Ilona. Die schoonmoeders moeten er ook altijd weer bijgehaald worden!"

Varkens krijgen twee tot 2,5 kilo voer per dag, maar als je een varken zijn gang laat gaan, dan vreet ie zich strak", stelt Andre vast.

Ilona: ..totdat ie ploft!"

Van studenten en wetenschappers krijgen ze de onderzoeksgegevens op het gebied van krachtvoer en vruchtbaarheid toegespeeld. Via de samenstelling van de voeding proberen ze de ammoniak-uitstoot aan te pakken. Vroeger was er een groot onderscheid tussen studenten en veeverzorgers, maar dat is al lang niet meer zo. Ze kunnen goed met elkaar overweg. De studenten vragen zelfs om advies.

Soms kunnen bepaalde dingen niet meer door de bezuinigingen, dat is wel jammer. Iets van een tientje kan dan niet, maar iets van duizend gulden wel", zegt Andre.

Dat is waar", zegt Ilona, maar wij hebben net een nieuwe melkstal, dus ik hou mijn mond!" Hun prioriteiten liggen soms wel eens anders dan die van de onderzoekers. Maar verder hebben ze niets te klagen. Als boer moet je continu werken. Maar wij hebben onze vrije dagen. Dan kan ik wat klusjes rond mijn eigen huis doen", zegt Andre tevreden.

Re:ageer