Wetenschap - 29 augustus 1996

Het najagen van de wind

Het najagen van de wind

Twister

In schouwburg De Junushoff gaat Twister in premiere. Deze film van Jan de Bont gaat over een aantal wetenschappelijke avonturiers die de wind najagen - tornado's om precies te zijn. Op drie jongetjes na heeft het publiek zich op redelijke afstand van het grote doek genesteld. Voor de film begint houdt een heuse Hollandse stormchaser een korte inleiding: Rob Groenland, in het dagelijkse leven werkzaam bij Meteo Consult. Naar zijn weten is Twister de eerste film die het fenomeen tornado expliciet belicht. Groenland rept over zaken als the sound of a freighttrain - het geluid van een goederentrein - de voorbode van een tornado.

In april vertrok de dertigjarige operationeel-meteoroloog met drie collega's naar de Amerikaanse Midwest voor vier weken tornadojacht. Hij vertelt hoe het kwartet in de buurt van een tornado vast kwam te zitten met de auto. Een hachelijke situatie. Hen restte niets anders dan het voertuig te verlaten en in een greppel te kruipen, terwijl de bliksem rond hen insloeg. Achteraf een moment dat zeker de moeite waard was," vindt Groenland.

Op 25 juni 1967 had Nederland voor het laatst een tornado van het kaliber Noord-Amerika te gast. Een alerte automobilist heeft er ter hoogte van verkeerspunt Deil een opmerkelijk plaatje van geschoten, weet Groenland. Tornado's zoeken is zeker geen eitje. Het is zoeken naar een naald in de hooiberg. De levensduur van een tornado is slechts tien tot dertig minuten, hooguit een uur, terwijl je zoekt in een gebied zo groot als half Europa."

Tijd voor de film. De proloog, waarin een boerenfamilie wanhopig op tijd de stormkelder probeert te bereiken, hakt er meteen in. Vrouw en dochter overleven het maar de ongelukkige agrarier vliegt de lucht in. Vervolgens begint het verhaal. Dochterlief, inmiddels volgroeid, is met een aantal malloten op zoek naar tornado's. Ter meerdere glorie van de wetenschap, die graag de komst van tornado's eerder en beter wil voorspellen om het aantal slachtoffers te verminderen. Het speuren naar tornado's gaat de stormchasers goed af: in een tijdsbestek van enkele dagen komen ze er meer tegen dan echte stormchasers in hun hele leven.

De film, vol boze luchten, hagel, onweer en rondvliegende koeien, tractoren en huizen, is tamelijk onderhoudend. De geluidsinstallatie van De Junushoff kan de windgeluiden soms niet bijbenen, maar dat mag de pret niet drukken.

Het realiteitsgehalte van de film is niet al te hoog, oordeelt Groenland. Waar de filmhelden de ene na de andere tornado scoren, heeft het Meteo-kwartet op studiereis geen enkele tornado gezien, een meer normale gang van zaken. Groenland: Wij hebben Doug Speheger ontmoet, de stormchaser die de zwaarste tornado ooit heeft gefotografeerd. Hij is al acht jaar bezig en heeft zo'n vijftien tornado's gezien." Groenland heeft slechts mesocyclonen gezien, het voorstadium van een tornado, en veel onweer. We wilden in eerste instantie graag mooie beelden maken van onweersbuien," relativeert Groenland dit gemis. Een tornado zou mooi meegenomen zijn." Want een gemiddeld seizoen bevat rond de twintig tornado's, die niet allemaal door mensen worden waargenomen.

Ook het apparaat waarmee de filmhelden van hot naar her rijden bestaat in werkelijkheid niet. Het is een soort soeppan die in een tornado dient te worden geplaatst zodat de inhoud, bolletjes vol sensoren en meetapparatuur, kan worden opgezogen door de tornado om zodoende de mensheid waardevolle wetenschappelijke informatie te verschaffen.

Aan de bar zit Jules Geirnaerdt, dit voorjaar eveneens van de partij bij de onweerjacht. Ook hij begint meteen over het geringe realiteitsgehalte van de film. In werkelijkheid zit je drie tot vijf dagen stil, vervolgens ben je twee tot vier dagen bezig met het rijden naar een omgeving met zwaar weer en dan moet je meestal nog vijf- tot zevenhonderd kilometer rijden naar een goede onweersbui." Hun reisdoel kozen Groenland en Geirnaerdt vooral met behulp van Internet, The Weather Channel en de weerradio. Eenmaal in zwaar weer navigeerden de weerkundigen op wolkpatronen. Uiteindelijk zetten de werknemers van Meteo Consult vijftienduizend kilometer op de teller zonder een tornado tegen te komen in Tornado Alley, een gebied dat zich uitstrekt van Texas via Oklahoma tot Kansas en Missouri.

Geirnaerdt en Groenland schetsen de optimale condities voor een tornado: droge, koude lucht vanaf de Rocky Mountains en warme, vochtige lucht vanuit de Golf van Mexico die, gecombineerd met een variatie in windsnelheden, zorgen voor draaibewegingen. Dan kan een supercell ontstaan, een soort onweersbui die langer dan een half uur in stand blijft. Als zich in de supercell rotaties vormen, heb je een mesocycloon, die ten slotte kan uitmonden in een tornado. Terwijl Groenland beschouwend wetenschappelijk vertelt, spreekt Geirnaerdt over de bui alsof het een persoon betreft. De bui raakt over zijn toeren, kan niet meer stoppen. Het enige wat rest is het gat opvullen door een tornado."

Prachtig! Alles wat weertechnisch bestaat komt bijeen op anderhalve kilometer." Geirnaerdt is niet te stoppen. Hij rept enthousiast over de Amerikaanse hagelstenen. Zo groot als grapefruits, driehonderd tot vierhonderd gram zwaar! Het formaat tennisbal is vrij common." Pas wanneer de schade door tornado's ter tafel komt, raakt hij stil. Geirnaerdt was diep onder de indruk van de ravage die hij aanschouwde in Fort Smith, Arkansas. Daken van benzinestations waren honderden meters verplaatst, huizen lagen aan puin.

Bij Meteo Consult heerst de tornadokoorts inmiddels volop. Voor volgend jaar is een nieuwe expeditie gepland en meer mensen willen mee. Nog nooit is een stormchaser gedood door een tornado, meldt Geirnaerdt geruststellend. Om eraan toe te voegen: Die worden meer getroffen door de bliksem."

Re:ageer