Wetenschap - 14 november 1996

Idealisme of realisme

Idealisme of realisme

Met stijgende verbazing heb ik het artikel Het idealisme is vervangen door realisme gelezen. De tropenrichtingen worden realistischer(?!), omdat men de aandacht verschuift van projectniveau naar macroniveau. Leve de mondialisering!

Maar wat is dat eigenlijk? Dat zogenaamde mondiale aspect. Het mondiale aspect kan volgens mij enerzijds opgevat worden als geografische uitgebreidheid en anderzijds als macrobenadering. In de eerste betekenis sta ik achter mondialisering, in de tweede betekenis echter niet.

De verschuiving naar macroniveau was een reactie op het faillissement van de projectfilosofie. De projectfilosofie had afgedaan, want het had niet veel bereikt. Maar is er dan echt zo weinig bereikt? En wat wilde je dan bereiken? Daar zit 'm denk ik de kneep: de pretenties werden te hoog gesteld (wat dat betreft lijkt het een beetje op Millennium). Dat de gerichtheid op projecten niet altijd zijn vruchten heeft afgeworpen is ook het gevolg van de vormgeving en inrichting van projecten. Vaak lagen en liggen er verkeerde motieven aan ten grondslag; motieven als winstbejag, monument building, het ik-zal-het-ze-wel-even-vertellen-syndroom, et cetera. Daarom moet de aandacht zich gaan richten op vragen als: Hoe kan een project ingericht worden waarin verkeerde motieven vermeden worden?

Sluit deze projectbenadering een macrobenadering uit? Natuurlijk, randvoorwaarden voor een project zijn belangrijk, en een macrobenadering biedt de mogelijkheid om deze randvoorwaarden goed te belichten. Maar uiteindelijk zijn het de boer(in) die zijn/haar rijstveld ploegt, de smid in het dorp en de schoolmeester/juf die handen en voeten moeten geven aan van bovenaf geformuleerd beleid door economen en politici. Deze mensen en hun dynamisch handelen moeten centraal staan.

Worden de tropenopleidingen in plaats van ideeel nu reeel? Idealisme en realisme kunnen best samengaan, wanneer je maar een open attitude, een kritische luisterhouding aan de dag legt; wanneer je bereid bent om te leren van anderen. Wanneer zo'n houding ontbreekt dan is realisme even waardeloos als een vermeend idealisme.

Tenslotte wil ik nog enkele zorgen uitspreken. Ten eerste zullen de multi- en zeker de interdisciplinariteit niet (nog) beter worden vormgegeven door de verschuiving naar een macrobenadering (vakken als Praktijksimulatie tropen worden snel uit het programma geknikkerd), alle energie en goede bedoelingen ten spijt. Ten tweede: wat weten sociologen en economen over een paar jaar nog van cultuurtechniek, plantenteelt of natuurbeheer? En wat weten technici, agronomen en boswachters over een paar jaar van sociologie en economie op projectniveau, wanneer de onderwijsvraag naar dit soort vakken zal afnemen? Leve de eendimensionaliteit! Ten derde wil ik de uniciteit van onze (meer dan) Landbouwuniversiteit benadrukken. Wageningen profileert zich sterk op projectniveau. Wanneer de tropenrichtingen zich gaan richten op macroniveau dan zal het perspectief op werk er nog slechter uit komen te zien. Een triest einde. Einde?! Nee.

Re:ageer