Wetenschap - 9 januari 1997

Ik ben tevreden als ik het niveau van de vakgroep op peil kan houden

Ik ben tevreden als ik het niveau van de vakgroep op peil kan houden

Ik ben tevreden als ik het niveau van de vakgroep op peil kan houden
Cohen Stuart benoemd tot hoogleraar bij Fysische en kolloidchemie
De vakgroep Fysische en kolloidchemie heeft sinds 1 december een nieuwe hoogleraar. Dr. M.A. Cohen Stuart, die al als universitair hoofddocent op de vakgroep werkte, wil zich gaan toeleggen op onderzoek naar onevenwichtige systemen en zo mogelijk nieuwe meetmethoden introduceren
Die staat hier ook al weer dertig jaar, zegt de kersverse hoogleraar Fysische en kolloidchemie dr. M. A. Cohen Stuart, wijzend op de massieve houten vergadertafel compleet met hamer. Een erfenis van mijn voorganger. Aan vergaderruimte hebben we op de vakgroep in ieder geval geen gebrek.
Cohen Stuart nam per 1 december 1996 het hoogleraarschap over van zijn veelbesproken voorganger prof. dr. J. Lyklema, die in november 1995 formeel afscheid nam van de universiteit. Ik vind het een hele eer om de erfenis van Lyklema, die hij in ruim dertig jaar heeft opgebouwd, te mogen voortzetten.
De colloidchemie dankt haar naam aan het Griekse kolla, lijm. Vroeger werd aangenomen dat colloidale oplossingen een lijmachtig karakter hebben, een theorie die later eerder uitzondering dan regel bleek te zijn. Colloiden zijn deeltjes, in afmeting varierend van enkele nanometers tot enkele micrometers, die in een vloeistof of gas zweven maar ook aan een vaste stof gehecht kunnen zijn
Wij houden ons bezig met het bestuderen van heterogene materie op zeer kleine schaal, aldus Cohen Stuart. Veel stoffen vormen structuren die groter zijn dan de meeste moleculen: colloidale deeltjes of colloiden. Aan de oppervlakten van colloiden kunnen zich ionen of moleculen hechten. Daardoor veranderen de eigenschappen. De processen die zich aan de oppervlakten afspelen zijn voor ons het belangrijkst. Wij bestuderen de wisselwerking tussen colloiden en de aantrekkende of afstotende krachten die ze op elkaar uitoefenen. Dit onderzoek is van wezenlijk belang voor onder meer de landbouw.
Wasmiddelen
Zo bestaan levensmiddelen uit heterogene materialen. Plantaardige en dierlijke cellen, levend dan wel dood en gekookt, de structuur zit er nog in. Ook voor onderzoek naar bodem en klei is colloidchemie van belang, net als voor verschillende takken van industrie: de productie van bijvoorbeeld wasmiddelen en verf.
Cohen Stuarts voorganger Lyklema sleepte verschillende prijzen, gastprofessoraten en een eredoctoraat in de wacht. Onlangs nog werd de vakgroep door de commissie-De Haas beoordeeld op productiviteit, kwaliteit, kans voor de toekomst en relevantie. Op alle punten haalde de vakgroep de hoogste score. Er is dus geen reden om de aanpak op de vakgroep te wijzigen, aldus Cohen Stuart. Toch wil ik een aantal aspecten binnen de fysische en colloidchemie wat meer aandacht geven dan ze tot nu toe hebben gehad. We hebben veel onderzoek gedaan naar systemen in evenwicht. In de praktijk hebben we echter vaak te maken met systemen die niet in evenwicht zijn.
Zo zie je bijvoorbeeld dat zich in een pot mayonaise die bevroren is geweest na verloop van tijd een scheiding voordoet tussen olie en azijn. Ik wil graag meer inzicht krijgen in de snelheid waarmee dergelijke processen zich voltrekken. Dat zijn moeilijke vraagstukken, mede omdat de thermodynamica, waarvan binnen ons onderzoek veel gebruik wordt gemaakt, geen uitspraken kan doen over onevenwichtige systemen.
Daarnaast wil Cohen Stuart zich gaan toeleggen op de introductie van nieuwe meetmethoden. Nieuwe technieken geven ons de mogelijkheid zaken waar we voorheen een educated guess naar moesten doen, rechtstreeks te meten. In dat opzicht heb ik veel geleerd van de introductie van de atomic force microscope, een aantal jaren geleden. Met behulp van piezo-elektrische kristallen kunnen bewegingen over krankzinnig kleine afstanden in kaart worden gebracht. Daarmee kunnen we niet alleen de grootte van deeltjes nauwkeurig in kaart brengen, maar ook vaststellen welke krachten erop inwerken, met een nauwkeurigheid van een miljardste deel van een gram. Het piezo-elektrische kristal werkt als het ware als een grammofoonnaald.
Nieuwe trucs en nieuwe apparaten blijven me fascineren. Momenteel houd ik me bezig met een plan voor een opstelling die gebruik maakt van rontgenreflectie. Daar zijn inmiddels tests mee gedaan die hebben aangetoond dat de methode ook voor ons vakgebied interessant is.
Volgens Cohen Stuart zijn twee kwaliteiten voor een hoogleraar van groot belang: Uitzoeken en uitdragen. Lyklema was naast onderzoeker vooral een erg goed docent. Mijn kracht ligt voornamelijk in het maken van combinaties: voor deze techniek is er die toepassing. Al met al denk ik niet dat ik de vakgroep en de werkwijze ervan fundamenteel kan verbeteren. Ik ben al tevreden als ik het niveau op peil kan houden.

Re:ageer