Wetenschap - 7 november 1996

Honger door vrijhandel

Honger door vrijhandel

Rome als opstap naar Singapore

Dat de wereldvoedseltop een grote politieke betekenis heeft, wordt door vrijwel niemand ontkend. Daarentegen bestaat er wel flinke scepsis over de vraag of de bijeenkomst in Rome tot concrete resultaten zal leiden. Sommige critici stellen dat de werkelijk voedseltop in Singapore plaatsvindt. Daar vergadert in december de World Trade Organisation (WTO) en die maakt dwingende afspraken over de liberalisering van de wereldhandel. Rome resulteert daarentegen slechts in een politiek actieplan, dat moeten worden uitgevoerd door de FAO, een VN-lichaam dat per definitie overgeleverd is aan de goede wil van soevereine lidstaten.


De invloed van de WTO, de opvolger van de GATT, is bovendien verstrekkender, doordat liberalisering van de wereldhandel vergaande consequenties heeft voor de voedselzekerheid. Dat vindt althans R. Koning van Wemos, een organisatie voor internationale voedselvraagstukken. De FAO besteedt volgens Koning nauwelijks aandacht aan de mogelijke negatieve gevolgen van de WTO. Volgens deze organisatie moeten alle aangesloten landen hun grenzen openen. Maar zonder waarborgen vooraf dreigen boerenhuishoudens in zwakkere naties het onderspit te delven, stelt de Wemos-medewerker.

Zo heeft Bolivia onlangs een nultarief voor voedselimporten vastgesteld. Het voedsel komt nu binnen zonder extra heffingen. De machtige EU heeft daarentegen tijdens de vorige GATT-onderhandelingen bedongen dat ze haar voedseloverschotten vooralsnog met forse subsidies kan blijven exporteren. Dat kan ertoe leiden dat Bolivia overspoeld raakt met goedkoop Europees voedsel, waardoor de Boliviaanse landbouw het loodje legt.

Dit kan meerdere ontwikkelingslanden overkomen, voorspelt Koning. Juist arme landen ontbreekt het aan goed functionerende overheden die een stimulerend landbouwbeleid voeren en de eigen boeren beschermen. Daarom ziet Koning geen reden voor FAO's lofzang op de vrije markt en de WTO". Hij bepleit een aanvullende WTO-clausule die toestaat dat landen hun grenzen sluiten voor voedselimporten als de voedselzekerheid wordt bedreigd.

Ook ir A. Oomen, adviseur van de Nederlandse regering in Rome, vindt de liberalisering van de wereldmarkt niet zaligmakend voor de arme landen. Nederland en de EU zijn onder voorwaarden voorstander van verdere liberalisering. Het hoofdstukje over de WTO is het enige waar ik niet aan meegeschreven heb", zegt Oomen. Ik ben wel blij met de WTO, omdat je daarmee veel hardere procedures kunt afspreken tegen ongewenste externe inmenging in lokale landbouwmarkten. Maar zeggen dat liberalisering goed is voor de hongerigen in arme landen, is volgens mij een grote leugen. In die landen is de landbouwsector slecht georganiseerd, waardoor de rijke handelaren onbegrensd de markt kunnen monopoliseren. En dat leidt alleen maar tot verdere uitbuiting van de armen in die landen. Dat gebeurt nu al in Afrikaanse landen als Mali, Senegal en Ghana. Opmerkelijk is ook de toespraak van minister Pronk enkele weken terug op een Amerikaanse universiteit. Daar liet hij weinig over van de voordel
en van de liberalisering van de wereldhandel."

Volgens Wemos-medewerker Koning heeft de EU er in de onderhandelingen voor gezorgd dat de FAO-tekst stelt dat de liberalisering van de handel het werkterrein is van de WTO. De NGO's wilden deze passage schrappen, maar de machtige unie voorkwam tijdig dat Rome zou uitmonden in een veroordeling van het Europese landbouw- en handelsbeleid. Die zaken zien de onderhandelaars liever geisoleerd aan de orde gesteld in Singapore. Koning betreurt het dat de voedseltop daardoor een minder zware politieke lading krijgt.

Re:ageer