Wetenschap - 1 juni 1995

Hoogleraar Long ontvlucht

Hoogleraar Long ontvlucht

Ontwikkelingssocioloog keert terug naar Wageningen

Nog geen anderhalf jaar na zijn vertrek naar de universiteit van Bath in Engeland is prof. dr N. Long van Rurale ontwikkelingssociologie weer terug in Wageningen. De vermeende diepe wortels in zijn vaderland bleken toch aangevreten na twaalf jaar LUW. De ziekelijke aantasting van het Britse universiteitsbestel door de Tories zorgde voor een haastig vertrek.


Na negen maanden in Bath voelde ik me nog steeds verbonden met Wageningen

Er komt een moment dat je terug wilt naar je roots. Ik had twaalf jaar in Wageningen gezeten en wilde terug naar Groot-Brittannie. Daar had ik eerder antropologie gedoceerd en ik kende de universiteiten. Ik wilde echter niet alles opgeven, want ik had hier een zeer levendige onderzoeksgroep. Dus hield ik in Wageningen een functie aan voor anderhalve dag. Na negen maanden in Bath merkte ik dat ik me nog steeds verbonden voelde met Wageningen. Zonder dat je het merkt, word je deel van zo'n instituut. Ik zat kortom in een soort identiteitscrisis, ik was out of place."

Snel pratend, tussen een promotie en een verhuizing door, verduidelijkt prof. dr N. Long in zijn werkkamer op de vakgroep Rurale ontwikkelingssociologie zijn besluit om wederom volledig voor de LUW te komen werken. Vragen stellen blijkt overbodig; de woordenvloed stroomt vanzelf uit de mond van de man die in 1981 naar Wageningen kwam. Long werd de voortrekker van de actor-oriented approach, een sociologische benadering die het handelen van individuen centraal stelt en personen ziet als actoren die de wereld mede vormgeven, in plaats van als een afgeleide van overkoepelende deterministische maatschappelijke structuren. Geleidelijk aan drukte hij een duidelijk stempel op het onderzoek en creeerde hij een eigen onderzoeksgroep die vooral in Mexico opereert en geregeld dissertaties aflevert.

Door het toegepaste karakter van dit onderzoek verdwenen de big questions, de ware sociologische hersenbrekers, naar de achtergrond, vertelt Long. Zijn verlangen naar die academische invalshoek zorgde er mede voor dat hij vorig jaar op de vakgroep sociologie van de universiteit van Bath belandde. Daar bemerkte ik dat we ook in Wageningen met de big questions bezig waren; net zo goed als de mainstream sociologie in Bath, die vooral bestaat uit het herschrijven van theorieen vanuit de leunstoel. De Wageningse wisselwerking met de praktijk is juist erg vruchtbaar en die miste ik in Bath."

Twijfel

Al is Bath nog zo'n prettig stadje met mooie gebouwen, een rijk verleden dat teruggaat tot de Romeinen en een florerend cultureel leven, de twijfel begon bij Long toch te knagen. Die twijfel, vertelt hij, werd bovendien dagelijks gevoed door de British disease die inmiddels alle universiteiten heeft besmet en het academisch milieu verpest. Het virus brak uit in 1979 bij het aantreden van Thatcher, vertelt de Brit. Nauwelijks gehinderd door enige oppositie van formaat propageerden de Tories een terugtredende overheid en deregulering in onderwijs en gezondheidszorg. Dit moest de efficiency vergroten en het ondernemerschap bevorderen. Het idee is niet slecht, oordeelt Long. Maar het is te ver doorgeschoten en pakt in het universitaire milieu rampzalig uit. Daar resulteren de decreten in enorme hoeveelheden lijsten, talloze evaluatiegesprekken, enquetes en ander overbodig papierwerk waarmee resultaten worden gemeten. Mensen liegen, cijfers zijn niet betrouwbaar en de hele opera
tie verlaagt de kwaliteit van de wetenschappelijke output. Nieuw origineel onderzoek verdwijnt en het hele gedoe bemoeilijkt de interdisciplinaire samenwerking. Publikaties zijn vooral state of the art-artikelen die herkauwen wat al eerder is geschreven. Kwantiteit gaat boven kwaliteit."

Wrevel

Dit mechanisme wordt versterkt doordat alle faculteiten in het land tegenwoordig een eindcijfer krijgen, varierend van 1 tot 5. Een 1 betekent big trouble, een 5 biedt ruimte om op adem te komen. De rapportcijfers maken de onderlinge, jaarlijks toenemende strijd steeds harder, vertelt Long somber. Zo zullen in 1996 professoren worden aangesteld die alleen onderzoek doen en vrijgesteld zijn van administratieve en onderwijstaken. Zij incasseren een twee keer zo hoog salaris. De universiteit koopt hun curriculum vitae. De gevolgen zullen zeer negatief zijn. De gangbare staf wordt gedegradeerd tot tweederangs en dat kweekt wrevel. Ik voelde me uiterst onplezierig bij deze ontwikkelingen en mede daarom ga ik weer weg. Bij de volgende verkiezingen zullen de Tories vermoedelijk worden weggestemd, maar voor mij is dat te laat."

Long nam de benen naar de overzijde van het kanaal, al signaleert hij ook in het Nederlandse universitaire bestel soortgelijke tendensen. Zijn terugkeer was mogelijk doordat zijn functie nog steeds vacant bleek na het optrekken van de rook op het leerstoelenslagveld. Ook speelde mee dat zich bij Rurale ontwikkelingssociologie ondertussen goede vooruitzichten aftekenden voor nieuw onderzoek door zijn eigen, gekoesterde groep van medewerkers. Uit overleg bleek dat het cluster en het college van bestuur hem graag zagen terugkeren. Aldus geschiedde. Na het tussendoortje in Engeland resteren nu vooral praktische verhuisperikelen.

Re:ageer