Wetenschap - 25 januari 1996

Het meetrugzakje

Het meetrugzakje

Het Gerei

De werkkamer van assistent in opleiding Nicole Janssen oogt kaaltjes. Alleen op vensterbank en kast staan groepjes speelgoedbeesten opgesteld en aan een haak hangt een rugzakje met het portret van tekenfilmheld Alladin. Overblijfselen van haar onderzoek naar de hoeveelheid stofdeeltjes die kinderen inademen. Janssen moest de meetapparatuur voor kinderen draagbaar maken. De oplossing: een rugzakje.


Voor onderzoek naar luchtverontreiniging bestaan handzame meetapparaten die je met een clip aan je kleding kunt bevestigen. Ze worden vaak gebruikt in een industriele omgeving: in fabrieken of in de bouw, waar werknemers een hele werkdag rondlopen met zo'n meetapparaat van ruim een pond. Maar bij beweeglijke kinderen die je een heel etmaal wilt bemeten, hoef je met zo'n clip niet aan te komen. Jas aan, speelkwartier, jas uit, school, jas aan, buiten knikkeren of flippo's ruilen.

Zowel vanwege het gewicht als het draaggemak is een meetapparaatje-met-clip minder geschikt om kinderen 24 uur mee te belasten. Bovendien maken de meetapparaten geluid. In een lawaaiige fabriekshal zal niemand zich ergeren aan het lage gebrom. Maar de meester voor de klas is ongetwijfeld niet blij met vijftien brommende meters in de klas.

Toch wilde Nicole Janssen van de vakgroep Luchtkwaliteit meten hoe zuiver de lucht is die kinderen inademen. En dat 24 uur achter elkaar, zeven keer, verspreid over een periode van drie maanden. Er is wel veel onderzoek naar luchtverontreiniging in de buitenlucht, maar dan van een plaats, bijvoorbeeld het stadscentrum. Dat zou representatief zijn voor wat mensen inademen. Ik heb onderzocht of dat inderdaad correleert."

Begin 1993 en 1994 deed Janssen metingen bij zestig kinderen in Amsterdam en Wageningen en bij 37 oudere volwassenen in Amsterdam. Wat er onder andere uitkwam, is dat de verontreiniging uit mijn metingen groter was dan die uit gewone metingen in de buitenlucht."

Janssen moest de meetapparatuur kindvriendelijk maken. Ze ging praten met de TNO-afdeling Geluidsarm construeren. We moesten een compromis sluiten tussen gewicht en draagbaarheid." De TNO-medewerker ontwierp een geluiddempend omhulsel voor het meetapparaat, dat later door de LUW-werkplaats werd vervaardigd.

Het apparaat en omhulsel gingen in een op maat ontworpen zwart rugzakje, in elkaar gezet door de naaister op de Churchillweg. Vervolgens bevestigde ze een slang met filter aan het apparaat. Het rugzakje is zo ontworpen dat de slang niet bekneld kan raken en de kinderen niet in de weg zit. Het filter kunnen de kinderen op hun borst spelden. Het complete rugzakje weegt zo'n anderhalve kilo, niet weinig voor een kind. Ze hoefden er niet de hele dag mee rond te lopen; in de klas konden ze het apparaat naast zich neerzetten."

Het zwarte rugzakje dat Janssen demonstreert, oogt wat serieuzer dan het Alladin-exemplaar aan de muur. Ik was bang dat zwarte rugzakjes te saai zouden zijn. Dus heb ik op de markt een Alladin-rugzakje gekocht. Dan konden ze kiezen. Nou, die Alladin vonden ze maar kinderachtig. Ze waren al elf! Het zwarte rugzakje was juist strak."

's Nachts is de geluiddempende werking van het TNO-omhulsel niet genoeg; in een stille slaapkamer kan de lichte zoemtoon die uit het rugzakje komt nog storend werken. Daarom timmerde de LUW-werkplaats een kist in elkaar, waar het rugzakje keurig in past. Het is allemaal in elkaar geknutseld, maar ik heb er wel zo'n zeshonderd metingen mee gedaan!"

Deelname aan de proef eiste aardig wat inspanning van de kinderen. De eerste keer is het bezoek van zo'n onderzoeker met een hoop apparatuur natuurlijk interessant, maar Janssen moest zich toch van hun blijvende medewerking verzekeren. Gelukkig is slechts een kind afgehaakt. Eigenlijk heb ik ze omgekocht. Waar denk je dat al die knuffelbeesten vandaan komen? Die zijn overgebleven." Janssen had nog meer te bieden. Ze trekt de kast open: boekjes, flippo's, ballen, knikkers, postpapier, pennetjes van de Lion King 337 blijkbaar minder kinderachtig dan Alladin.

Zelf twijfelt ze een beetje of haar systeem moreel wel verantwoord was. Eigenlijk is het wel slecht, dat omkopen, maar het werkt goed. En de kinderen moesten er ook vreselijk veel voor doen. Zeven dagen met zo'n apparaat rondlopen, drie maanden lang een dagboek bijhouden en 's ochtends en 's avonds in een apparaat blazen. Voor wat hoort wat, was het idee."

Re:ageer